Aan een aantal plaatsen in Nederland zijn ooit stadsrechten toegekend. Van sommige van de plaatsen op de lijst is niet bekend of, en zo ja wanneer, stadsrechten verleend zijn. Dat die plaatsen, met name de meeste Friese steden, evenals Appingedam en Groningen, een eigen stadsrecht bezaten, staat daarbij niet ter discussie.
De toekenning van stadsrechten heeft sinds de herzieningen van de grondwet in 1848 en de daaruit voortvloeiende Gemeentewet van 1851 geen betekenis meer. Vanuit sociaal-geografisch gezichtspunt hebben veel van deze plaatsen niet de bevolkingsaantallen die de benaming rechtvaardigen voor wat nu onder een stad wordt verstaan.
Tabel Stad (Huidige) gemeente (Huidige) provincie Jaar Aardenburg Sluis Zeeland Abbekerk Medemblik Noord-Holland 1414Het betreft hier een stadsrechtverlening uit een hele serie stadsrechtverleningen in het begin van de 15e eeuw waarmee vrijwel het gehele West-Friese platteland een of andere vorm van stadsrechten kreeg. Dit was in vrijwel alle gevallen een zuiver juridische constructie en de meeste van deze ‘steden’ hebben zich nooit daadwerkelijk tot stad ontwikkeld. Alkmaar Alkmaar Noord-Holland 1254 Almelo Almelo Overijssel Ameide Vijfheerenlanden Utrecht 1277 Amersfoort Amersfoort Utrecht 1259 Ammerstol Krimpenerwaard Zuid-Holland 1322 Amsterdam Amsterdam Noord-Holland 1306 Appingedam Eemsdelta Groningen 1327 Arnemuiden Middelburg Zeeland 1574 Arnhem Arnhem Gelderland 1233 Asperen West Betuwe Gelderland 1314 Assen Assen Drenthe 1809 Austerlitz Zeist Utrecht 1806 Axel Terneuzen Zeeland 1213 Baarn Baarn Utrecht Barsingerhorn-Haringhuizen Hollands Kroon Noord-Holland 1415 Batenburg Wijchen Gelderland 1349 Bergen op Zoom Bergen op Zoom Noord-Brabant Het is niet precies bekend wanneer Bergen op Zoom stadsrechten heeft verworven doordat de stadsarchieven bij een grote stadsbrand in 1397 verloren zijn gegaan. Aangenomen wordt dat dit bij of al voor het afscheiden van de stad als heerlijkheid is gebeurd. Berlikum Waadhoeke Friesland Berlikum wordt door Cox als stede behandeld. Een formele stadsrechtverlening is niet bekend; in 1355 wordt Berlikum voor het eerst als stad aangeduid. Beverwijk Beverwijk Noord-Holland 1298 Bergeijk Bergeijk Noord-Brabant 1331 Biervliet Terneuzen Zeeland 1183 Blokzijl Steenwijkerland Overijssel 1672 Bolsward Zuidwest-Friesland Friesland 1455 Borculo Berkelland Gelderland 1375 Breda Breda Noord-Brabant 1198-1212 Bredevoort Aalten Gelderland Brielle Voorne aan Zee Zuid-Holland 1306 Bronkhorst Bronckhorst Gelderland 1482 Brouwershaven Schouwen-Duiveland Zeeland 1403 Bunschoten Bunschoten Utrecht 1383 Buren Buren Gelderland 1395 Burghorn Schagen Noord-Holland 1462Door Willem van Schagen verleende stedelijke rechten; ontleend aan het stadsrecht van Hoogwoud. Cox behandelt Burghorn als stede. Coevorden Coevorden Drenthe 1408 Culemborg Culemborg Gelderland 1318 Delden Hof van Twente Overijssel ; opnieuw in 1333 Delft Delft Zuid-Holland 1246 Delfshaven