Doctor Who is een Britse sciencefictionserie over een tijdreiziger. De BBC zendt deze serie sinds 1963 uit, met een onderbreking van 1989 tot 2005. In 1996 werd geprobeerd Doctor Who nieuw leven in te blazen met een televisiefilm die als een soort pilot moest dienen voor een nieuwe serie. Hoewel deze film een kijkcijfersucces was in het Verenigd Koninkrijk, werd het niets in de Verenigde Staten, waar men deze nieuwe serie wilde produceren, en het project werd dan ook niet voortgezet. De serie werd in 2005 alsnog hervat met BBC Wales als producent. Het is een cultureel fenomeen in het Verenigd Koninkrijk, onder meer dankzij de jaarlijkse kerstspecial.Laughlin, Andrew (17 mei 2012). "'Doctor Who' tops 2011 iTunes TV seasons in US". Digital Spy. Geraadpleegd op 20 augustus 2012. BBC Wales is tot vandaag de dag nog steeds de hoofdproducent van de serie, al werkt men sinds 2023 nauw samen met Bad Wolf Productions (opgericht door voormalige BBC Wales-producenten).
Oorspronkelijke serie Onderzoek Volgens netcoördinator Donald Baverstock had de BBC een nieuw programma nodig om op zaterdagavond het gat tussen het sportprogramma Grandstand en het muziekprogramma Juke Box Jury te vullen, zodat de kijkers niet naar concurrent ITV zouden overschakelen.Robb 2009, p. 19. Het nieuwe programma moest leerzaam zijn en zowel jong als oud aanspreken. ITV zond in het begin van 1962 de eerste Britse sciencefictionserie uit, getiteld Out of This World. Eric Maschwitz, het Head of Light Entertainment van de BBC, liet John Braybon, Donald Bull en Alice Frick dat jaar de mogelijkheden van een nieuwe sciencefictionserie onderzoeken.Short 2011, p. 171.Bowman, John (14 mei 2012). "An Unearthly Series - The Origins of a TV Legend". Doctor Who News. Geraadpleegd op 30 augustus 2012. In maart 1962 deed Bull verslag van een studie van de Britse sciencefiction."Archive - The Genesis of Doctor Who - Science Fiction - BBC Report" op de website van de BBC. Geraadpleegd op 20 augustus 2012.
Op 25 juli 1962 volgde een tweede verslag van Braybon en Frick, waarin zij vier criteria opsomden waaraan een mogelijke serie zou moeten voldoen. De serie moest geloofwaardig zijn en dus geen bug-eyed monsters, geen tinnen robots als hoofdpersonages en geen grootse sciencefiction-achtige opzet bevatten. In dit verslag worden vijf verhalen genoemd die geschikt zouden kunnen zijn voor een televisieserie: Guardians of Time van Poul Anderson, Three to Conquer van Eric Frank Russell, Eternity Lost van Clifford Simak, Pictures Don't Lie van Katherine MacLean en No Woman Born van C.L. Moore."Archive - The Genesis of Doctor Who - Science Fiction - Follow-up Report" op de website van de BBC.
Ontwikkeling Het idee voor Doctor Who wordt vaak toegeschreven aan de Canadese filmproducent Sydney Newman. Hij werkte in het begin van de jaren zestig op de drama-afdeling van de BBC en gaf leiding aan de ontwikkelaars van Doctor Who. Hiervóór werkte hij voor de Associated British Corporation en was hij betrokken bij de ontwikkeling van ITVs Out of this World. Newman bedacht het hoofdpersonage van Doctor Who, de Doctor, een tijdreiziger die met een tijdmachine genaamd TARDIS naar bijzondere historische gebeurtenissen zou reizen. De titel van het programma sloeg erop dat de naam en afkomst van de Doctor een mysterie zouden zijn. Donald Wilson gaf Frick, Braybon en scenarist C.E. Webber tijdens een vergadering van de BBC in maart 1963 opdracht tot het ontwikkelen van de televisieserie.Leach 2009, p. 3.Bignell 2004, p. 31. Zij ontleenden hiervoor onder meer inspiratie aan de roman The Time Machine van H.G. Wells en de televisieserie Quatermass and the Pit. Newman vond een producent in de 28-jarige Verity Lambert, die daarmee de eerste vrouw in deze functie bij de BBC werd. Zij kreeg assistentie van scriptredacteur David Whitaker. Voor de hoofdrollen van de Doctor, kleindochter Susan en de leraren Ian en Barbara werden respectievelijk de acteurs William Hartnell, Carole Ann Ford, William Russell en Jacqueline Hill gecast.
