thumb|Willibrord, de grondlegger van het (aarts)bisdom Utrecht thumb|Wim Eijk, de huidige aartsbisschop van Utrecht, in het midden, tijdens de zesde Willibrordprocessie in Utrecht in 2008 thumb|Het Bisschopshof, de middeleeuwse residentie van de bisschoppen van Utrecht, rond 1645 thumb|Maliebaan 40, de huidige ambtswoning van de Utrechtse aartsbisschop, in 2008 Dit is een lijst van bisschoppen en aartsbisschoppen van Utrecht.
Achtergrond Over de eerste bisschoppen van het aartsbisdom Utrecht bestaat weinig zekerheid. Willibrord zetelde te Utrecht als aartsbisschop der Friezen, maar een georganiseerd bisdom Utrecht schijnt pas sinds Alberik I (circa 776) te hebben bestaan. In 795 werd het bisdom Utrecht een suffragaan bisdom van het aartsbisdom Keulen. Daarmee was de kerkelijke indeling van de Noordelijke Nederlanden voor de komende paar eeuwen vastgelegd.
Vanaf de 8e eeuw kregen de bisschoppen van Utrecht steeds meer wereldlijke macht, doordat zij gebieden in leen kregen van de Duitse keizer. In 1024 verwierf Adelbold II de grafelijke rechten over Drenthe, waardoor de bisschoppen vorsten werden binnen het Heilige Roomse Rijk, ook wel prins-bisschoppen genoemd (al is de titel 'prins-bisschop' niet gebruikelijk in de Utrechtse geschiedschrijving). Hun wereldlijke gebied, het Sticht Utrecht, viel uiteindelijk grofweg samen met de huidige provincies Utrecht, Overijssel en Drenthe.
Van 1423 tot 1448 deed zich het Utrechts Schisma voor, waardoor er feitelijk twee bisschoppen tegelijk waren. In 1528 werd het bisdom geseculariseerd, toen bisschop Hendrik van Beieren de wereldlijke macht moest afstaan aan keizer Karel V. Dit betekende het einde van het Sticht.
Bij de kerkelijke hervorming van 1559 werd Utrecht tot aartsbisdom verheven, met als suffragaan bisdommen Deventer, Haarlem, Leeuwarden, Groningen en Middelburg. Na de dood van aartsbisschop Frederik Schenck van Toutenburg in 1580 en het verbod op uitoefening van het katholieke geloof, stelden de Spanjaarden nog wel twee nieuwe aartsbisschoppen aan, maar deze leefden in ballingschap.
Vanaf 1602 werd het gebied van het aartsbisdom Utrecht bestuurd door een apostolisch vicaris als hoofd van de Hollandse Zending; deze werd meestal ook tot aartsbisschop in partibus infidelium benoemd. Sinds het oudkatholieke schisma van 1723 heeft Utrecht een oudkatholieke aartsbisschop.Zie de Lijst van oudkatholieke aartsbisschoppen van Utrecht. Er werd vanaf dat jaar geen apostolisch vicaris meer benoemd; als vicesuperior van de Hollandse zending werd de nuntius in Brussel aangesteld, vanaf 1829 de internuntius in Den Haag. In 1853 vond het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie in Nederland plaats. Sindsdien is Utrecht zetel van de rooms-katholieke aartsbisschop van het aartsbisdom Utrecht, tegelijk metropoliet van de Nederlandse kerkprovincie. Utrecht is thans dus de zetel van twee aartsbisschoppen.
Over de eerste Utrechtse kerkjes die als kathedraal dienstdeden bestaat weinig zekerheid. Vanaf de 10e eeuw tot aan de Reformatie zetelden de Utrechtse bisschoppen in onder meer de toen nieuw gebouwde Dom, die gewijd was aan Sint-Maarten. De residentie van de bisschop was het Bisschopshof, gelegen ten zuiden van de Domtoren op de hoek van de Donkere Gaard en het Wed. Dit stadspaleis werd in 1803 verkocht voor afbraak.
De huidige rooms-katholieke aartsbisschop zetelt sinds 1853 in de Sint-Catharinakathedraal. Zijn ambtswoning is sinds 1898 in het aartsbisschoppelijk paleis aan Maliebaan 40.
