Likopeen 220px240px|Bal-en-stokkiemodel van die likopeenmolekuul Chemie IUPAC-naam ψ,ψ-karoteen Chemiese formule Voorkoms Dieprooi vastestof CAS-nommer 502-65-8Eienskappe Digtheid 0.889 g/cm3 Smeltpunt 177 °C Kookpunt 661 °C Oplosbaarheid Onoplosbaar Likopeen is 'n organiese verbinding wat geklassifiseer word as 'n tetraterpeen en 'n karoteen. Likopeen (van die Nieu-Latynse Lycopersicon, die tamatiespesie) is 'n helderrooi karotenoïedkoolwaterstof wat in tamaties en ander rooi vrugte en groente voorkom.

Voorkoms Bo en behalwe in tamaties, word dit ook in rooi wortels, waatlemoene, pomelo's en papajas gevind. Dit kom nie in aarbeie of kersies voor nie. Dit het geen vitamien A-aktiwiteit nie.

In plante, alge en ander fotosintetiese organismes, is likopeen 'n intermediêre in die biosintese van baie karotenoïede, insluitend beta-karoteen, wat verantwoordelik is vir geel, oranje of rooi pigmentasie, fotosintese en fotobeskerming. Soos alle karotenoïede, is likopeen 'n tetraterpeen. Dit is onoplosbaar in water. Elf gekonjugeerde dubbelbindings gee likopeen sy dieprooi kleur. As gevolg van die sterk kleur is likopeen nuttig as 'n voedselkleursel (geregistreer as E160d ) en is goedgekeur vir gebruik in die VSA, Australië en Nieu-Seeland (geregistreer as 160d)Australia New Zealand Food Standards Code en die Europese Unie.UK Food Standards Agency:

Struktuur en fisiese eienskappe duimnael|120px|regs|'n Proefbuis met likopeen opgelos in dichloormetaan Lycopeen is 'n simmetriese tetraterpeen omdat dit geheel en al uit koolstof en waterstof bestaan, afkomstig van agt isopreen-subeenhede. Isolasieprosesse vir likopeen is die eerste keer in 1910 aangemeld, en die struktuur van die molekule is teen 1931 bepaal. In sy natuurlike, alle-trans vorm is die molekule lank en ietwat plat, beperk deur sy stelsel van 11 gekonjugeerde dubbelbindings. Die uitgebreide konjugasie is verantwoordelik vir sy dieprooi kleur.

Plante en fotosintetiese bakterieë produseer alle- trans likopeen. Wanneer dit aan lig of hitte blootgestel word, kan likopeen isomerisering ondergaan tot enige van 'n aantal cis -isomere, wat 'n minder lineêre vorm het. Isomere onderskei stabiliteit, met hoogste stabiliteit: 5-cis ≥ all-trans ≥ 9-cis ≥ 13-cis > 15-cis > 7-cis > 11-cis: laagste.

In menslike bloed maak verskeie cis-isomere meer as 60% van die totale likopeenkonsentrasie uit, maar die biologiese effekte van individuele isomere is nog nie ondersoek nie.

Verspreide likopeenmolekules kan in koolstofnanobuise ingekapsuleer word wat hul optiese eienskappe verbeter. Doeltreffende energie-oordrag vind plaas tussen die ingekapselde kleurstof en nanobuis - lig word deur die kleurstof geabsorbeer en word sonder noemenswaardige verlies na die nanobuis oorgedra. Inkapsulering verhoog die chemiese en termiese stabiliteit van likopeenmolekules; dit laat ook hul isolasie en individuele karakterisering toe.

Dieet

Verbruik deur mense Absorpsie van likopeen vereis dat dit met galsoute en vet gekombineer word om miselle te vorm. Intestinale absorpsie van likopeen word versterk deur die teenwoordigheid van vet en deur kook. Likopeen- dieetaanvullings (in olie) kan meer doeltreffend geabsorbeer word as likopeen uit voedsel.

Likopeen is nie 'n noodsaaklike voedingstof vir mense nie, maar word algemeen in die dieet aangetref hoofsaaklik uit geregte wat van tamaties voorberei is. Die mediaan en 99ste persentiel van dieet-likopeen-inname word geskat op 5,2 en 123 mg/d, onderskeidelik.

Bronne + Dieetbronne van likopeen Bron mg nat massa Rou tamatie 4,6 per koppie Tamatiesap 22 per koppie Tamatiepasta 75 per koppie Tamatiesous 2,5 per eetlepel Waatlemoen 13 per wig Pienk pomelo 2 per halwe pomelo

Nadelige gevolge Likopeen is nie-giftig en word algemeen in die dieet aangetref, hoofsaaklik van tamatieprodukte. Daar is gevalle van onverdraagsaamheid of allergiese reaksie op dieetlikopeen, wat diarree, naarheid, maagpyn of krampe, gas en verlies aan eetlus kan veroorsaak. Likopeen kan die risiko van bloeding verhoog wanneer dit saam met antikoagulante geneem word. Omdat likopeen lae bloeddruk kan veroorsaak, kan interaksies met middels wat bloeddruk beïnvloed, voorkom. Likopeen kan die immuunstelsel, die senuweestelsel, sensitiwiteit vir sonlig of dwelms wat vir maagkwale gebruik word, beïnvloed.

Navorsing oor gesondheidseffekte 'n 2020-oorsig van gerandomiseerde beheerde proewe het teenstrydige bewyse gevind dat likopeen 'n effek op kardiovaskulêre risikofaktore het, terwyl 'n 2017-oorsig tot die gevolgtrekking gekom het dat tamatieprodukte en likopeenaanvulling bloedlipiede en bloeddruk verminder.

'n Oorsig van 2015 het bevind dat dieetlikopeen geassosieer word met 'n verminderde risiko van prostaatkanker, terwyl 'n 2021- meta-analise bevind het dat dieetlikopeen nie die risiko van prostaatkanker beïnvloed nie. Ander resensies het tot die gevolgtrekking gekom dat navorsing onvoldoende was om vas te stel of likopeenverbruik menslike gesondheid beïnvloed.

Verwysings

Kategorie:Koolwaterstowwe