Rotterdam Zuid-Holland 1818Delfshaven, Delfzijl en Winschoten kregen in 1825 een stedelijk reglement, maar mochten zich al eerder stad noemen. Delfzijl Eemsdelta Groningen 1819 Deventer Deventer Overijssel 1123 Diepenheim Hof van Twente Overijssel Cox behandelt Diepenheim als borgmannenstad. De vroegste vermelding als stad dateert van 14 juni 1379; een exacte stadsrechtverlening is niet bekend. Doesburg Doesburg Gelderland 1237 Doetinchem Doetinchem Gelderland 1236 Dokkum Noardeast-Fryslân Friesland 1298 Domburg Veere Zeeland 1223 Dordrecht Dordrecht Zuid-Holland 1220 Echt Echt-Susteren Limburg 1343 Edam Edam-Volendam Noord-Holland 1357 Eembrugge Baarn Utrecht 1300 Eemnes-Binnen Eemnes Utrecht 1439 Eemnes-Buiten Eemnes Utrecht 1352 Eindhoven Eindhoven Noord-Brabant 1232 Elburg Elburg Gelderland 1233 Emmeloord Noordoostpolder Flevoland 1992 Enkhuizen Enkhuizen Noord-Holland 1355 Enschede Enschede Overijssel 1325 Franeker Waadhoeke Friesland 1374 Geertruidenberg Geertruidenberg Noord-Brabant 1213 Geervliet Nissewaard Zuid-Holland 1381 Gendt Lingewaard Gelderland 1233 Genemuiden Zwartewaterland Overijssel 1275 Gennep Gennep Limburg Goedereede Goeree-Overflakkee Zuid-Holland 1312 Goes Goes Zeeland 1405 Goor Hof van Twente Overijssel 1263 Gorinchem Gorinchem Zuid-Holland 1382 Gouda Gouda Zuid-Holland 1272 Grafhorst Kampen Overijssel 1333 's-Gravenhage Den Haag Zuid-Holland 1806 Westland Zuid-Holland 1246 Gramsbergen Hardenberg Overijssel 1442 Grave Land van Cuijk Noord-Brabant 1233 Groenlo Oost Gelre Gelderland 1277 Groningen Groningen Groningen geen geschreven bronnen beschikbaar (of Broek) Stede Broec Noord-Holland 1364 Haarlem Haarlem Noord-Holland 1245 Haastrecht Krimpenerwaard Zuid-Holland 1396 Hagestein Vijfheerenlanden Utrecht 1382 Hardenberg Hardenberg Overijssel 1362 Harderwijk Harderwijk Gelderland 1231 Harlingen Harlingen Friesland 1234 Hasselt Zwartewaterland Overijssel 1252 Hattem Hattem Gelderland 1299 Heenvliet Nissewaard Zuid-Holland 1469 Montferland Gelderland 1379 Helmond Helmond Noord-Brabant 1232 Hellevoetsluis Voorne aan Zee Zuid-Holland 19e eeuwHellevoetsluis werd in de negentiende eeuw als stad aangeduid. Een formele middeleeuwse stadsrechtverlening aan Hellevoetsluis is niet bekend. Hem Drechterland Noord-Holland 1414 's-Hertogenbosch Noord-Brabant 1184 Heukelum West Betuwe Gelderland 1391 Heusden Heusden Noord-Brabant 1318 Hindeloopen Zuidwest-Friesland Friesland 1225 Hoogwoud Opmeer Noord-Holland 1414 Hoorn Hoorn Noord-Holland 1357 Huissen Lingewaard Gelderland 1314 Hulst Hulst Zeeland 1180 IJlst Zuidwest-Friesland Friesland 1268 IJsselstein IJsselstein Utrecht 1363 IJzendijke Sluis Zeeland 1303 Kampen Kampen Overijssel 1236 Kessel Peel en Maas Limburg 1312 Klundert Moerdijk Noord-Brabant 1357 Kortgene Noord-Beveland Zeeland 1431 Kuinre Steenwijkerland Overijssel 1385Cox behandelt Kuinre als stede. Herman, heer van Cuynre, verleende op 22 maart 1385 een privilege aan de inwoners. Laag-Keppel