Toelichting Een definitieve lijst van alle bisschoppen van Utrecht is onmogelijk samen te stellen omdat er veel onzekerheden en meningsverschillen bestaan over omstandigheden, personen en data. Onderstaande tabel probeert een volledig overzicht te geven van alle bekende personen die aanspraak konden maken op de Utrechtse bisschopszetel of die in de loop van de geschiedenis beschouwd zijn als bisschop van Utrecht. Daarnaast zijn de geestelijken opgenomen die het bestuur over het grondgebied van het Utrechtse bisdom waarnamen in tijden waarin het bisdom de facto niet bestond, zoals de eeuwen tussen de Hervorming en het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie.
De eerste kolom geeft als leidraad de officiële telling van Utrechtse (aarts)bisschoppen aan zoals die in de late middeleeuwen voor het eerst is vastgesteld en sindsdien is voortgezet. Hierbij moet worden aangemerkt dat verschillende vroege bisschoppen hypothetisch zijn; bovendien zijn in de telling ook geestelijken opgenomen die strikt genomen geen bisschop van Utrecht waren (Willibrord, Bonifatius en Gregorius). Zij werden beschouwd als 'leiders van de Utrechtse kerk' in de tijd dat er van een gevestigd bisdom Utrecht nog geen sprake was. De officiële lijst is aangevuld met geestelijken die bijvoorbeeld wel door de kapittels tot bisschop gekozen zijn maar niet door de paus benoemd, of wel door de paus benoemd maar niet in functie getreden.
Grondleggers NaamPeriodeOpmerkingen1Willibrord695-739Aartsbisschop der Friezen met zetel in Utrecht. Heilig verklaard 2Bonifatius 739-754 Aartsbisschop der Oost-Franken. Is eeuwenlang beschouwd als de opvolger van Willibrord en de verantwoordelijke voor de Utrechtse kerk na diens dood. Hij stelde naar eigen zeggen een bisschop in Utrecht aan en verdedigde de Utrechtse kerk tegen de aanspraken van de bisschop van Keulen. Gedood en heilig verklaardWiro van Roermond 739?-752Onzeker, misschien dezelfde als Wiro. Wellicht nam hij als wijbisschop de leiding van de Utrechtse kerk waarEoban753-754Onzeker. Wellicht nam hij als wijbisschop de leiding van de Utrechtse kerk waar.Heilig verklaard 3Gregorius754-776Leider van de Utrechtse kerk maar geen bisschop. Desondanks werd hij opgenomen in de officiële bisschoppenlijst. Heilig verklaard
Bisschoppen NaamPeriodeOpmerkingen4Alberik Ica. 776-784Ook genaamd Alfric. Heilig verklaard 5Theodardca. 784-ca. 790Eigenlijke naam Theutbert/-brecht6Hamacarca. 790-8067Ricfried806-815/8168Frederik I815/816-835/837Vermoord en heilig verklaard 9Alberik II838-844Eginhardca. 84510Liudgerca. 848-ca. 854Craftca. 854Weigerde zijn benoeming11Hungerca. 854-866Vluchtte voor de Noormannen uit Utrecht. Heilig verklaard Alfriedca. 866-867/879Regeerde in ballingschap12Adelbold I867/879-898Ook genaamd Odilbald. Regeerde in ballingschap13Egilbert899Ook genaamd Engelbert of Egibold. Regeerde in ballingschap14Radboud899-917Regeerde in ballingschap. Heilig verklaard 15Balderik918-975Keerde terug naar Utrecht16Folcmar976-990Ook genaamd Poppo17Boudewijn I990-99518Ansfried995-1010Heilig verklaard
Bisschoppen met wereldlijke macht (prins-bisschoppen) NaamPeriodeOpmerkingen19Adelbold II1010-1026Verwierf als eerste bisschop grafelijke rechten20Bernold1027-1054Heilig verklaard 21Willem I (van Gelre)1054-107622Koenraad1076-1099Vermoord23Burchard1100-111224Godebald1114-112725Andries van Cuijk1128-113926Hartbert van Bierum1139-1150Frederik van Berg1150-1151Tegenbisschop. Werd later aartsbisschop van Keulen27Herman van Horne1150-115628Godfried van Rhenen1156-117829Boudewijn II (van Holland)1178-119630Arnold I (van Isenburg)1196-119731Dirk I (van Holland)1196-1197Tot 1197 