Hongaarse telwoorden vormen een subcategorie van de bijvoeglijke naamwoorden. PONS Grammar - Practical & Easy HUNGARIAN. Comprehensive and user-friendly. Klett Kiadó. Budapest. Het Hongaars kent verschillende typen telwoorden. Naast de ook in het Nederlands bestaande hoofdtelwoorden en rangtelwoorden kent het Hongaars een derde categorie, die wel nummertelwoorden worden genoemd.
Daarnaast zijn er telbijwoorden, voor de multiplicatief en voor het aangeven van groepsgrootten.
Hoofdtelwoorden Enkele Hongaarse hoofdtelwoorden:
|0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 ||nulla, egy, kettő, három, négy, öt, hat, hét, nyolc, kilenc |- |10, 11, 12, ..., 19 || tíz, tizenegy, tizenkettő, ..., tizenkilenc. |- |20, 21, 22, ..., 29 || húsz, huszonegy, huszonkettő, ..., huszonkilenc. |- |30, 31, 40, 50, 60-100, 200 || harminc, harmincegy, negyven, ötven, hatvan, hetven, nyolcvan, kilencven, száz, kétszáz |- |1000, 2000, 1 000 000 (1 miljoen), 2 000 000 || egyezer, kétezer, egymillió, kétmillió.
De vorming van de samengestelde telwoorden is zeer regelmatig. In het Hongaars komt het meest significante altijd eerst. Bijvoorbeeld 3 486 824: hárommillió-négyszáznyolcvanhatezer-nyolcszázhuszonnégy.
Enkele aandachtspunten: Het zelfstandige naamwoord, dat vooraf wordt gegaan door een telwoord, staat altijd in het enkelvoud: két ház (letterlijk: twee huis). Het woord voor "één", egy, is ook het onbepaald lidwoord. Het getal twee is kettő als het zelfstandig voorkomt en két als het een bepaling is bij wat er volgt. Voorbeeld: "Hoeveel boeken? Twee boeken.": Hány könyv? Két könyv. (Kettő ház wordt alleen gezegd om verwarring te voorkomen tussen Két ház en Hét ház) "Hoeveel boeken? Twee.": Hány könyv? Kettő. "Hoeveel wil je? Twee.": Hányat kérsz? Kettőt. (accusatief) tíz en húsz veranderen in tizen resp. huszon indien het voorvoegsels worden, bv. tizenegy, huszonegy. Indien het om 1000 of 1 miljoen gaat is het egyezer en egymillió, dus met het voorvoegsel voor "één", egy . Om 100 aan te geven is het gewoon száz (zonder egy).
Rangtelwoorden De eerste rangtelwoorden: 1ste: első; 2de: második; 3de: harmadik; 4de: negyedik; 5de: ötödik; 6de: hatodik; 7de: hetedik; 8ste: nyolcadik; 9de: kilencedik; 10de: tizedik. De rangtelwoorden zijn zoals in het Nederlands: ze geven een rangnummer aan. Ook de rangtelwoorden kunnen zelfstandig worden gebruikt, en kunnen dus naamvalsuitgangen krijgen. In datums worden rangtelwoorden gebruikt in combinatie met een bezitsaanduiding. Voorbeeld: október huszonharmadika = 23 oktober; november elsején = op 1 november
Nummertelwoorden Naast hoofd- en rangtelwoorden kent het Hongaars de "nummertelwoorden", een in het Nederlands niet bestaand type telwoorden. (1999) Kort overzicht van de Hongaarse grammatica
De eerste "nummertelwoorden": 1, 2-10: egyes, kettes, hármas, négyes, ötös, hatos, hetes, nyolcas, kilences, tízes.
"Nummertelwoorden" gebruikt men veelal als een bijvoeglijk naamwoord, bijvoorbeeld om het nummer van een kamer of bus of een kleding- of schoenmaat aan te geven. "Bus nummer 28" wordt dan bijvoorbeeld "huszonnyolcas busz". "Negyvenes cipő" is schoenmaat 40. De term "nummertelwoord" dekt in feite de lading niet volledig. Zo kan men de bus die om 6u30 vertrekt aanduiden als "hatharmincas busz". Met andere woorden: de uitgangen -os, -as, -es, -ös vormen feitelijk bijvoeglijke naamwoorden van telwoorden. Deze worden echter ook vaak weer zelfstandig gebruikt: er worden bijvoorbeeld munten en bankbiljetten mee aangeduid, of cijfers en rapportcijfers. Zo kan een "ötös" afhankelijk van de context een munt met de waarde van 5 Ft zijn, óf het (uitmuntende) rapportcijfer 5, óf een hand.
