Perspektief en profielNienaber, P.J. 1960. Perspektief en profiel. Kaapstad: Pers Boekhandel. is 'n literatuuroorsig onder redakteurskap van P.J. Nienaber. Dit bied 'n historiese oorsig van vroeë Afrikaanse letterkunde, met 'n fokus veral op die aanvanklike stadiums en ontwikkeling daarvan tot die vroeë 20ste eeu. Die boek, soos vermeld in die voorwoord van die tweede uitgawe (1960), is 'n hersiene en opgedateerde weergawe van 'n vroeëre werk, in wese 'n nuwe Afrikaanse literêre geskiedenis, hoewel kleiner in omvang as die eerste uitgawe. P.J. Nienaber merk op dat die hersiening die vervanging van verskeie bydraes, die opdatering van bestaande studies en die verkorting van ander om by die nuwe formaat te pas, behels het, met die klem op die gesamentlike poging van beide ouer en jonger literatuurwetenskaplikes. Latere uitgawes sou hierdie beginsel navolg en ook 'n veelheid stemme insluit.
Die boek begin deur die eerste literêre pogings in Afrikaans te ondersoek, en beklemtoon dat hierdie vroeë werke dikwels verwaarloos word, maar bekoorlike elemente bevat en beduidende wetenskaplike belang het vir die begrip van die ontwikkeling van die taal en sy letterkunde. G.S. Nienaber bespreek die verskynsel van "verkleuring", waar ou Nederlandse liedjies, stories en raaisels aangepas en getransformeer is in die Suid-Afrikaanse konteks en "ferafrikaniseer" geword het. Hy illustreer dit met voorbeelde soos "Skoon Isabel" en "Ek gaan hoog staan", en verwys na I.D. du Plessis se studies oor die Kaaps-Maleise bydrae tot Afrikaanse volksliedjies. Hierdie proses van aanpassing en kreolisering is van kardinale belang om die vroeë ontwikkeling van Afrikaans as 'n afsonderlike taal en literêre medium te verstaan.
Die boek beklemtoon die voortdurende kreatiewe uitset van die "volk", of gewone mense, ten spyte daarvan dat baie daarvan ongeskrewe en dus grootliks ongedokumenteer is. Die voorbeeld van die volkslied "Wanneer kom ons troudag, Gertjie?" word breedvoerig geanaliseer en die evolusie daarvan van 'n teks uit 1879 in die Oudtshoorn Courant en Farmers' Friend tot die latere variasies daarvan as 'n duet in liedboeke soos Dr. N. Mansvelt se Hollands-Afrikaanse Liederbundel word nagespoor. Hierdie analise onthul hoe volksliedjies oor tyd getransformeer, aangepas en verkeerd geïnterpreteer is, wat die dinamiese aard van mondelinge tradisie en die impak daarvan op vroeë geskrewe vorme beklemtoon. Dit toon ook die speurwerk wat betrokke was by die opspoor van die oorsprong en variasies van hierdie liedjies, wat die akademiese benadering tot die bestudering van vroeë Afrikaanse letterkunde onderstreep.
Die teks noem ook ander voorbeelde soos "Jannie met die Hoepelbeen" en die debat rondom die outeurskap van "Sarie Marais", wat die aktiewe rol van die gemeenskap in die vorming en hervorming van hierdie liedjies en stories demonstreer. Dit erken dat baie van hierdie vroeë, ongeskrewe literatuur verlore gegaan het, maar 'n klein gedeelte het oorleef en bied waardevolle insig in die tydperk voor 1900. Die boek gaan dan oor na die bespreking van die vroegste bekende stuk deurlopende Afrikaans, die satiriese "Lied ter Ere van de Swellendamsche en Diverse andere helden bij de bloedige actie aan Muisenberg in dato 7 Aug. 1795," wat die "heldhaftige" dade van plaaslike burgers bespot.
Verder noem die boek die opkoms van die plaaslike pers in die vroeë 19de eeu, met koerante en tydskrifte in Engels en Nederlands wat geleidelik stukke in die "volkstaal" of Afrikaans insluit. Charles Etienne Boniface is bekend as die eerste Afrikaanse skrywer wat by die naam bekend is, veral vir sy werk in De Zuid-Afrikaan en sy "kluchtig blijspel" De Nieuwe Ridderorde of de Temperantisten, wat Afrikaans vir Khoekhoen-karakters se dialoog gebruik het. Die teks bespreek ook A.G. Bain en George Rex se Kaatje Kekkelbek, 'n gewilde monoloog met 'n Khoekhoen-vrou, en Louis Henry Meurant, 'n sleutelfiguur voor 1875, bekend vir sy bydraes tot Het Kaapsche Grensblad en sy boek Zamenspraak tusschen Klaas Waarzegger, die eerste Jan Twijfelaar-boek geskryf en die eerste Jan Twijfelaar. Meurant se politieke geskrifte en hul invloed op Afrikaans as geskrewe medium word beklemtoon.
Oor die algemeen bied Perspektief en Profiel 'n gedetailleerde verkenning van die ontluikende stadiums van Afrikaanse letterkunde, met 'n fokus op die wisselwerking tussen mondelinge tradisie, vroeë joernalistiek en die eerste bewuste pogings om in Afrikaans te skryf. Dit beklemtoon die transformasie van Nederlandse invloede, die sosiale konteks van hierdie vroeë werke, en die individue wat deurslaggewende rolle gespeel het in die vorming van die taal se literêre ontwikkeling.
Latere bywerkings, sedert die laat 1990's deur H.P. van Coller,Van Coller, H.P. (red.) 1998. Perspektief en profiel. ʼn Afrikaanse literatuurgeskiedenis, deel 1. Pretoria: Van Schaik.Van Coller, H.P. (red.) 1999. Perspektief en profiel. 'n Afrikaanse literatuurgeskiedenis, deel 2. Pretoria: Van Schaik. het voortgebou op Nienaber se tradisie en gewoonlik 'n perspektief op die ontwikkeling van die Afrikaanse literatuur gebied (Perspektief), sowel as profiele van Afrikaanse skrywers (Profiel). Anders as die literatuurgeskiedenisse van byvoorbeeld Rob Antonissen Antonissen, Rob. 1962. Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede. Kaapstad: Nasou. of J.C. Kannemeyer,Kannemeyer, J.C. 1984. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1. Academica, Pretoria / Kaapstad.Kannemeyer, J.C. 1983. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2. Academica, Pretoria / Kaapstad.Kannemeyer, J.C. 2005. Die Afrikaanse literatuur 1652-2004. Kaapstad: Human & Rousseau. het latere weergawes van Perspektief en profiel 'n veelheid van stemme gebied.
Verwysings
Verdere leesstof
Kategorie:Afrikaanse letterkunde