thumb|Straatfeest bij de homocafés langs de Amstel, ter gelegenheid van Koninginnedag op 30 april 2012 thumb|Gay Pride Parade in London op 2 juli 2011 Homocultuur is een subcultuur van homoseksuele mannen en vrouwen, biseksuelen en transgenders die een referentiekader delen van gemeenschappelijke opvattingen, gedragscodes en symbolen en die in de samenleving tot uiting komt in de politiek, kunst, literatuur, media, ontmoetingsplaatsen en evenementen.
Omdat homoseksualiteit eeuwenlang verboden was, ontstonden pas vanaf de 18e eeuw eerste vormen van een homocultuur. Aanvankelijk was dit nog ondergronds en verborgen, maar met de opkomende homo-emancipatie tegen het einde van de 19e eeuw ontstonden geleidelijk aan steeds meer voorzieningen voor homoseksuelen.
Vanaf de jaren zeventig werden homo's ook publiekelijk zichtbaar, met name door de Gay Pride Parades in vele steden wereldwijd en het in de media optreden van openlijk homoseksuele personen en dragqueens.
Inleiding Participatie binnen de homocultuur is een van de manieren om uiting te geven aan een persoonlijke seksuele identiteit. Niet alle leden van seksuele minderheidsgroeperingen participeren echter binnen de homoseksuele subcultuur of zijn zich überhaupt van het bestaan ervan bewust. Naast onwetendheid kan ook geografische afstand tot de subcultuur een rol in non-participatie spelen. Andere redenen om zich er niet mee in te laten is vrees voor een maatschappelijk stigma, afkeer van of het oneens zijn met de heersende opvattingen of participatie in een andere subcultuur.
Afhankelijk van de mate van acceptatie van homoseksualiteit in de omringende samenleving is homocultuur al dan niet te categoriseren als tegencultuur. Het referentiekader van een tegencultuur vormt zo'n radicale breuk met het referentiekader van de dominerende cultuur dat zij daarmee in conflict komt. In samenlevingen waar homoseksualiteit een taboe is en strafbaar, vormt de homocultuur een tegencultuur. De Amerikaanse en Europese homocultuur onderscheidt zich in dat opzicht nadrukkelijk van de homocultuur in veel niet-westerse landen. Niettemin was ook in Westerse maatschappijen homoseksueel gedrag tot voor kort verboden en dateren veel voorzieningen en codes uit de tijd dat de homobeweging nog 'ondergronds' was.
Het idee van een homocultuur is echter niet onomstreden. Sommige critici menen dat er te weinig homoseksuelen in participeren om als betekenisvol te kunnen worden beschouwd. Anderen vinden daarentegen dat het bestaan van een homocultuur niet te ontkennen is en de basis vormt van een homogemeenschap met gedeelde geschiedenis, normen en waarden.
Een andere kanttekening kan worden geplaatst bij de uniformiteit die door het begrip wordt gesuggereerd, terwijl de samenstellende delen van de gemeenschap de neiging hebben om elkaar uit te sluiten. Er bestaan bijvoorbeeld vooroordelen van homo's en lesbiennes ten aanzien van biseksuelen en velen van hen moeten niets hebben van transseksuelen of van "verwijfde" homomannen. Zelfs in de fracties onderling heerst haat en nijd: leerfetisjisten en pedofielen geven de homogemeenschap volgens sommigen een slechte naam en onder de lesbiennes wordt veelbetekenend onderscheid gemaakt tussen butch en femme. Toch wordt over het algemeen aangenomen dat alle seksuele minderheidsgroeperingen voldoende overeenkomsten hebben met elkaar en verschillen met de heteroseksuele bevolkingsgroep, om van een gezamenlijke cultuur te kunnen spreken.
Vele aspecten van de Nederlandse homocultuur zijn beschreven in de Homo-encyclopedie van Nederland uit 2005, terwijl typerende taal in 1988 door Arendo Joustra werd vastgelegd in het Homo-erotisch woordenboek. Als reactie daarop verscheen in 1991 Lesbiaans: Lexicon van de lesbotaal, geschreven door Hanneke Kunst en Xandra Schutte.
