miniatuur|De Vaart miniatuur|Drents Museum miniatuur|DNK in Assen miniatuur|Jozefkerk miniatuur|Witte Huis miniatuur|Bronzen replica van het beeld van Bartje. Het originele beeld staat in het Drents Archief. Assen (; Drents: Assen (uitspraak: Ass'n)) is een gemeente en stad in het noorden van de Nederlandse provincie Drenthe, waarvan het de hoofdstad is.
De gemeente telt inwoners en heeft een totale oppervlakte van , waarvan land en water (, Bron: CBSCSB StatLine - Opendata databank van het CBS). Een inwoner van Assen wordt een Assenaar genoemd.Assen op VRTtaal.net en G. Geerts et al (red.), Algemene Nederlandse Spraakkunst. Assen is onderdeel van het samenwerkingsverband regio Groningen-Assen.
Geschiedenis In 1259 werd het nonnenklooster Maria in Campis of Mariënkamp verplaatst van Coevorden naar een dekzandrug op de plek waar nu het centrum van Assen ligt. Het grootste deel van de toen gegraven singels is later gedempt, maar de huidige straatnamen (Gedempte Singel, Noordersingel, Oostersingel en Zuidersingel) herinneren er nog aan. Het klooster werd in 1602 opgeheven, waarna het hoofdgebouw in gebruik werd genomen als vergaderplaats voor onder meer het College van Gedeputeerden. Later in de 17e eeuw ontstond er een echte nederzetting binnen de singels, ongeveer een cirkel met een diameter van 300 meter. Pas laat in de 18e eeuw werd Assen uitgebreid tot buiten dit gebied. Het voorheen vrij onaanzienlijke Assen werd pas rond die tijd een aantrekkelijke woonplaats voor de welgestelden in de provincie. Voorbeelden van opmerkelijke woonhuizen zijn Huize Overcingel en het Witte Huis.
In opdracht van Lodewijk Napoleon, die Assen als zomerresidentie koos, werd het in 1807 een zelfstandige gemeente en in 1809 een stad. Daarmee is het een van de jongste steden met stadsrechten in Nederland. Het grootse stedenbouwkundige plan dat hij liet maken door de Italiaanse architect Carlo Giovanni Francesco Giudici bleef nagenoeg onuitgevoerd. In 1814 werd Assen hoofdstad van Drenthe. De plaats telde in 1840 3.613 inwoners, wat opliep tot 5.948 in het jaar 1900. Na 1900 is de ontwikkeling van Assen in een stroomversnelling geraakt. In de periode voor de Tweede Wereldoorlog groeide de werkgelegenheid en daarmee het inwonertal tot ongeveer 22.000 mensen in 1940.
In de zeventig jaren waren er ongeregeldheden tussen Zuid-Molukse jongeren en de politie: op 10 en 11 februari 1976 en ernstiger op 7 en 8 september 1977 waarbij een politieagent een schotwond opliep en er branden werden gesticht. Op 13 maart 1978 vond er een gijzelingsactie door Zuid-Molukkers plaats in het Provinciehuis van Drenthe die een dag later relatief vreedzaam door mariniers werd beëindigd. Er vielen vier gewonden. Gedeputeerde Jakob Trip werd bij die actie door een van de gijzelnemers in de buik geschoten. Hij overleed een maand later in het Wilhelminaziekenhuis in Assen aan zijn verwondingen.
Na de Tweede Wereldoorlog werd een aantal grote woonwijken gebouwd. Assen heeft negen woonwijken, die soms weer zijn opgedeeld in buurten. Het oudste is het centrum, waarna “over het spoor” Assen-Oost werd gebouwd, dat in de volksmond Vredeveld wordt genoemd. Deze wijk is vanuit het verleden op te splitsen in verschillende buurten, zoals het Rode, Blauwe en Witte dorp, de Schildersbuurt, Amelterhout en de villawijken Sluisdennen, Vreebergen en Houtlaan. In Assen-Oost wordt een nieuwe woonbuurt ingericht, Park Diepstroeten, op het voormalige terrein van de stichting Hendrik van Boeijenoord.
De tweede uitbreiding in Assen zijn de wijken de Lariks en Noorderpark, vervolgens werden Vredeveld en Noorderpark vergroot en werd de wijk Pittelo gebouwd. Begin jaren 70 kwam de wijk Assen-West tot stand; deze bestaat uit de buurten Baggelhuizen, Kortbossen en Westerpark. In de jaren 80 en 90 werden Peelo en Marsdijk gebouwd. In 1997 volgde Kloosterveen, vernoemd naar een oude buurtschap, waar ruim 11.000 mensen wonen (2021). De wijk is opgedeeld in 15 woonbuurten met diverse woonstijlen. In het hart van de wijk werd in 2010 het winkelcentrum 'Kloosterveste' geopend.
Geografie miniatuur|Topografisch kaartbeeld van de gemeente Assen De stad Assen ligt in een esdorpenlandschap. De gemeente omvat behalve de stad Assen, de dorpen Witten, Loon, Rhee, Ter Aard, Ubbena, een gedeelte van Vries, Zeijerveen en Zeijerveld. Daarnaast horen de buurtschappen Anreep, De Haar, Schieven en Graswijk bij de gemeente Assen.
Stadsdelen De wijken/stadsdelen met inwonersaantal per januari 2021 Assen-Centrum (6.712) Assen-Oost (9.213) Lariks (5.626) Noorderpark (8.158) Pittelo (3.584) Assen-West (4.498) (waaronder Baggelhuizen) Peelo (6.490) Marsdijk (11.943) Kloosterveen (11.435) Totaal stad Assen: 67 659
Het buitengebied bestaat uit de dorpen en buurtschappen rondom Assen. Buitengebied (1.176)
Dorpen Loon (268) Ubbena (174) Rhee (41) Ter Aard (103) Zeijerveld (100) Witten (189) Graswijk (83) Anreep-Schieven (135)
Bevolkingsontwikkeling Bevolkingsontwikkeling van Assen in de periode 1840-2020:CBS-Statline: Bevolkingsontwikkeling; levendgeborenen, overledenen en migratie per regio 1840 - 3.613 inwoners 1900 - 11.191 inwoners, waarvan 5.948 in het dorp Assen. 1909 - 12.926 inwoners 1920 - 16.767 inwoners 1930 - 17.656 inwoners 1960 - 28.918 inwoners 1970 - 38.956 inwoners 1980 - 45.036 inwoners 1990 - 49.650 inwoners 2000 - 58.445 inwoners 2010 - 66.857 inwoners 2020 - 68 606 inwonersBevolkingsontwikkeling; regio per maand (voorlopige cijfers)
Economie Assen telt een aantal bedrijventerreinen, waaronder Messchenveld, Peelerpark, Schepersmaat en Stadsbedrijvenpark (Marsdijk).
Cultuur en toerisme Gebouwen Aan de veelhoekige Brink, voorheen de voorhof van het klooster, staan enkele belangrijke gebouwen, zoals het voormalige Gouvernementsgebouw (nu Drents Museum), het Drents Archief en de Abdijkerk.
Iets noordelijker staat het grote neoclassicistische Paleis van Justitie, met als opschrift: Sine justitia nulla libertas (Zonder gerechtigheid geen vrijheid). In 1892 werd langs de Vaart de Johan Willem Frisokazerne gebouwd, die nog steeds in gebruik is.
Andere bijzondere gebouwen zijn: Overcingel, een 18e-eeuws landgoed Jozefkerk in neoclassicistische stijl Huis van bewaring uit 1840
In 2012 werd het cultureel centrum De Nieuwe Kolk geopend door prinses Margriet. Dit gebouw bevat onder andere vijf bioscoopzalen, theaterzalen, de openbare bibliotheek, een appartementencomplex en een ondergrondse parkeergarage.
Monumenten Verschillende delen van Assen zijn een beschermd stadsgezicht: Brink, een uitbreiding daarop, Markt en nog verdere uitbreiding. Verder zijn er in de stad en gemeente meer dan honderd rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en een aantal oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Assen (plaats) Lijst van rijksmonumenten in Assen (gemeente) Lijst van provinciale monumenten in Drenthe, waarvan 28 in Assen (gemeente) Lijst van gemeentelijke monumenten in Assen (gemeente) Lijst van gemeentelijke monumenten in Assen (plaats) Lijst van oorlogsmonumenten in Assen
Ook worden er struikelstenen geplaatst, keisteentjes van 10 × 10 cm met een messing plaatje waarop de naam en andere gegevens van oorlogsslachtoffers staan, met daarboven de woorden 'Hier woonde'.Wat zijn struikelstenen?, Stichting Struikelstenen
Beeldende kunst In Assen zijn er tal van kunstwerken geplaatst, zie: Lijst van beelden in Assen
Musea Drents Museum Stoottroepenmuseum Bommel en Tom Poes museum Assen Draaiorgelmuseum (Assen) (1987-2008, opgeheven) DeFKa / Stedelijk Museum voor Hedendaagse Kunst (2009-2017, opgeheven)
Evenementen Enkele jaarlijks terugkerende evenementen in Assen zijn: Internationaal Filmfestival Assen TT Assen Bevrijdingsfestival Drenthe Asser Bluesdagen WK Superbike Art Explosion Preuvenement Kunst aan de Vaart Jack's Racing Day Truckstar Festival Nazomerkermis Dutch Open (darts) Pump up the 90s
Winkels en markten Winkelen thumb|Centrum Assen De hoofdmoot van het winkelaanbod in Assen bevindt zich in de historische binnenstad, met onder meer Warenhuis Vanderveen aan het Koopmansplein en het overdekte winkelcentrum de Triade. Verder zijn er diverse (overdekte) winkelcentra in de verschillende wijken van Assen. De koopavond is op vrijdagavond (behalve in wijk Kloosterveen, daar is deze op de donderdagavond) en op elke laatste zondag van de maand zijn er koopzondagen. In het noorden van de stad bevindt zich een woonboulevard.