Verschil rangtelwoorden/nummertelwoorden: stel dat de eerste bussen op een ochtend achtereenvolgens zijn: bus 3</span>, bus 28</span>, bus 4</span> en bus 120</span>, dan zijn dat achtereenvolgens: első busz = hármas</span> busz. második busz = huszonnyolcas</span> busz. harmadik busz = négyes</span> busz. negyedik busz = százhúszas</span> busz.
Telbijwoorden De telbijwoorden worden gevormd met de uitgang -szor/-szer/-ször. De keuze van de uitgang volgt de regels van de klinkerharmonie. Voorbeelden: egyszer=eenmaal, ötször=vijfmaal, hatszor=zesmaal, többször=meermaals.
Een ander type telbijwoorden geeft een groepsgrootte aan. Dit gebeurt met de uitgangen -on/-an/-en. Voorbeelden: haton = met z'n zessen; ketten= met z'n tweeën.
Onbepaald telwoord Er zijn onbepaalde telwoorden weinig die ook als bijwoord gebruikt kunnen worden. Voorbeeld onbepaalde telwoorden: sok = veel, kevés = weinig, hány = hoeveel?, több = meer Bijwoorden: hányan? = met z'n hoevelen?, sokan = met velen, néhányan = met enkelen
Overzicht Hongaarse telwoordenGetalHoofd-telwoordHoofdtelwoordaccusatiefTelbijwoord(multiplicatief)Rang-telwoordFractie(deel, maal)Nummer-telwoordgroep,"met z'n ..."SzámHány?Hányat?Hányszor?Hányadik?Hányad rész?Hányas?Hányan?getalhoeveel?hoeveel? acc.hoe vaak?hoeveel keer?hoeveelste?welk deel?hoeveelste deel?welk nummer?met z'nhoevelen?0nulla, zéronullátnulladiknullás ½ fél felet1egyegyetegyszerelsőegészegyesegyedül 1½ másfél másfelet2kettő, kétkettőtkétszermásodikfél, egykettedkettesketten3háromhármatháromszorharmadikharmadhármashárman4négynégyetnégyszernegyediknegyednégyesnégyen5ötötötötszörötödikötödötösöten6hathatothatszorhatodikhatodhatoshaton7héthetethétszerhetedikhetedhetesheten8nyolcnyolcatnyolcszornyolcadiknyolcadnyolcasnyolcan9kilenckilencetkilencszerkilencedikkilencedkilenceskilencen10tíztízettízszertizediktizedtízestizen11tizenegytizenegyettizenegyszertizenegyediktizenegyedtizenegyestizenegyen12tizenkettőtizenkettőttizenkétszertizenkettediktizenkettedtizenkettestizenketten20húszhuszathúszszorhuszadikhuszadhuszashuszan21huszonegyhuszonegyethuszonegyszerhuszonegyedikhuszonegyedhuszonegyeshuszonégyen30harmincharmincotharmincszorharmincadikharmincadharmincosharmincan40negyvennegyvenetnegyvenszernegyvenediknegyvenednegyvenesnegyvenen50ötvenötvenetötvenszerötvenedikötvenedötvenesötvenen60hatvanhatvanothatvanszorhatvanadikhatvanadhatvanoshatvanan70hetvenhetvenethetvenszerhetvenedikhetvenedhetveneshetvenen80nyolcvannyolcvanotnyolcvanszornyolcvanadiknyolcvanadnyolcvanosnyolcvanan90kilencvenkilencvenetkilencvenszerkilencvenedikkilencvenedkilencveneskilencvenen100százszázatszázszorszázadikszázadszázasszázan111száztizenegyszáztizenegyetszáztizenegyszerszáztizenegyedikszáztizenegyedszáztizenegyesszáztizenegyen200kétszázkétszázatkétszázszorkétszázadikkétszázadkétszázaskétszázan1000egyezerezretegyezerszerezredikezredezresezren1000 000egymilliómilliomotegymilliószormilliomodikmilliomodmilliomosmilliomon "hoeveel?" Hány?Mennyi? Hányat?Mennyit? Hányszor? Hányan? "niets" semmi semmit soha (nooit) "weinig" kevés keveset ritka (zelden) kevesen "enkele" néhány néhányat néha (soms) néhányan "meer" több többet többször (meermaals) többen "veel" sok sokat sokszor (vaak) sokan "alle" mind, minden mindent mindig (altijd) mindnyájan
Telwoord Telwoord