thumb|Beeld van Jane Goodall samen met een chimpansee die ze David Greybeard noemde (Field Museum of Natural History, Chicago) Dame Valerie Jane Morris-Goodall (Londen, 3 april 1934 – Los Angeles, 1 oktober 2025) was een Britse antropologe en biologe, gespecialiseerd in ethologie en primatologie. Goodall was het bekendst van de studie die zij vanaf 1960 maakte van het sociale en familiale leven van de chimpansee in het Gombe Stream National Park in Tanzania. Ze was oprichter van het Jane Goodall Institute en het jongerenprogramma Roots & Shoots.
Levensloop Goodall was het eerste kind van Mortimer Herbert Morris-Goodall en Margaret Myfanwe 'Vanne' Joseph. Haar zus Judy werd geboren in 1938. Na de echtscheiding van haar ouders woonden de beide zussen bij hun moeder in Bournemouth in Engeland.
Goodall was al sinds haar jeugd geïnteresseerd in dieren. Na een secretariële opleiding werkte zij in 1957 en 1958 als secretaresse voor de antropoloog Louis Leakey in Kenia. Wegens haar voorliefde voor dieren vroeg Leakey haar om bij te dragen aan zijn onderzoek naar menselijke evolutie. Dit heeft ertoe geleid dat Goodall de chimpansees van Gombe Stream National Park in Tanzania vanaf 1960 is gaan bestuderen. Het werd de langstlopende studie naar wilde chimpansees ter wereld. Ze werd vergezeld door haar moeder.
Leakey zorgde er ook voor dat Goodall in 1962 terugkeerde naar het Verenigd Koninkrijk, waar ze in 1965 haar doctoraat in de ethologie aan Newnham College van de Universiteit van Cambridge haalde. Zij volbracht dit zonder ooit eerder te hebben gestudeerd. Daarna zette ze haar werk in Afrika voort.
In 1962 ontmoette Goodall de wildlifefotograaf Hugo van Lawick. Ze trouwden op 28 maart 1964 in de Chelsea Old Church te Londen. Ze kregen één kind: Hugo Eric Louis baron van Lawick (roepnaam Grub), geboren op 4 maart 1967 in Nairobi. Zij scheidden in 1974. In 1975 trouwde Goodall met Derek Bryceson, na zijn scheiding van zijn eerste vrouw. Bryceson was lid van het parlement van Tanzania. Van het midden van de jaren zeventig tot zijn dood in 1980 was hij directeur van de nationale parken van Tanzania. Hij overleed aan kanker. Jane was op 47-jarige leeftijd weduwe; ze hertrouwde niet meer.
Op 1 oktober 2025 overleed Goodall tijdens een tournee van publieke lezingen in Californië op 91-jarige leeftijd.
Wetenschappelijke bijdrage Een van de grootste bijdragen van Goodall was de ontdekking dat chimpansees werktuigen maken én gebruiken. Sommige chimpansees gebruiken takjes en twijgen om termieten te vangen. De twijgjes worden in gaten gestoken waar zich termieten bevinden. Het twijgje wordt vervolgens met termieten bedekt, teruggetrokken en leeggegeten door de chimpansee. Tot deze ontdekking werd gedacht dat alleen mensen werktuigen gebruiken.
Verder ontdekte ze dat chimpansees soms vlees eten, gemeenschappelijk op jacht gaan en oorlog voeren met andere apensoorten en groepen chimpansees.
In tegenstelling tot de toen gangbare praktijk van het toekennen van nummers, gaf Goodall namen aan dieren. Deze vermenselijking betekende een breuk met de toenmalige wetenschappelijke traditie, die erg argwanend stond tegen beschrijvingen van chimpanseegedrag in termen van menselijke drijfveren en emoties. Haar benadering bleek echter zeer vruchtbaar en wordt door ethologen sindsdien vrij algemeen toegepast.
Jane Goodall zette zich in voor het behoud van de mensapen (het zogenaamde Great Ape Project). Ze was sinds 2002 ambassadeur voor de Verenigde Naties. Ze werd benoemd tot dame-commandeur in het Orde van het Britse Rijk (OBE) tijdens een ceremonie in Buckingham Palace in 2004. In januari 2006 ontving Goodall voor haar inspanningen UNESCO's zestigste-verjaardagsmedaille.
Films en vele documentaires zijn over haar en haar werk gemaakt. Er is ook een orchidee naar haar genoemd: Dendrobium goodallianum.
