__NOTOC__ Dit is een overzicht van bestuurslagen per land en apart bestuurd gebied in Europa. Dit overzicht maakt deel uit van een reeks van zes overzichten per werelddeel. De andere overzichten betreffen Afrika, Australië en Oceanië, Azië, Noord- en Midden-Amerika en Zuid-Amerika. Antarctica is ondanks de territoriale claims niet bestuurlijk ingedeeld en heeft geen bestuurslagen.
Uitleg thumb|300px|Europa In dit overzicht zijn opgenomen bestuurslagen van de feitelijk onafhankelijke staten in Europa (in ruime zin, dus inclusief Rusland, de Kaukasus, Turkije en Cyprus)), dat wil zeggen de internationaal erkende onafhankelijke staten (de leden van de Verenigde Naties plus Vaticaanstad als waarnemer bij de VN, en het door veel landen erkende Kosovo) en de landen die door geen of een beperkt aantal leden van de Verenigde Naties worden erkend (Abchazië, Artsach, Noord-Cyprus, Transnistrië en Zuid-Ossetië).
Naast deze landen zijn ook een aantal afhankelijke gebieden en andere gebieden die geen integraal onderdeel zijn van een land, opgenomen. Het overzicht bevat ook verwijzingen naar twee andere soorten gebieden. Het gaat daarbij om overzeese gebieden die volledig deel uitmaken van het moederland en om gebieden die officieel geen afhankelijke gebieden zijn, maar vanwege hun bijzondere status toch vaak als zodanig beschouwd worden. Ten slotte is ook opgenomen de Europese Unie, omdat aan haar de burger rakende wetgevende en bestuursbevoegdheden zijn overgedragen. Verwijzingen naar een andere entiteit in een van de overzichten worden voorafgegaan door een pijltje (→).
Per gebied wordt in een kleurenoverzicht iedere bestuurslaag vermeld. Onder een bestuurslaag wordt naast de centrale overheid van het gebied verstaan een territoriaal onderdeel van een land waar regels vastgesteld en/of beslissingen worden genomen over bepaalde gebieden en/of hun bewoners. Dat betekent dat de organen van een bestuurslaag hetzij regelgevende hetzij uitvoerende bevoegdheden hebben en vaak beschikken over eigen begrotingen. Bestuurlijke indelingen die louter administratief zijn of van statistische aard zijn daarom niet opgenomen. Evenmin zijn vrijwillige samenwerkingsverbanden van bestuurslagen opgenomen.
Indien een bestuurslaag louter gedeconcentreerde bevoegdheden heeft, wordt deze wel vermeld en daarbij cursief weergegeven in de kleur van de bovenliggende bestuurslaag. Indien een deel van een land niet onder controle is van de centrale overheid wordt dat vermeld in een noot bij de landsnaam. Namen van federale eenheden en autonome deelstaten worden bij de bestuurslaag vermeld. Indien een land afhankelijke gebieden heeft (in welke vorm dan ook), worden deze ook bij het land vermeld, voor zover van toepassing met verwijzingen.
Van iedere bestuurslaag worden in de noten bij het overzicht indien beschikbaar het (staats)hoofd, de regeringsleider en de volksvertegenwoordiging en hun equivalenten vermeld. De bronnen van het overzicht worden vermeld direct na de noten in het overzicht.
De aanduidingen van de bestuurslagen en organen worden in het Nederlands en indien en voor zover beschikbaar in de nationale ambtstalen vermeld. Voor de Nederlandse aanduiding wordt in het algemeen een letterlijke vertaling gebruikt. Termen als Kreis, county, borough en township worden niet in het Nederlands vertaald.
In de kleurenschema's worden de volgende kleuren gebruikt: bestuurslaag op federaal of centraal niveaubestuurslaag op deelstaatsniveau, inclusief autonome deelstatenbestuurslaag op regioniveaubestuurslaag op subregioniveaubestuurslaag op subsubregioniveau of interlokaal niveaubestuurslaag op lokaal niveaubestuurslaag op sublokaal niveaubestuurslaag op niveau van afhankelijk gebiedbestuurslaag met uitsluitend gedeconcentreerde rol hebben de kleur van de laag waar zij toe behoort.