Eerste Doctor
Webber schreef enkele scripts, maar geen ervan werd uiteindelijk opgenomen, omdat Wilson ze niet goed genoeg vond. Zijn ontwerp voor de eerste aflevering vormde echter wel de basis voor het door Anthony Coburn geschreven script van An Unearthly Child. Webber bedacht samen met Wilson en Newman het format van Doctor Who.Bignell 2004, p. 50. De BBC Television Service zond de eerste aflevering, getiteld An Unearthly Child, uit om kwart over vijf 's middags op 23 november 1963, de dag na de moord op president Kennedy.Debnath, Neela (31 januari 2012). "Review of Doctor Who ‘An Unearthly Child’ (Series 1)". The Independent. Geraadpleegd op 29 augustus 2012.Colvile, Robert (2 april 2010). "11 lords-a-leaping: Doctor Who A-Z". The Daily Telegraph. Geraadpleegd op 29 augustus 2012. Deze uitzending trok 4,4 miljoen kijkers, ongeveer 9,1 procent van het totale kijkerspubliek in het Verenigd Koninkrijk.Chapman 2006, p. 25. Een week later liet de BBC de tweede aflevering, getiteld The Cave of Skulls, voorafgaan door een herhaling van An Unearthly Child.Wace Peck, Mathew (26 maart 2012). "Doctor Who: Series 7 trailer marks seventh anniversary". Digital Journey. Geraadpleegd op 29 augustus 2012.
De oorspronkelijke serie werd geproduceerd van 1963 tot 1989 en bestond uit 26 reeksen die 155 verhalen bevatten in 695 afleveringen. De afleveringen duurden circa 25 minuten en eindigden meestal met een spannende cliffhanger. Vaak werden verhalen gespreid over meerdere afleveringen. In de eerste seizoenen van het programma waren deze verhalen onregelmatig van lengte: de kortste, Mission to the Unknown, telde 1 aflevering, terwijl het langste, The Daleks' Master Plan, er 12 telde. Aanvankelijk kregen alle afleveringen een individuele titel. In dezelfde periode waren de seizoenen ook vrij lang, variërend van 39 tot 45 afleveringen. Er moest dan ook bijna het hele jaar door gewerkt worden, zodat het soms gebeurde dat de Doctor of een metgezel een of twee afleveringen uit beeld verdween, bewusteloos raakte of alleen in apart opgenomen scènes verscheen, zodat de acteur in kwestie wat extra vakantie kreeg. In Mission to the Unknown kwamen de Doctor en zijn metgezellen zelfs geheel niet voor.
Aanvankelijk zouden er minstens 13 afleveringen geproduceerd worden. Er werd al snel besloten dit te verlengen nadat het programma in het tweede verhaal echt een succes werd met de introductie van de Daleks, ondanks Newmans oorspronkelijke eis dat er geen "bug-eyed monsters" in het programma voor zouden komen. Newman had een meer educatief programma in gedachten, waarbij het tijdreizen mogelijkheid gaf om de kijker te leren over de geschiedenis en natuurwetenschap. Al snel zou het educatieve element naar de achtergrond verdwijnen en het avontuur meer voorop staan. Het succes van de Daleks was zo groot dat er in de jaren '60 een ware Dalekmania ontstond in het Verenigd Koninkrijk. Twee Dalekverhalen kregen datzelfde decennium nog een remake als bioscoopfilms met Peter Cushing als de nu nadrukkelijk menselijke Dr. Who: Dr. Who and the Daleks en Daleks' Invasion Earth 2150 A.D.
Aan het begin van het tweede seizoen vond er voor het eerst een wijziging in de cast plaats. Carole Ann Ford had besloten de serie te verlaten omdat ze teleurgesteld in haar rol was, dus Susan bleef op Aarde achter. Ook Whitaker verliet het programma en werd na dit verhaal als scriptredacteur opgevolgd door Dennis Spooner. Susans rol werd vervangen door het weesmeisje Vicky, gespeeld door Maureen O'Brien. Nadat ook Rusell en Hill hadden besloten het bij twee seizoenen te laten, vertrokken hun personages ook uit de TARDIS en werden vervangen door ruimtepiloot Steven, gespeeld door Peter Purves. Hiermee ontstond het gebruik om de metgezellen van de Doctor te rouleren, zodat de Doctor zelf het enige blijvende personage bleef. In de seizoensfinale, waarbij Spooner werd opgevolgd door Donald Tosh, werd het element geïntroduceerd van een historische setting waarin de Doctor het alsnog tegen een sciencefiction-element moet opnemen, een thema dat op den duur steeds vaker zou voorkomen.
