Celestus is een geslacht van hagedissen die behoren tot de familie Diploglossidae.
Naam en indeling De wetenschappelijke naam van de groep werd voor het eerst voorgesteld door John Edward Gray in 1838. Het geslacht werd lange tijd tot de familie hazelwormen (Anguidae) gerekend waardoor deze verouderde situatie in veel literatuur nog wordt beschreven. Een aantal soorten behoorde eerder tot het geslacht van de galliwasps (Diploglossus).
Er zijn 14 vertegenwoordigers inclusief een aantal soorten die pas in 2024 zijn beschreven.Schools, M., & Hedges, S. B. (2024). A new forest lizard fauna from Caribbean islands (Squamata, Diploglossidae, Celestinae). Zootaxa, 5554(1), 1-306. Het aantal soorten was voorheen nog groter, maar een veel soorten die voorheen tot dit geslacht werden gerekend zijn in 2021 afgesplitst naar andere geslachten: Caribicus, Comptus, Panolopus, Sauresia, Siderolamprus en Wetmorena. Zie onderaan het artikel voor een volledige soortenlijst.Schools, M., & Hedges, S. B. (2021). Phylogenetics, classification, and biogeography of the Neotropical forest lizards (Squamata, Diploglossidae). Zootaxa, 4974(2), 201-257.
Uiterlijke kenmerken Deze slanke hagedissen blijven klein tot middelgroot en bereiken een lichaamslengte tot ongeveer 20 tot 25 centimeter inclusief de staart. De staartlengte bedraagt ongeveer vijftig tot zestig procent van de lichaamslengte. De poten zijn klein maar goed ontwikkeld en dragen vijf vingers en tenen, altijd met duidelijke klauwtjes die geheel geëxposeerd zijn. Dit is een belangrijk verschil met de galliwasps uit het verwante geslacht Diploglosus, die slechts deels zichtbare klauwtjes hebben. Celestus- soorten lijken sterk op hagedissen uit de familie skinken.
De schubben aan de bovenzijde van het lichaam zijn boogvormig en zijn voorzien van duidelijke groefjes in de lengte. De schubben zijn glanzend en overlappen elkaar. De kop is niet duidelijk van het lichaam te onderscheiden omdat een insnoering achter de kop ontbreekt. De lichaamskleur is meestal bruin met lichtere en donkere vlekken of strepen. Sommige soorten hebben zwarte flanken, zoals de Hispaniola-galliwasp (Celestus costatus) en Celestus curtissi. De soort Celestus cyanochloris uit Costa Rica heeft een groene kleur aan de keel en de buik.
Verspreiding en habitat De soorten leven in delen van de Antillen en leven in de landen Dominicaanse Republiek, Haïti, Jamaica en de Kaaimaneilanden. Veel soorten komen endemisch voor op eilanden, zoals Jamaica en Hispaniola.
De habitat bestaat uit begroeide gebieden, zoals tropische regenwouden en nevelbossen. Er zijn echter uitzonderingen die in meer droge bossen leven in de strooisellaag. Veel soorten leven op enige hoogte in planten en struiken. De soort Celestus fowleri leeft voornamelijk in bromelia's op ten minste 2,5 meter boven de bosbodem. De vrouwtjes zijn levendbarend en zetten geen eieren af; de jongen komen levend ter wereld.
Bedreiging en bescherming Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is aan alle soorten een beschermingsstatus toegewezen. Één soort worden beschouwd als 'veilig' (Least Concern of LC), één soort als 'kwetsbaar' (Vulnerable of VU) en vier soorten als 'bedreigd' (Endangered of EN). Ten slotte worden drie soorten als 'ernstig bedreigd' beschouwd (Critically Endangered of CR).
Een van deze soorten, Celestus occiduus, is al sinds het midden van de negentiende eeuw niet meer gezien. Ondanks gerichte zoektochten naar de hagedis is deze niet meer waargenomen. Gehoopt wordt dat er mogelijk nog enkele populaties zijn in moeilijk toegankelijke gebieden maar natuurbeschermingsorganisaties vrezen dat de skink is uitgestorven.
Soorten Het geslacht omvat de volgende soorten, met de auteur en het verspreidingsgebied. Naam Auteur Verspreidingsgebied Celestus barbouri Grant, 1940 JamaicaCelestus capitulatusSchools & Hedges, 2024 Jamaica Celestus crusculus Garman, 1887 Antillen, Jamaica, Kaaimaneilanden Celestus duquesneyi Grant, 1940 JamaicaCelestus hesperiusSchools & Hedges, 2024 JamaicaCelestus hewardiiGray, 1845 JamaicaCelestus jamesbondiSchools & Hedges, 2024 JamaicaCelestus macrolepisGray, 1845 Onbekend, mogelijk Jamaica Celestus macrotus Thomas & Hedges, 1989 Hispaniola Celestus microblepharis Underwood, 1959 JamaicaCelestus molesworthiGrant, 1940 Jamaica Celestus occiduus Shaw, 1802 JamaicaCelestus oligolepisSchools & Hedges, 2024 JamaicaCelestus striatusGray, 1839 Jamaica
Bronvermelding
Categorie:Diploglossidae