tegenbisschop32Dirk II (van Are)1197-121233Otto I (van Gelre)1212-121534Otto II (van Lippe)1216-122735Wilbrand van Oldenburg1227-1233Overgeplaatst vanuit Paderborn36Otto III (van Holland)1234-1249Elect tot 124537Gozewijn van Randerath1249-1250Elect. Trok zich terug38Hendrik I (van Vianden)1249-126739Jan I (van Nassau) 1268-1290Elect. Afgezet door paus Nicolaas IV40Jan II (van Sierck)1291-1296Overgeplaatst naar Toul41Willem II (Berthout)1296-1301Gedood in de slag op de Hoge WoerdAdolf II (van Waldeck)1301Kandidaat-bisschop. Werd bisschop van Luik42Gwijde van Avesnes1301-131743Frederik II (van Sierck)1317-132244Jacob van Oudshoorn1322Jan van Bronkhorst1322Kandidaat-bisschop45Jan III (van Diest)1322-1340Jan van Bronkhorst1341Kandidaat-bisschop46Nicolaas Capocci1341Trok zich terug. Later bisschop van Urgell en van Frascati47Jan van Arkel1342-1364Overgeplaatst naar Luik48Jan V (van Virneburg)1364-1371Overgeplaatst vanuit MünsterZweder Uterlo1371Kandidaat-bisschop49Arnold II (van Horne)1371-1378Overgeplaatst naar LuikReinoud van Vianen1378-1380Tegenbisschop50Floris van Wevelinkhoven1378-1393Overgeplaatst vanuit Münster51Frederik III (van Blankenheim)1393-1423Overgeplaatst vanuit StraatsburgRhabanus van Helmstatt1424-1425Trok zich terug. Bisschop van Spiers en later aartsbisschop van Trier52Zweder van Culemborg1423-1432Tot 1425 tegenbisschop. Werd door paus Eugenius IV verheven tot aartsbisschop van Cesarië53Rudolf van Diepholt1423-1455Tot 1432 tegenbisschop. Tevens bisschop van OsnabrückWalraven van Meurs1434-1448Tegenbisschop. Werd bisschop van Münster54Gijsbrecht van Brederode1455-1456Elect. Afgezet55David van Bourgondië1456-1496Overgeplaatst vanuit TerwaanEngelbert van Kleef1482-1483Ruwaard56Frederik IV (van Baden)1496-1517Afgezet57Filips van Bourgondië1517-152458Hendrik II (van Beieren)1524-1529Elect. Droeg de wereldlijke macht in het Sticht over aan keizer Karel V en gaf zijn zetel op. Tevens bisschop van Worms en Freising
Bisschoppen NaamPeriodeOpmerkingen59Willem III (van Enckenvoirt)1529-1534Kardinaal vanaf 1523. Tevens bisschop van Tortosa60George van Egmont1534-1559
Aartsbisschoppen NaamPeriodeOpmerkingenAdriaan van Renesse van Wulven 1559 Benoemd door Filips II, maar gestorven voordat zijn benoeming kon worden bekrachtigd door de paus61Frederik V Schenck van Toutenburg1561-1580Herman van Rennenberg1580-1585Benoemd door Filips II; benoeming niet bekrachtigd door de pausJan van Bruhesen1592-1600Benoemd door Filips II; benoeming niet bekrachtigd door de paus
Oud-katholieke aartsbisschoppen Zie de Lijst van aartsbisschoppen van Utrecht in de oudkatholieke traditie vanaf 1561.
Hollandse Zending Zie de Lijst van apostolisch vicarissen en vicesuperiores van de Hollandse Zending.
(Rooms-katholieke) aartsbisschoppen NaamPeriodeOpmerkingen62Joannes Zwijsen1853-1868Tevens bisschop van 's-Hertogenbosch63Andreas Ignatius Schaepman1868-188264Petrus Matthias Snickers1883-1895Voorheen bisschop van Haarlem65Henricus van de Wetering1895-192966Joannes Henricus Gerardus Jansen1930-193667Johannes de Jong1936-1955Kardinaal vanaf 194668Bernardus Johannes Alfrink1955-1975Kardinaal vanaf 196069Johannes Gerardus Maria Willebrands1975-1983Kardinaal vanaf 196970Adrianus Johannes Simonis1983-2007Voorheen bisschop van Rotterdam. Kardinaal vanaf 198571Willem Jacobus Eijkvanaf 2008Voorheen bisschop van Groningen-Leeuwarden. Kardinaal vanaf 2012
Zie ook Sticht Utrecht Aartsbisdom Utrecht Heerlijkheid Utrecht Machthebbers van de Lage Landen Lijst van oudkatholieke aartsbisschoppen van Utrecht Lijst van domproosten van Utrecht
Utrecht bisschoppen en aartsbisschoppen Utrecht Categorie:Sticht Utrecht