Het scheermes van Hanlon of Hanlons scheermes is het adagium: "schrijf nooit iets toe aan kwade opzet als domheid een afdoende verklaring is" (Engels: ).
Waar het adagium vandaan komt, is niet bekend. Een vergelijkbaar epigram wordt onder andere toegeschreven aan William James Laidley. Een mogelijke oorsprong is de gelijkenis met Ockhams scheermes. Op de website Status-Q werd de spreuk in 2001 toegeschreven aan Robert J. Hanlon, die deze zou hebben ingestuurd als bijdrage aan een boek over de Wet van Murphy.
Een vergelijkbaar citaat komt voor in Robert Heinleins korte verhaal (1941): Je hebt omstandigheden die het gevolg zijn van domheid toegeschreven aan schurkachtigheid. Er wordt wel gedacht dat Hanlons scheermes een verbastering is van Heinleins scheermes.
Het motto wordt ook wel toegeschreven aan Napoleon.
Algemene opmerkingen over het overwicht van menselijke fouten op kwaadaardigheid zijn te vinden in diverse literaire werken; zo vermeldt Goethes Die Leiden des jungen Werthers (1774): [...] misverstanden en nalatigheid veroorzaken meer verwarring in deze wereld dan bedrog en kwaadaardigheid. In elk geval komen de laatste twee veel minder vaak voor.
Externe links
Categorie:Engels begrip