Landen en gebieden
De Republiek Abchazië (Abchazisch: Аҧсны Аҳәынҭқарра, Apsny Ahwyntkarra; Russisch: Республика Абхазия, Respublika Abhazija) is een niet-algemeen erkende onafhankelijke republiek, afgescheiden van →Georgië. Bestuurslagen in AbchaziëDe Republiek Abchazië heeft algemene bestuurslagen op drie niveaus: het centrale niveau, het rayonniveau en het lokale niveau.Georgië beschouwt Abchazië als deel van Georgië in de vorm van de Autonome Republiek Abchazië met eigen bestuurslagen.Republiek AbchaziëAbchazië heeft op centraal niveau een gekozen president (ахада, achada; президент, prezident) als staatshoofd en regeringsleider die een premier (аԥыза-министр, apyza-ministr; премьер-министр, prem'er-ministr) benoemt, en als volksvertegenwoordiging de gekozen Volksvergadering van Abchazië (Аҧсны Ӂәлар Реизара, Apsny Žwlar Rejzara; Народное Собрание Республики Абхазия, Narodnoje Sobranje Respubliki Abchazija. Abchazië is ingedeeld in rayons en de hoofdstad Soechoemi. hoofdstadDe hoofdstad (aҳҭнықалақь, ahtiykalak; cтолица, stolica) Soechoemi, bestuurslaag op lokaal niveau, maakt geen deel uit van een rayon en heeft een gekozen stadsraad en een door de president benoemd burgemeester.rayonsEen rayon (араион, araion; район, rajon) heeft een gekozen rayonvergadering en een door de president benoemd bestuurshoofd. Een rayon is ingedeeld in steden, stedelijke nederzettingen en/of dorpen.stedenEen stad (ақалақь, akalak; город, gorod), bestuurslaag op lokaal niveau, heeft een gekozen stadsraad en een door de president benoemd bestuurshoofd.stedelijke nederzettingenEen stedelijke nederzetting (посёлок городского типа, posëlok gorodsogo tipa), bestuurslaag op lokaal niveau, heeft een gekozen raad en een door de president benoemd bestuurshoofd.dorpenEen dorp (ақыҭа, akyta; село, selo), bestuurslaag op lokaal niveau, heeft een gekozen raad en een door de president benoemd bestuurshoofd.Toelichting:Bronnen: Constitution of the Republic of Abkhazia (staatsinrichting, hoofdstuk 6 over rayons, steden en dorpen)
De Souvereine Bases Akrotiri en Dhekelia (Engels: Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia) is een afhankelijk gebied van het →Verenigd Koninkrijk. Bestuurslagen in Akrotiri en DhekeliaDe Souvereine Bases Akrotiri en Dhekelia valt als overzees territorium (overseas territory) onder de soevereiniteit van het Verenigd Koninkrijk, maar maakt geen deel uit van het Verenigd Koninkrijk zelf. Het territorium heeft een algemene bestuurslaag op een niveau, verdeeld in twee basisgebieden.Akrotiri en Dhekelia worden geclaimd door →Cyprus.Souvereine basisgebieden van Akrotiri en DhekeliaAkrotiri en Dhekelia heeft op terriutoriumniveau de commandant van de Britse troepen op Cyprus als administrateur (administrator) als bestuurder. Akortiri en Dhekelia is ingedeeld in basisgebieden.basisgebiedenEen basisgebied (base area) is een onzelfstandige onderdeel van het territorium.Toelichting:Bronnen: Global Britain and the British Overseas Territories: Resetting the relationship, House of Commons Foreign Affairs Committee 21 februari 2019 Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia Order in Council 1960
Het Landschap Åland (Zweeds: Landskapet Åland) is als zelfbesturend landschap (självstyrande landskap) onderdeel van →Finland.