Bronckhorst Gelderland 1404 Langedijk Dijk en Waard Noord-Holland 1415De stadsrechten werden in 1426 ingetrokken vanwege de steun van Langedijk voor Jacoba van Beieren in de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Leerdam Vijfheerenlanden Utrecht 1407 Leeuwarden Leeuwarden Friesland 1285 Leiden Leiden Zuid-Holland Lichtenaarde Oost Gelre Gelderland 1312 Linne Maasgouw Limburg Cox dateert de vermoedelijke stadsrechtverlening tussen 1255 en 24 november 1258. Lochem Lochem Gelderland 1233 Maasbommel West Maas en Waal Gelderland 1328 Maassluis Maassluis Zuid-Holland 1814 Maastricht Maastricht Limburg 1204 Medemblik Medemblik Noord-Holland 1289 Megen Oss Noord-Brabant 1357 Meppel Meppel Drenthe 1809Cox behandelt dit als een stadsverheffing door Lodewijk Napoleon op 15 maart 1809. Middelburg Middelburg Zeeland In 1217 werd het stadsrecht bekrachtigd. In de oorkonde wordt gesproken over een ‘oude keur’, zodat oudere stedelijke rechten waarschijnlijk zijn. Montfoort Montfoort Utrecht 1329Het privilege van 28 mei 1329 wordt in de oorkonde als een vrijheid aangeduid; Cox behandelt Montfoort desondanks als stad. Monnickendam Waterland Noord-Holland 1356 Montfort Roerdalen Limburg Cox dateert de ontwikkeling tot stad in deze periode; een precieze stadsrechtakte is niet bekend. Muiden Gooise Meren Noord-Holland Er is geen afzonderlijke formele stadsrechtverlening bekend. Muiden ontwikkelde zich vanaf de 12e eeuw geleidelijk tot stad; in ca. 1285 wordt het als stad vermeld. Naarden Gooise Meren Noord-Holland 1351 Hollands Kroon Noord-Holland 1415 Nieuwpoort Molenlanden Zuid-Holland 1283 Nieuwstadt Echt-Susteren Limburg 1263 of 1271 Nijkerk Nijkerk Gelderland 1413 Nijmegen Nijmegen Gelderland 1230 (vrijstad) Noordwijk Noordwijk Zuid-Holland 1398Het stadsrecht werd op 12 maart 1399 weer ingetrokken. Cox behandelt Noordwijk als stede. Obdam-Hensbroek Koggenland Noord-Holland 1456Op 3 juni 1456 verleende Filips van Bourgondië een gezamenlijk stadsrecht aan Obdam en Hensbroek. In 1544 viel deze stede uiteen in afzonderlijke heerlijkheden/steden. Oisterwijk Oisterwijk Noord-Brabant 1230 Oldenzaal Oldenzaal Overijssel Ommen Ommen Overijssel 1248 Oostburg Sluis Zeeland 1237 Ootmarsum Dinkelland Overijssel 1325 Oosterhout Oosterhout Noord-Brabant 1809 Oss Oss Noord-Brabant 1399 Oudewater Oudewater Utrecht 1265 Philippine Terneuzen Zeeland 1506 Purmerend Purmerend Noord-Holland 1410 Ravenstein Oss Noord-Brabant 1380 Reimerswaal Reimerswaal Zeeland 1374 Rhenen Rhenen Utrecht 1250-1258 Rijssen Rijssen-Holten Overijssel 1243 Roermond Roermond Limburg 1231 Roosendaal Roosendaal Noord-Brabant 1809Op 3 mei 1809 door Lodewijk Napoleon tot stad verheven; in 1814 werd Roosendaal niet als stad gehandhaafd. Rotterdam Rotterdam Zuid-Holland 1299, opnieuw in 1340 Sas van Gent Terneuzen Zeeland 1816Bij Koninklijk Besluit van 20 augustus 1816 mocht Sas van Gent de naam van stad dragen; dit werd in 1825 bevestigd. Schagen Schagen Noord-Holland 