Elementen van de homocultuur Volgens de heersende consensus bestaat de (Westerse) homocultuur uit een aantal uiteenlopende elementen: Een breed netwerk van voorzieningen en belangenverenigingen Gedeelde kennis van de geschiedenis van de homo-emancipatie Symbolen Het werk van bekende homoseksuelen op politiek en artistiek vlak Homo-erotische cultuuruitingen (Ironische) omarming van zaken die stereotyperend met homoseksualiteit worden verbonden En in sommige gevallen zelfs met een eigen taal zoals Polari en Lubunca
Voorzieningen Onder het uitgebreide netwerk van voorzieningen voor homoseksuelen, biseksuelen en transgenders kunnen uitgaansgelegenheden, hulpverleningsorganisaties, belangenorganisaties, media en homo-ontmoetingsplaatsen worden gerekend. Dit netwerk is in de loop der tijd ontstaan uit het gevoel dat de doorsnee voorzieningen niet voldoende toegankelijk waren voor homoseksuelen of niet in hun behoeften voorzagen. In Nederland is de totstandkoming van dit netwerk redelijk gemakkelijk verlopen, omdat men door de verzuiling al gewend was aan het idee van groepsspecifieke verenigingen en instellingen. Hier maken leden van de subcultuur doorgaans selectief gebruik van deze voorzieningen. In Amerika, waar coming out veel meer een afscheid van een heteroseksuele levensstijl betekent, wordt meestal intensiever van dit netwerk gebruikgemaakt en is het bovendien meer gesegregeerd.
Het voorzieningenaanbod vormt de kern van de homocultuur, omdat het ontmoetingsplaatsen en communicatiemogelijkheden creëert waardoor de normen en waarden van de gemeenschap kunnen worden overgedragen. Uit het belang van deze voorzieningen volgt dat de homocultuur in hoofdzaak een (groot)stedelijke subcultuur is, omdat alleen daar een fijnmazig netwerk kan ontstaan en (commercieel) overleven. Sommige steden staan speciaal om hun grote voorzieningenaanbod en tolerantie jegens homoseksuelen bekend, zoals San Francisco, Antwerpen, Berlijn, Brussel, Amsterdam, Barcelona, Rio de Janeiro, Tel Aviv en Sydney. Amsterdam gold om die reden enkele decennia lang als homohoofdstad van Europa.
Vanaf eind jaren negentig ontstaat voor homo's ook de mogelijkheid tot het leggen van contacten via internet. Daartoe bestaan uiteenlopende websites met nieuws, informatie, profielen, fora en/of contactadvertenties. Via internationale websites wordt ook het leggen van contacten met homo's in het buitenland gemakkelijker. Met het toenemende gebruik van smartphones zijn er sinds 2009 ook apps speciaal voor homoseksuelen.
De opkomst van deze ontmoetingsmogelijkheden via internet wordt ook vaak gezien als een belangrijke oorzaak voor het teruglopende bezoek aan de homohoreca. Nadat in 2010 al de bekendste homozaken in de Amsterdamse Reguliersdwarsstraat gesloten werden, gingen twee jaar later opnieuw acht homobars dicht.Iris Kranenburg, "Zoek de homobar", in Het Parool, 14 december 2012, p. 8-9 en Reguliers.net: Opnieuw Amsterdamse homobars gesloten. Gearchiveerd op 16 mei 2023. Eind 2013 moesten vervolgens ook enkele bekende homo-uitgaansgelegenheden elders in Nederland hun deuren sluiten: de cafés 't Piggenhuys in Breda en De Popcorn in Tilburg, alsmede de discotheken De Golden Arm in Groningen en Gay Palace in Rotterdam.Zie voor Brabant: Brabantse gaycafés sluiten deuren, Rotterdam: Gay Palace Rotterdam dicht; personeel op straat en Groningen: Golden Arm gaat dicht
Naast de vaste uitgaansgelegenheden werden in 2022 ook in zo'n 30 plaatsen verspreid over het land periodieke bijeenkomsten voor lhbt'ers georganiseerd, waaronder aparte bijeenkomsten voor jongeren, ouderen, transgenders en lhbt'ers met een beperking.Homohoreca.nl: LHBT-bijeenkomsten