Winkelcentra De Triade Mercuriuscentrum Baggelhuizen Citadel Kloosterveste Nobellaan 't Forum Vredeveld Winkelrijk Marsdijk Woonboulevard Borgstee Peelo
Markten Op woensdag en zaterdag is er een warenmarkt vanaf de Nieuwehuizen/Noordersingel tot de Brink.
Bereikbaarheid Waterwegen De Drentsche Hoofdvaart werd in 1780 tot in Assen doorgetrokken en rond 1860 verbonden met het Noord-Willemskanaal naar Groningen. In de 20e eeuw werd besloten de vaart vanaf het centrum van Assen tot aan het Noord-Willemskanaal af te sluiten voor vaarverkeer. De kolk werd gedempt, hier kwam een parkeerplaats voor de bioscoop en theater de Kolk. In 2007 is begonnen met grootschalige werkzaamheden rond de Vaart, waarbij de Kolk in ere werd hersteld, dammen zijn weggegraven en bruggen gebouwd zodat vaarverkeer weer mogelijk is. Inmiddels is ook gestart met de voorbereidingen voor het weer bevaarbaar maken van Het Kanaal in het stadscentrum, waarbij naast bruggen ook sluizen gebouwd moeten worden.
Autowegen
Assen ligt aan de A28 tussen Groningen en Utrecht. Via de N33 is het mogelijk om vlot naar Veendam, Delfzijl en de Eemshaven te reizen. Assen is het noordelijke eindpunt van de N371, die vanuit Meppel langs de Drentsche Hoofdvaart voert.
Ringweg De Ring Assen, Europaweg genaamd, in de bebouwde kom van Assen is een weg voor snelverkeer die de wijken van de stad verbindt. Het zuidoostelijke deel van deze ring, bekend als het vierde kwadrant, is sinds 1988 uit de plannen verdwenen aangezien de daar geplande woonwijk niet werd gebouwd. Het noord-zuid autoverkeer langs de oostelijke kant van Assen verloopt via de Industrieweg en Overcingellaan over de Blauwe Klap (brug) en door de Overcingeltunnel.
Treinstation thumb|Station Assen miniatuur|Stationshond Mannes in 2021 Sinds 1870 heeft Assen een station aan de spoorlijn van Zwolle naar Groningen, station Assen. Hiermee heeft Assen rechtstreekse treinverbindingen met Groningen, Zwolle, Utrecht Centraal en Den Haag Centraal. In 1988 is het in 1868 gebouwde stationsgebouw gesloopt. Daarvoor in de plaats kwam een nieuw gebouw dat in 1989 in gebruik genomen werd.
Het stationsgebied werd verbouwd als onderdeel van het plan de FlorijnAs.FlorijnAs Een nieuw station was onderdeel van dit plan. Het station uit 1989 is afgebroken en er is een nieuw stationsgebouw geplaatst, met een ondergrondse fietsenstalling. Het nieuwe station is in 2018 in gebruik genomen.
Stadsdienst De stadsdienst van Assen bestaat uit een stadsbus (lijn 1) die wordt uitgevoerd door Qbuzz. In de wijken die niet bediend worden door de stadsbus rijdt de Cityline, die met twee buslijnen (lijnen 7 en 8) een aanvulling biedt op het openbaar vervoer. De stadsdienst wordt verzorgd door Qbuzz (lijn 1) en Connexxion Taxi Services (lijnen 7 en 8). Assen heeft al vanaf 1949 een stadsdienst, deze werd uitgevoerd door autobusbedrijf Harmanni. In 1986 werd de stadsdienst overgenomen door de DVM.
Politiek en bestuur Gemeenteraad
Sinds 2026 bestaat de gemeenteraad van Assen uit 35 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds de invoering van het algemeen kiesrecht in 1919:1919–1958: H. Gras e.a. (red.), Geschiedenis van Assen, Van Gorcum, 2000, p. 2781962–2002: Zetelverdeling gemeenteraden Drenthe - 1946-nu, nlverkiezingen.com2006–heden en opkomstcijfers:
1919–1946