1415 Schellinkhout Drechterland Noord-Holland 1402 Schiedam Schiedam Zuid-Holland 1275 Schoonhoven Krimpenerwaard Zuid-Holland 1280 Sijbekarspel Medemblik Noord-Holland 1414De stede Sijbekarspel omvatte Sijbekarspel en Benningbroek en kreeg op 2 februari 1414 het stadsrecht van Schellinkhout. Sint Anna ter Muiden Sluis Zeeland 1242 Sint-Maartensdijk Tholen Zeeland 1491 Sint-Oedenrode Meierijstad Noord-Brabant 1232 Sittard Sittard-Geleen Limburg 1243 Sloten De Fryske Marren Friesland 1426 Sluis Sluis Zeeland 1290 Sneek Zuidwest-Friesland Friesland 1456 Spanbroek Opmeer Noord-Holland 1414 Staverden Ermelo Gelderland 1298 Stavoren Zuidwest-Friesland Friesland 1058-1068 (?)Joost C.M. Cox, Repertorium van de stadsrechten in Nederland, Oisterwijk 2012. De aan Stavoren verbonden akte uit 1123 geldt als onecht. Steenbergen Steenbergen Noord-Brabant 1272 Steenwijk Steenwijkerland Overijssel 1327 Susteren Echt-Susteren Limburg 1276 Terborg Oude IJsselstreek Gelderland 1419 Terneuzen Terneuzen Zeeland 1584 Texel Texel Noord-Holland 1415 Tholen Tholen Zeeland 1366 Thorn Maasgouw Limburg Tiel Tiel Gelderland Tilburg Tilburg Noord-Brabant 1809 Utrecht Utrecht Utrecht 1122In de rond 766 door Willibald geschreven vita over Bonifatius wordt Utrecht (Trecht) een urbs genoemd. In 936 wordt in een oorkonde het muntrecht van de stad Utrecht genoemd. Valkenburg Valkenburg aan de Geul Limburg 1452 Veere Veere Zeeland 1355 Venlo Venlo Limburg 1343 Vianen Vijfheerenlanden Utrecht 1336 Vlaardingen Vlaardingen Zuid-Holland 1273 Vlissingen Vlissingen Zeeland 1315 Vollenhove Steenwijkerland Overijssel 1354 Vreeland Stichtse Vecht Utrecht 1265J.C.M. Cox: Repertorium van de stadsrechten in Nederland, Oisterwijk: Werken van de Stichting tot Uitgaaf der Bronnen van het Oud-Vaderlandse Recht, 2e herziene druk, 2012.Volgens Cox (2012) zijn de stadsrechten in 1560 aan de nederzetting ontnomen door de Staten van Utrecht. Waalwijk Waalwijk Noord-Brabant 1303 Wageningen Wageningen Gelderland 1263 Weert Weert Limburg 1414 Weesp Amsterdam Noord-Holland 1355 Wessem Maasgouw Limburg De precieze datering van de stadsrechten van Wessem is onzeker. Cox behandelt Wessem als stad met een vermoedelijk zeer oude stedelijke rechtspositie. Westkapelle Veere Zeeland 1223 Westwoud Drechterland Noord-Holland 1414 Wieringen Hollands Kroon Noord-Holland 1432 Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede Utrecht 1300 Willemstad Moerdijk Noord-Brabant 1585 Wilsum Kampen Overijssel 1331 Winkel Hollands Kroon Noord-Holland 1415 Winschoten Oldambt Groningen 1819 Woerden Woerden Utrecht 1372 Workum Zuidwest-Friesland Friesland 1399 Woudrichem Altena Noord-Brabant 1284 Zaandam Zaanstad Noord-Holland 1812 Zaltbommel Zaltbommel Gelderland 1231 Zevenaar Zevenaar Gelderland 1487 Zevenbergen Moerdijk Noord-Brabant 1427 Zierikzee Schouwen-Duiveland Zeeland 1217-1222, vernieuwd in 1248 Zutphen Zutphen Gelderland 1190 Zwolle Zwolle Overijssel 1230
Verdwenen steden