Jane Goodall Instituut In 1977 richtte Goodall het Jane Goodall Institute op dat in meer dan dertig landen actief is. Het zet zich in voor de duurzame bescherming van chimpansees en hun leefgebieden en werkt daarbij altijd samen met lokale gemeenschappen in Afrika.
Publiek optreden Goodall hield op de TED-bijeenkomst van maart 2007 een presentatie over de grote gelijkenissen en kleine verschillen tussen mensen en mensapen. TED was een van de bijeenkomsten waar Goodall veel waarde aan hechtte. Haar publieke lezingen hield ze ook op vele andere plaatsen en tijden, zoals op de Commonwealth Club, verschillende (internationale) universiteiten en natuurreservaten. Uiteraard ook bij haar eigen Jane Goodall Institute, dat zich vooral inzet voor een duurzaam samenleven van mens en natuur.
Goodall liet zich ook geregeld uit over de negatieve impact van de mens op de natuur en het klimaat.
Onderscheidingen 1980: Orde van de Gouden Ark 1984: J. Paul Getty Award for Conservation Leadership 1985: Living Legacy Award van de Women's International League for Peace and Freedom 1985: Society of the United States; Award for Humane Excellence, American Society for the Prevention of Cruelty to Animals 1987: Golden Plate Award, American Academy of Achievement 1989: Encyclopædia Britannica Award for Excellence on the Dissemination of Learning for the Benefit of Mankind; Anthropologist of the Year Award 1990: The AMES Award, American Anthropological Association; Whooping Crane Conservation Award, Conoco, Inc.; Gold Medal of the Society of Woman Geographers; Inamori Foundation Award; Washoe Award; The Kyoto Prize in Basic Science 1991: The Edinburgh Medal 1993: Rainforest Alliance Champion Award 1994: Chester Zoo Diamond Jubilee Medal 1994: Eredoctoraat Universiteit Utrecht (erepromotor: Jan van Hooff) 1995: Orde van het Britse Rijk, uitgereikt door Koningin Elizabeth II; The National Geographic Society Hubbard Medal for Distinction in Exploration, Discovery, and Research; Lifetime Achievement Award, In Defense of Animals; The Moody Gardens Environmental Award; Honorary Wardenship of Uganda National Parks 1996: The Zoological Society of London Silver Medal; The Tanzanian Kilimanjaro Medal; The Primate Society of Great Britain Conservation Award; The Caring Institute Award; The Polar Bear Award; William Procter Prize for Scientific Achievement 1997: John & Alice Tyler Prize for Environmental Achievement; David S. Ingells, Jr. Award for Excellence; Common Wealth Award for Public Service; The Field Museum's Award of Merit; Tyler Prize for Environmental Achievement; Royal Geographical Society / Discovery Channel Europe Award for A Lifetime of Discovery 1998: Disney's Animal Kingdom Eco Hero Award; National Science Board Public Service Award; The Orion Society's John Hay Award 1999: Botanical Research Institute of Texas International Award of Excellence in Conservation, Community of Christ International Peace Award 2001: Graham J. Norton Award for Achievement in Increasing Community Livability; Rungius Award of the National Museum of Wildlife Art, USA; Roger Tory Peterson Memorial Medal, Harvard Museum of Natural History; Master Peace Award; Gandhi/King Award for Non-Violence 2002: The Huxley Memorial Medal, Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland; United Nations "Messenger of Peace" Appointment 2003: Benjamin Franklin Medal in Life Science; Harvard Medical School's Center for Health and the Global Environment Award; Prince of Asturias Award for Technical and Scientific Achievement; Dame Commander of the Order of the British Empire, presented by His Royal Highness Prince Charles; Chicago Academy of Sciences' Honorary Environmental Leader Award 2004: Nierenberg Prize for Science in the Public Interest; Will Rogers Spirit Award, the Rotary Club of Will Rogers and Will Rogers Memorial Museums; Life Time Achievement Award, the International Fund for Animal Welfare; Honorary Degree from Haverford College 2005: Eredoctoraat in de wetenschap van