Voorzieningen in Nederland De belangrijkste en bekendste voorzieningen voor homoseksuele mannen en vrouwen in Nederland zijn: Uitgaansgelegenheden: bijvoorbeeld 't Bölke in Enschede, Capella in Arnhem, DWH in Delft, Wilsons in Haarlem, Bodytalk en Rits in Utrecht, Lollipop in Tilburg, De Landman, De Vink en COC Café in Den Haag, De Regenboog in Rotterdam, alsmede Prik, De Trut en vele andere homocafés en -clubs in de Reguliersdwarsstraat, de Kerkstraat, de Warmoesstraat, aan de Zeedijk en langs de Amstel in Amsterdam. Feesten: Rapido, PANN-feesten Festivals: Milkshake Filmfestival: Roze Filmdagen Hulpverleningsorganisaties: Schorerstichting, Gay & Lesbian Switchboard, Outway Belangenorganisaties: COC, Homo LesBische Federatie Nederland, Rainbow City Rotterdam, FOKO (Curaçao), ALFA (Aruba), SAFE (Sint-Maarten) Jongerenorganisaties: Apollo, Expreszo, Stichting PANN, lhbt-studentenverenigingen Religieuze organisaties: Contrario, RefoAnders, Dignity Gezelligheidsorganisatie: De Kringen Kranten/tijdschriften: Gay Krant, Gay News, Gay & Night, Expreszo, Winq, Zij aan Zij Radio/televisie: Roze Golf, Het Roze Rijk, MVS Gaystation, OUTtv Websites: Gaykrant, Gay.nl, Gaysite.nl, Homo.nl, Femfusion.nl
thumb|Het Regenbooghuis Brussel
Voorzieningen in België De belangrijkste en bekendste voorzieningen voor homoseksuele mannen en vrouwen in België zijn: Uitgaansgelegenheden: bijvoorbeeld Red & Blue, Hessenhuis en Den Draak in Antwerpen, Fly, Boys Boudoir en Dolores in Brussel, Por Que No in Gent, 't Vliegend Varken in Leuven en Open Bar in Luik. Feesten: La Demence Festivals: Antwerp Queer Arts Festival (AQAF) Belangenorganisaties: Çavaria, Het Roze Huis, Regenbooghuis Brussel, Arc-en-ciel Wallonie, Tels Quels Jongerenorganisaties: Wel Jong Niet Hetero, Verkeerd Geparkeerd, lhbt-studentenverenigingen Kranten/tijdschriften: ZiZo-magazine, De Magneet Radio/televisie: O radio Antwerpen Websites: Gaybelgium.be, Weljongniethetero.be
Internationale voorzieningen De belangrijkste en bekendste internationale voorzieningen voor homoseksuele mannen en vrouwen zijn: Feesten: Circuit party Belangenorganisaties: ILGA, ILGA-Europe, IGLHRC Jongerenorganisatie: IGLYO Tijdschriften: Attitude Reisgids: Spartacus International Gay Guide Datingwebsites: Romeo, Gaydar Datingapps: Grindr, Her
Sportvoorzieningen Voor homo's kwamen er ook eigen sportclubs, enerzijds omdat zij bij de reguliere sportclubs niet voor hun seksuele voorkeur konden uitkomen, anderzijds omdat zij ook letterlijk sterker wilden staan tegen antihomoseksueel geweld. In Nederland gingen veel homo's een cursus zelfverdediging doen nadat de deelnemers aan de Roze Zaterdag van 1982 in Amersfoort door omstanders bekogeld en in elkaar geslagen werden. Een voorbeeld is het in 1982 opgerichte Tijgertje, die als oudste nog bestaande homosportclub eerst weerbaarheidstrainingen, maar later een reeks van andere sporten ging aanbieden. Vervolgens werden steeds meer roze sportcubs opgericht, die flink groeiden met het oog op de Gay Games die in 1998 in Amsterdam gehouden werden. Rond 2020 zijn de meeste homosportclubs danig vergrijsd en is er weinig aanwas van jonge leden, ook al hebben de clubs en verenigingen hun doelgroep mettertijd verbreed: waren ze eerst met name op homo's en/of lesbiennes gericht, tegenwoordig staan ze doorgaans open voor alle lhbt'ers.Koos van den Berg: 40 jaar homosportclubs - Wat heeft het gebracht?, in: Gay News, nr. 354, winter 2021/2022, p. 20-21. Enkele bekende clubs zijn: Tijgertje, begonnen met weerbaarheidstrainingen, opgericht in Amsterdam in 1982. Ketelbinkie, begonnen met volleybal, opgericht in Rotterdam in 1993.Ketelbinkie.net: ketelbinkie, al ruim 25 jaar alive and kicking! Smashing Pink, tennisvereniging, opgericht in Amsterdam in 1996.Smashing Pink- Smashing People - het uitgebreide verhaal, 2021. Gearchiveerd op 16 mei 2023. Upstream, zwemvereniging, opgericht (als Havana-Thermos) in Amsterdam in 1996.Upstream: Historie: 26 jaar Upstream. Gearchiveerd op 28 mei 2023. Gay Swim Amsterdam, zwemvereniging, opgericht in Amsterdam in 1997.Parool.nl: Gay Swim Amsterdam bestaat 25 jaar: ‘Het is fijn dat je niet hoeft stil te staan bij hoe ze over je denken’, 28 april 2022. Gearchiveerd op 16 mei 2023.