In het derde seizoen ging de productie rumoeriger. Lambert verliet het programma na Mission to the Unknown en werd opgevolgd door John Wiles. Wiles had een minder goede verhouding met de cast: het contract van O'Brien werd op onceremonieuze wijze beëindigd en Hartnell kon zo slecht met hem overweg dat Wiles hem het liefst had willen vervangen in de loop van het verhaal The Celestial Toymaker, waar de BBC echter geen toestemming voor gaf. Wiles slaagde er ook niet in het programma een meer duistere richting te geven zoals hij had gehoopt en mocht ook geen metgezel die Cockney sprak introduceren, zodat de nieuwe metgezel Dodo (Jackie Lane), na één aflevering weer op "keurig" Engels over moest gaan. Gefrustreerd met de gang van zaken nam Wiles ontslag na de productie van The Ark. Tosh volgde al snel, uit solidariteit. Beide werden respectievelijk opgevolgd door Innes Lloyd en Gary Davis. Hartnells houding op de set verbeterde echter weinig - bovendien kampte de acteur met een slechte gezondheid waardoor hij steeds meer moeite had om zijn tekst uit zijn hoofd te leren. De kijkcijfers kelderden in de loop van het seizoen ook flink. De gewoonte om elke aflevering een indivuele titel te geven verdween aan het eind van het seizoen ook, samen met Purves en Lane die op onceremonieuze wijze uit de serie geschreven werden.
Aan het begin van het vierde seizoen kreeg Lloyd alsnog toestemming om te doen wat Wiles verboden was: de hoofdrolspeler vervangen. Aan het einde van het verhaal The Tenth Planet, waarin de Doctor en zijn nieuwe metgezellen Ben en Polly (Michael Craze en Anneke Wills) voor het eerst oog in oog hadden gestaan met de Cybermen, zakte de Doctor in de TARDIS in elkaar en veranderde op geheimzinnige wijze geheel van gedaante.
Tweede Doctor
In plaats van een andere acteur exact dezelfde rol te laten spelen, hadden Lloyd en Davis besloten om iets heel ongewoons te doen. Aangezien de Doctor van een andere planeet kwam, zou hij de mogelijkheid hebben om zijn lichaam te vernieuwen, een eigenschap die pas in 1974 regeneratie genoemd zou worden, maar ervoor zou zorgen dat het programma vele jaren door kon blijven gaan. Als opvolger voor Hartnell kozen zij de 46-jarige Patrick Troughton, die een radicaal ander uiterlijk dan Hartnell kreeg en de rol ook beduidend anders speelde. Zijn Doctor was geestiger en schelmachtiger, zij het met een even grote afkeer van onrecht. Troughtons eerste verhaal gaf de tijd om de vernieuwing te introduceren door hem een bekende tegenstander te geven in de vorm van de Daleks. Het verhaal daarop, The Highlanders, introduceerde Jamie McCrimmon (Frazer Hines) die de belangrijkste metgezel van de tweede Doctor zou worden. Tevens was het voorlopig het laatste werkelijk historische avontuur. Deze verhalen waren steeds minder frequent verschenen en duidelijk minder populair, zodat de seizoenen van Troughtons Doctor vooral een "monster van de week"-show werden. Opvallend genoeg verschenen de Daleks hierbij alleen in seizoen 4, aangezien bedenker Terry Nation hoopte een eigen Dalek-serie van de grond te krijgen. In plaats daarvan nam Troughtons Doctor het 't vaakst op tegen de Cybermen. Ook kreeg hij nieuwe terugkerende tegenstanders in de vorm van de Yeti en de Ice Warriors van Mars. De Doctor vond ook zijn eerste terugkerende bondgenoten, van wie de officier Alistair Gordon Lethbridge-Stewart, gespeeld door Nicholas Courtney, de belangrijkste was. In seizoen 5 werd Lethbridge-Stewart als kolonel geïntroduceerd in de strijd tegen de Yeti. Dat was zo'n succes dat hij in seizoen 6 terug mocht keren in de rang van brigadier aan het hoofd van de Britse tak van UNIT, de United Nations Intelligence Taskforce.