Syracuse University 2005: Eredoctoraat in de wetenschap van Rutgers University 2005: Discovery and Imagination Award 2006: 60th Anniversary Medal of the UNESCO 2006: Légion d'honneur (Frankrijk) 2007: Carl Linnaeus-eredoctoraat, Universiteit van Uppsala 2007: Eredoctoraat van Universiteit van Liverpool 2008: Eredoctoraat van Universiteit van Toronto 2009: Eredoctoraat van National University of Córdoba 2009: Eredoctoraat van Pablo de Olavide University 2010: Bambi-prijs in the categorie "Onze Aarde" 2010: Golden Doves for Peace journalistic prize issued by the Italian Research Institute Archivio Disarmo 2011: Eredoctoraat van American University of Paris 2011: Orde van Verdienste (Italië) 2012: Named Grand Marshal of the 2013 Tournament of Roses Parade 2012: Eredoctoraat van National Tsing Hua University (NTHU, Taiwan) 2013: Key to the city by Gustavo Petro, former mayor of Bogota (Colombia) 2013: Eredoctoraat van Trinity College Dublin 2014: President's Medal by the British Academy 2015: The Perfect World Foundation Award The Conservationist of the years 2015 & The Prize "The Fragile Rhino" 2017: International Cosmos Prize 2019: Gold Medal of the Royal Canadian Geographical Society 2019: Eredoctoraat in de wetenschap from McGill-universiteit 2020: Eredoctoraat in de wetenschap van Universiteit Hasselt 2023: Officier in de Orde van Oranje-Nassau (Nederland) 2025: Presidential Medal of Freedom (Verenigde Staten)
Publicaties Boeken 1969 - My Friends the Wild Chimpanzees 1971 - Innocent Killers 1971 - In the Shadow of Man 1986 - The Chimpanzees of Gombe: Patterns of Behavior 1990 - Through a Window: 30 years observing the Gombe chimpanzees 1991 - Visions of Caliban 1999 - Brutal Kinship 1999 - Reason For Hope; A Spiritual Journey 2000 - 40 Years At Gombe 2000 - Africa In My Blood 2001 - Beyond Innocence: An Autobiography in Letters, the later years 2002 - The Ten Trusts: What We Must Do To Care for the Animals We Love 2005 - Harvest for Hope: A Guide to Mindful Eating 2009 - Hope for Animals and Their World: How Endangered Species Are Being Rescued from the Brink 2013 - Seeds of Hope: Wisdom and Wonder from the World of Plants 2021 - The Book of Hope
Kinderboeken 1972 - Grub: The Bush Baby 1988 - My Life with the Chimpanzees 1989 - The Chimpanzee Family Book 1989 - Jane Goodall's Animal World: Chimps 1989 - Animal Family Series: Chimpanzee Family; Lion Family; Elephant Family; Zebra Family; Giraffe Family; Baboon Family; Hyena Family; Wildebeest Family 1994 - With Love 1999 - Dr. White 2000 - The Eagle & the Wren 2001 - Chimpanzees I Love: Saving Their World and Ours 2002 - (voorwoord) "Slowly, Slowly, Slowly," Said the Sloth door Eric Carle 2004 - Rickie and Henri: A True Story
Films Goodall is het onderwerp van meer dan 40 films en documentaires: 1965 - Miss Goodall and the Wild Chimpanzees, National Geographic Society 1975 - Miss Goodall: The Hyena Story 1984 - Among the Wild Chimpanzees, National Geographic Special 1988 - People of the Forest 1990 - Chimpanzee Alert 1990 - The Life and Legend of Jane Goodall, National Geographic Society. 1990 - The Gombe Chimpanzees, Bavarian Television 1995 - Fifi's Boys, BBC 1996 - Chimpanzee Diary, BBC2 Animal Zone 1997 - Animal Minds, BBC Stem van zichzelf in de animatiereeks The Wild Thornberrys 2000 - Jane Goodall: Reason For Hope PBS-special 2001 - Chimps R Us, SAF seizoen 11, aflevering 8. Scientific American Frontiers. 2002 - Jane Goodall's Wild Chimpanzees, in samenwerking met Science North 2005 - Jane Goodall's Return to Gombe, Animal Planet 2006 - Chimps, So Like Us, HBO-film genomineerd voor een Academy Award in 1990 2007 - When Animals Talk We Should Listen, in coproductie met Animal Planet 2010 - Jane's Journey, in coproductie met Animal Planet 2012 - Chimpanzee, in coproductie met Disneynature 2017 - Jane, biografie van National Geographic Studios, in samenwerking met Public Road Productions 2020 - Jane Goodall: The Hope, biografie, National Geographic Studios
Bestseller 60