duimnael|Fiksheid word onder andere deur oefening verkry. Hierdie foto wys Rich Froning Jr. – viermalige wenner van die "Fittest Man on Earth" titel.
Fiksheid is 'n toestand van gesondheid en welsyn en meer spesifiek die vermoë om aspekte van sport, beroepe en daaglikse aktiwiteite uit te voer. Fiksheid word oor die algemeen verkry deur behoorlike voeding, matig kragtige fisiese oefening en voldoende rus saam met 'n formele herstelplan.
Voor die Nywerheidsomwenteling is fiksheid gedefinieer as die vermoë om die dag se aktiwiteite uit te voer sonder oormatige moegheid of lusteloosheid. Met outomatisering en veranderinge in lewenstyl word fisieke fiksheid egter nou beskou as 'n maatstaf van die liggaam se vermoë om doeltreffend en effektief in werk en tydens ontspanningsaktiwiteite te funksioneer, gesond te wees, hipokinetiese siektes te weerstaan, die immuunstelsel te verbeter en noodsituasies te kan hanteer.
Opleidingsvorme
Taakspesifieke opleiding Taakspesifieke fiksheid, ook bekend as taakgerigte fiksheid, verwys na ’n persoon se vermoë om ’n spesifieke aktiwiteit, soos sport of militêre diens, doeltreffend uit te voer. Taakspesifieke opleiding berei atlete voor om goed in hul sportsoort te presteer deur dieselfde, of nou verwante, bewegings en handelinge te oefen. Dit sluit die volgende in:
100 m-naelloop: Tydens ’n naelloop moet die atleet opgelei word om gedurende die hele wedloop anaërobies te presteer. ’n Voorbeeld van ’n geskikte oefenmetode hiervoor is intervalopleiding. 100-myl-fietsrit: Fietsryers moet aërobies voorberei word vir ’n fietsrit van 100 myl (ongeveer 161 km) of langer. Middelafstandhardloop: Atlete benodig beide spoed en uithouvermoë om voordeel uit hierdie tipe opleiding te trek. Die spiere wat intensief werk, funksioneer vir ’n langer tydperk op ’n hoë vlak omdat hulle vir ’n langer tyd teen daardie intensiteit gebruik word. Marathon: In hierdie geval moet die atleet opgelei word om aërobies te presteer, en hul uithouvermoë moet tot ’n optimale vlak opgebou word. Baie brandbestryders en polisiebeamptes ondergaan gereelde fiksheidstoetse om te bepaal of hulle in staat is om die fisiek veeleisende take wat hul werk vereis, uit te voer. Lede van die gewapende magte word dikwels vereis om ’n formele fiksheidstoets te slaag. Soldate van die Amerikaanse Leër moet byvoorbeeld die Army Physical Fitness Test (APFT) kan slaag. Heuwelnaellope: Dit vereis aanvanklik ’n hoë vlak van fiksheid en is veral voordelig vir die beenspiere. Militêre personeel oefen dikwels vir bergklim en wedlope. Pliometriese en isometriese oefeninge: Dit is ’n uitstekende manier om krag op te bou en spieruithouvermoë te verbeter. Hardloop op sand plaas minder spanning op die beenspiere as hardloop op gras of beton. Dit is omdat die sand onder die voet meegee, wat die landing versag. Oefening op sand is ’n doeltreffende manier om gewig te verloor en fiksheid te verbeter, aangesien meer inspanning nodig is – ongeveer een en ’n half keer soveel – om op sagte sand as op ’n harde oppervlak te hardloop. Waterdraf is ’n vorm van oefening wat spanning op die gewrigte en bene verminder. As gevolg van die water se dryfvermoë, wat ’n gedeelte van die liggaamsgewig ondersteun, is die impak op spiere en bene minimaal. Dit kan voordelig wees vir mense wat van beserings herstel. Daarbenewens verhoog die weerstand van die water die intensiteit van die oefening wanneer ’n persoon daardeur draf. Hoe dieper die water is, hoe groter is die krag wat nodig is om die bene daardeur te beweeg. Swem: Hurk-oefeninge (squats) kan help om ’n swemmer se wegspring te verbeter.
Om fisieke fiksheidsaktiwiteit tot voordeel van ’n individu te laat wees, moet die inspanning voldoende stimulasie veroorsaak. Oefening met die korrekte intensiteit, duur en frekwensie kan aansienlike verbetering tot gevolg hê. ’n Persoon kan oor die algemeen beter voel, maar die fisieke uitwerking op die menslike liggaam kan weke of maande neem voordat dit merkbaar word – en moontlik jare voordat volle ontwikkeling bereik word.Vir opleidingsdoeleindes moet oefening spanning of ’n bepaalde belasting op ’n liggaamsfunksie of weefsel plaas. Om voortgesette verbetering te verseker, moet hierdie belasting met verloop van tyd geleidelik verhoog word. Hierdie soort oefenopleiding berus op drie basiese beginsels: oorbelasting, spesifisiteit en progressie. Hierdie beginsels hou verband met gesondheid, sowel as met die verbetering van fisieke werkvermoë.
Hoë-intensiteit-intervalopleiding
Hoë-intensiteit-intervalopleiding (HIIT) bestaan uit herhaalde, kort periodes van oefening wat teen ’n hoë intensiteitsvlak uitgevoer word. Hierdie periodes van intense aktiwiteit word gevolg deur ’n voorafbepaalde rustyd of ’n tydperk van lae-intensiteit-aktiwiteit.
Studies het getoon dat oefening teen ’n hoër intensiteit groter kardiovaskulêre voordele vir mense kan inhou in vergelyking met oefening teen ’n lae of matige intensiteit. Wanneer ’n oefensessie uit HIIT bestaan, moet die liggaam harder werk om die suurstof wat tydens die oefening verbruik is, aan te vul. Navorsing oor die voordele van HIIT het getoon dat dit baie doeltreffend kan wees om liggaamsvet te verminder, veral rondom die buikstreek. Verder toon navorsing dat HIIT, in vergelyking met deurlopende oefening teen ’n matige intensiteit, meer kalorieë kan verbrand en die hoeveelheid vet wat ná ’n HIIT-oefensessie verbrand word, kan verhoog.’n Gebrek aan tyd is een van die vernaamste redes wat mense aanvoer waarom hulle nie oefen nie. HIIT kan ’n geskikte alternatief vir hierdie mense wees, aangesien ’n HIIT-oefensessie so kort as 10-minutes kan duur, wat dit aansienlik vinniger as konvensionele oefensessies maak. Verwysings