Een porte-manteauwoord, meng-, vlecht- of kofferwoord is een neologisme waarin twee of meer bestaande woorden naar de vorm worden gecombineerd in een betekenis die betekeniselementen van alle originele woorden bevat. Het verschilt hiermee van een contaminatie, waarbij per ongeluk woorden verenigd worden die in betekenis overeenkomen.
Een porte-manteauwoord combineert dus zowel de klank als de betekenis van alle samenstellende woorden op een nieuwe manier. Vaak spelen ook andere stijlfiguren zoals crasis een rol. Soms zijn ze gevormd uit eerdere porte-manteauwoorden.
Effect Porte-manteauwoorden hebben het effect dat ze efficiënt zijn: in één woord kan gezegd worden wat anders twee of meer woorden zou vergen. Daarnaast hebben ze een categoriserend effect, en ontstaan er klassen van woorden die naar vorm en betekenis verwant zijn: motel en botel behoren tot de klasse "hotel", waaraan vorm- en betekeniselementen zijn toegevoegd die naar het Engelse "motoring" ("automobilisme") en het Nederlandse "boot"Botel, Woordenboek der Nederlandsche Taal, Instituut voor de Nederlandse Taal, 2001 verwijzen. infotainment en infomercial behoren tot de klasse "information", samengevoegd met respectievelijk "entertainment" en "commercial", maar in beide gevallen nog met een betekeniscomponent van informatie. webcam, dashcam en camcorder behoren tot de klasse "camera".
Het classificerende element kan dus aan het einde van het porte-manteauwoord staan , of aan het begin , maar kan ook een variabele plaats bezetten , .
Voorbeelden advertorial, van advertisement en editorial atomium, van atoom en aluminium backroniem, van back en acroniem Barbenheimer, van Barbie en Oppenheimer bit, van binary en digit blaxploitation, van black en exploitation blog of Weblog, van website en logboek boerkini, van boerka en bikini Bollywood, van Bombay en Hollywood Brexit, van Britain en exit bromance, van brother en romance brozem, van bromfiets en nozem brunch, van breakfast (ontbijt) en lunch brus, van broer en zus Chunnel, van the Channel en tunnel conculega, van concurrent en collega framily, van friends en family Franglais, van Français en Anglais frenemy, van friends en enemy gerrymandering van de salamander-vorm die gouverneur Elbridge Gerry gaf aan een kiesdistrict in Massachusetts in 1812 glamping, van glamour en camping greige, van grijs en beige jegging, van jeans en legging infomercial, van information en commercial infotainment, van information en entertainment malware, van malicious en software mansplaining, van man en explaining (en ook: womansplaining) mockumentary, van mock en documentary motel, van motor en hotel pixel, van picture en element plutopopulisme, van plutocratie en populisme podcast, van iPod en broadcast (uitzenden) prequel, van pre- en sequel rockumentaire, van rock en documentaire sexting, van sex en texting shortama, van short en pyjama smog, van smoke en fog snuipen, van 'snuiven' (van cocaïne) en 'zuipen' (veel alcoholische drank drinken) tankini, van tank top (bovenste deel van een eendelig zwempak) en bikini transfectie, van transfer en infectie tregging, van trousers en legging stagflatie, van stagnatie en inflatie vechtscheiding, van vechten en echtscheiding vlog, van video en weblog voxel, van volume en pixel webinar, van web en seminar Wikipedia, van wiki en encyclopedia
Toponiemen Australazië, van Australië en Azië Boedapest, van Boeda en Pest Borgerokko, van Borgerhout en Marokko Eurabië, van Europa en Arabië Eurazië, van Europa en Azië Indochina, van Indië en China Kruisem, fusiegemeente van Kruishoutem en Zingem Senegambia, van Senegal en Gambia Tanzania, van Tanganyika en Zanzibar Tsjechoslowakije, van Tsjechië en Slowakije Wuhan, van Wuchang en Hankou
Vondsten Porte-manteauwoorden worden opzettelijk gemaakt. Soms wordt echter niet alleen een combinatie van betekenissen, maar ook een humoristisch, eigengereid of onbeholpen effect beoogd. Van Kooten en De Bie zijn verantwoordelijk voor enkele van zulke combinaties: demonstructie, van demonstratie en instructie krommunicatie, van krom en communicatie schrijpend, van schrijnend en nijpend kneukfilm, van knokfilm en neuken
Battus geeft in zijn Opperlandse taal- & letterkunde veel (alweer vooral speelse) voorbeelden voor het Nederlands.
Etymologie Toen Lewis Carroll in Through the Looking-Glass (1872) een aantal van deze "kofferwoorden" introduceerde, creëerde hij er ook een nieuwe naam voor: portmanteau words. In het gedicht Jabberwocky uit dat boek komt bijvoorbeeld het woord slithy voor, een vervlechting van slimy ("slijmerig, glibberig") en lithe ("lenig, buigzaam"). Deze vondst van Carroll heeft echter geen algemene ingang gevonden.
Het Engelse woord portmanteau betekent koffer met twee compartimenten en is ontleend aan het Franse porte manteau (met een e), dat kapstok of klerenhanger betekent.Over de spelling portmanteau(woord) is noch in het Groene Boekje noch in Van Dale iets te vinden. In Van Dale14 vindt men enkel porte-manteauwoord. De spelling portmanteau is dus een leenwoord uit het Engels.
Porte-manteauwoorden en verkorting Bepaalde verkortingen kunnen als bijzondere porte-manteauwoorden worden beschouwd. Het gaat dan om samenstellingen als horeca, Benelux of hifi, waarbij uit meerdere woordelementen een afgekorte vorm wordt gecombineerd. Er is een verschil met de klassieke porte-manteauwoorden, die zich immers niet van afkortingen bedienen, maar van woordelementen, meestal het begin van het ene woord en het eind van het andere. In feite zijn zulke verkortingen dan ook veeleer samenstellingen, zij het in verkorte vorm, en geen echte porte-manteauwoorden.
Zie ook Acroniem Porte-manteaumorfeem Samentrekking (grammatica) Splintercompositum Lettergreepwoord
Categorie:Woordenschat Categorie:Woordvorm