De Republiek Albanië (Albanees: Republika e Shqipërisë) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek. Bestuurslagen in AlbaniëDe Republiek Albanië heeft algemene bestuurslagen op drie niveaus: het centrale niveau, het prefectuurniveau en het gemeenteniveau. Daarnaast bestaan onder het regioniveau gedeconcentreerde organen.Republiek AlbaniëAlbanië heeft op centraal niveau een door het volksvertegenwoordiging gekozen president (president) als staatshoofd, een premier (kryemnister) als regeringsleider en als volksvertegenwoordiging de gekozen Vergadering van Albanië (Kuvendi i Shqipërisë). Albanië is ingedeeld in prefecturen.prefecturenEen prefectuur (qarku) heeft een benoemde prefectuurvoorzitter (kryetari i qarkut) en een vertegenwoordiging van de gemeenten. Een prefectuur is ingedeeld in districten (rrheti) zonder bestuurlijke of administratieve rol. Een district is ingedeeld in gemeenten.gemeentenEen gemeente (bashki) heeft een gekozen gemeentevoorzitter (kryetari i bashkisë) en gemeenteraad (këshilli bashkiak). In plaats van gemeente wordt ook wel de vertaling municipaliteit of stad gebruikt. Een gemeente is ingedeeld in bestuurseenheden. Deze vallen onder de gemeenten.bestuurseenhedenIn 2015 is de bestuursvorm gemeente (komunë) afgeschaft. Deze zijn binnen de nieuwe gemeenten opgevolgd door de bestuurseenheid (njësia administrative), met alleen gedeconcentreerde taken, met een door de burgemeester benoemde administrateur.Toelichting:Bronnen: Constitution of the Republic of Albania (staatsinrichting, artikel 108 over prefecturen en municipaliteiten) Report of the World Observatory on Subnational Government Finance and Investment: Republic of Albania, OECD/UCLG, 2019 Divisons of Powers: Albania, European Committee of the Regions, 2019 Bestuurlijke indeling van Albanië
Alderney (Engels: Alderney) is als afhankelijkheid (dependency) een onderdeel van →Guernsey.
Het Vorstendom Andorra (Catalaans: Principat d'Andorra) is een onafhankelijk co-vorstendom. Bestuurslagen in AndorraHet Vorstendom Andorra heeft algemene bestuurslagen op twee niveaus: het centrale niveau en het parochieniveau.Vorstendom AndorraAndorra heeft op centraal niveau de president van Frankrijk (président) en de bisschop van La Seu d'Urgell (bisbe) als co-prinsen (copríncep), co-staahshoofden, een hoofd van de regering (cap de govern) als regeringsleider en als volksvertegenwoordiging de gekozen Algemene Raad van Andorra (Consell General d'Andorra). Andorra is ingedeeld in parochies.parochiesEen parochie (parròquia) heeft een hoofdconsul (cònsol major), een juniorconsul (cònsol menor) en een gekozen gemeenteraad (consell comunal).Toelichting:Bronnen: Constitució d'Andorra (staatsinrichting, artikel 79 over parochies) Local democracy in Andorra, Congress of Local and Regional Authorities
De Republiek Armenië (Armeens: Հայաստանի Հանրապետություն, Hajastani Hanrapetut῾jun) is een onafhankelijke en algemeen erkende republiek. Bestuurslagen in ArmeniëDe Republiek Armenië heeft algemene bestuurslagen op twee niveaus: het centrale niveau en het gemeenteniveau Daarnaast bestaan onder het centrale niveau en in Jerevan onder het gemeenteniveau gedeconcentreerde organen.Republiek ArmeniëArmenië heeft op centraal niveau een gekozen president (Նախագահ, nakhagah) als staatshoofd, een premier (վարչապետ, varch'apet) als regeringsleider en als volksvertegenwoordiging de gekozen Nationale Vergadering van de Republiek Armenië(Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով, Hajastani Hanrapetut῾junAzgayin zhoghov). Armenië is ingedeeld in provincies en de municipaliteit Jerevan. De provincies vallen onder de centrale overheid. municipaliteitJerevan heeft de status van municipaliteit (Քաղաքապետարան, k’aghak’apetaran), bestuurslaag op gemeenteniveau, en maakt geen deel uit van een provincie. Jerevan heeft een gekozen gemeenteraad of raad van ouderen (ավագանու, avaganu), die de burgemeester (Քաղաքապետ, k’aghak’apet) kiest. Jerevan is ingedeeld in administratieve districten. Deze vallen onder het municipaliteitsbestuur.administratief districtenEen administratief district (վարչական շրջան, varch’akan shrjan) is een gedeconcentreerde onderdeel van Jerevan, met aan het hoofd een benoemd districtshoofd.provinciesEen provincie (մարզ, marz), ook wel vertaald als regio, is een gedeconcentreerde onderdeel van de centrale overheid, met aan het hoofd een benoemde gouverneur (մարզպետ, marzpet). Een provincie is ingedeeld in gemeenschappen.gemeenschappenEen gemeenschap (համայնք, hamaynk), ook wel vertaald met gemeente bestaat uit een of meer steden (քաղաք, kaghak) en/of dorpen (գյուղ, gyugh). De indeling in steden en dorpen is niet bestuurlijk van aard. Een gemeenschap heeft een gekozen stadshoofd of dorpshoofd (քաղաքապետ, k’aghak’apet of գյուղապետ, gyughapet) en een gekozen gemeenschapsraad (համայնքի ավագանու, hamaynk’i avaganu).Toelichting:Bronnen: