Livia Drusilla (30 januari 59/58 v.Chr., The Year of Livia's Birth, in CQ2 49 (1999), pp. 630-632. – Rome, 29 n.Chr.), die na de dood van haar man in 14 n.Chr. Julia Augusta werd genoemd (PIR2L 301), was de vrouw van keizer Augustus en de machtigste vrouw onder het principaat. Ze trad verscheidene keren op als regent en trouwe adviseur van Augustus.
Zij was een centrale figuur in de Julisch-Claudische dynastie (met elke keizer van deze dynastie was ze wel op een of andere manier verwant) en was de first lady van het Imperium Romanum. Ze had bovendien een grote politieke invloed, wat zéér ongewoon was voor een Romeinse matrona. Zoals haar echtgenoot Augustus een rolmodel werd voor de latere keizers, zou zij dat worden voor de keizerinnen. Daarnaast was ze ook nog eens onmetelijk rijk, onder andere door te erven van haar echtgenoot en van de Joodse prinses Salomé I.Tacitus, Annales I 8.1, Suetonius, Aug. 101.2, Cassius Dio, LVI 32.1 (Augustus); Flavius Josephus, Antiquitates Judaicae XVIII 31 (met betrekking tot Salomé I).
Familiebanden Livia was moeder van de latere princeps Tiberius en van Drusus, een belangrijk generaal. Ze was grootmoeder van de mogelijke troonopvolgers onder Tiberius, Germanicus, zoon van Drusus en Drusus minor, zoon van Tiberius. Daarnaast was ze grootmoeder van Claudius, broer van Germanicus, die later princeps werd en Livilla, zus van Germanicus en Claudius en echtgenote van Drusus minor.
Zij was overgrootmoeder van Caligula, zoon van Germanicus en princeps en Julia Agrippina minor, dochter van Germanicus en nicht van Claudius met wie ze trouwde. Ze was betovergrootmoeder van Nero, zoon van Julia Agrippina minor en princeps na de dood van Claudius. Zij werd in 42 n.Chr. door Claudius vergoddelijkt, waarbij deze ook haar titel Augusta erkende.
Leven Geboorte en eerste huwelijk Livia werd op 30 januari 58 v.Chr. geboren als dochter van Marcus Livius Drusus Claudianus en diens vrouw Aufidia, die een dochter van Aufidius Lurco was, een Romeins magistraat afkomstig uit een Italische stad. Haar vader, die geboren was als Appius Claudius Pulcher, was als kind geadopteerd door Marcus Livius Drusus minor, waardoor Livia niet enkel door bloed tot de patricische Claudii behoorde, maar door adoptie van haar vader ook tot de voorname Livii.Velleius Paterculus, Historia Romana II 75.3, Tac., Ann. VI 51, Suet., Tib. 3.1, Calig. 23.2, Cass. Dio, XLVIII 44.1, CIL II 1667, IX 3660; cf. , The mother of Livia Augusta, in Historia 14 (1965), pp. 333-335, , The mother of Livia Augusta and the Aufidii Lurcones of the Republic, in Historia 23 (1974), pp. 463-480, , Livia-Drusilla – Julia Augusta. Das politische Porträt der ersten Kaiserin Roms, Wenen, 1995, pp. 32-33. Het verkleinwoord 'Drusilla', dat men vaak aantreft in haar naam, doet vermoeden dat zij een oudere zus had.
In 42 v.Chr. huwelijkte haar vader haar uit aan Tiberius Claudius Nero, haar neef van patricische afkomst, die samen met haar vader aan de zijde van de moordenaars van Gaius Julius Caesar tegen de triumviri Marcus Antonius en Octavianus vocht. Haar vader pleegde, samen met Gaius Cassius Longinus en Marcus Iunius Brutus, zelfmoord na de slag bij Philippi, maar haar echtgenoot ging door met het bevechten van Octavianus, nu ten gunste van Marcus Antonius en diens broer. In 40 v.Chr. werd de familie ertoe gedwongen Italië te ontvluchten om aan de proscripties van Octavianus te ontsnappen en sloot zij zich aan bij Sextus Pompeius in Sicilia, om later verder te trekken naar Griekenland. De Griekse Lacedaimoniërs stonden namelijk onder de tutela (bescherming) van de Claudii, waardoor Livia en haar gezin van staatswege gastvrij werden ontvangen. Toen ze echter 's nachts wilden vertrekken, vatte het hout rondom hen vlam, waarbij een stuk van Livia's kleed en haar werden geschroeid.Suet., Tib. 6.2; cf. Vell. Pat., II 75.3.
Huwelijk met Octavianus Nadat een algemene amnestie was afgekondigd bij de Vrede van Brundisium (39 v.Chr.), keerden Livia en haar gezin terug naar Rome, waar zij in 39 v.Chr. persoonlijk aan Octavianus werd voorgesteld. Livia had reeds een zoon, de toekomstige princeps Tiberius en was zwanger van een tweede zoon (Drusus maior). Het verhaal deed de ronde dat Octavianus onmiddellijk verliefd op haar werd, hoewel hij nog steeds met de zwangere Scribonia was getrouwd. Octavianus liet zich hetzelfde jaar scheiden van Scribonia, op dezelfde dag dat zij van hun dochter Julia beviel.Cass. Dio, XLVIII 34.3. Het lijkt erop dat rond deze tijd, toen Livia zes maanden zwanger was, Tiberius Claudius Nero door Octavianus was overtuigd of gedwongen om van Livia te scheiden. Op 14 januari werd Decimus Claudius DrususSuet., Claud. 1.1. geboren. Nadat het College van Pontifices – waarvan Octavianus zelf lid was – had geoordeeld dat er geen bezwaar bestond tegen het huwelijk, trouwden Octavianus en Livia op 17 januari, zonder de traditionele wachttijd in acht te nemen. Door de geboorte van Drusus, kort voor het huwelijk, deden er spotversjes de ronde dat enkel de gelukzaligen kinderen krijgen in drie maanden.Cass. Dio, XLVIII 44.5. Tiberius Claudius Nero was aanwezig bij het huwelijk en gaf haar ten huwelijk "precies zoals een vader zou doen".Cass. Dio, XLVIII 44.1-3; cf. Vell. Pat., II 79.2. Het belang om de patricische Claudii te winnen voor Octavianus' zaak en het politieke overleven van de Claudii Nerones zijn waarschijnlijk rationelere verklaringen voor het snelle huwelijk. Niettemin bleven Livia en Octavianus de volgende 51 jaar lang getrouwd, hoewel zij samen geen kinderen hadden. Zij genoot altijd de status van bevoorrechte adviseur van haar echtgenoot, pleitte bij hem ten voordele van anderen en beïnvloedde zijn beleid.
Livia, echtgenote van de princeps thumb|Portret van Livia in Egyptisch basalt (ca. 31 v.Chr., Louvre). Na de zelfmoord van Marcus Antonius na de slag bij Actium in 31 v.Chr., kende Octavianus praktisch geen weerstand meer tegen zijn steeds meer toegenomen macht, die hij zou consolideren als princeps nadat de Senaat hem de eretitel Augustus had toegekend. Als feitelijk alleenheerser zou hij altijd Livia aan zijn zijde hebben om hem bij te staan in raad en daad. Samen vormden zij het rolmodel voor Romeinse huisgezinnen. Ondanks zijn macht en rijkdom bleven Augustus en zijn familie een sobere levensstijl aanhouden in hun huis op de Palatijn. Ze vormden als het ware een voorbeeld van de mos maiorum (voorouderlijke zeden). Livia zou het rolmodel worden voor de adellijke matrona. Zij droeg noch buitensporige juwelen, noch pretentieuze kostuums, zij zorgde voor het huisgezin en haar echtgenoot (dikwijls zijn kleren zelf makend) en zij lette niet op zijn beruchte slippertjes, als immer trouwe en toegewijde echtgenote.
In 35 v.Chr. verleende Octavianus zijn zus Octavia Thurina minor samen met Livia de ongekende eer om vrijgesteld te zijn van de tutela (voogdij) van hun echtgenoot, de sacrosanctitas (onaantastbaarheid) van een tribunus plebis en wijdde standbeelden aan hen op publieke plaatsen. Dit laatste zou haar opnieuw worden verleend in 9 v.Chr. bij de dood van haar zoon Drusus, samen met het ius trium liberorum (recht van drie kinderen, d.i. een voorrecht voor moeders van drie kinderenMerk op dat ze feitelijk nooit drie kinderen heeft gehad (tenzij we haar stiefdochter Julia meerekenen), maar dat het beeld van een moeder van drie kinderen ook beter paste in de propaganda van Augustus voor gezinnen met meer dan drie kinderen.), waardoor ze haar eigen financiën kon beheren. Zij had haar eigen kring van clientes en bracht vele protegés tot politieke ambten, waaronder de grootvader van Otho en Galba zelf!
In 7 v.Chr. werd ter hare ere de porticus Liviae – waarvan de bouw begonnen was door Augustus in 15 v.Chr. op de plaats waar vroeger het huis van Vedius Pollio stond – ingewijd.Cass. Dio, LIV 23, LV 8; Suet., Aug. 29; Publius Ovidius Naso, Fasti VI 639, CIL VI 883. Deze porticus moest het Romeinse ideaal van soberheid voorstellen en stond open voor het publiek. Binnenin bevond zich de aedes Concordiae, waarvan het altaar duidelijk aangaf dat het door Livia volledig uit eigen zak was betaald. Aldus droeg Livia haar steentje bij aan het in stand houden van de Augusteïsche ideologie.
Waar Augustus slechts de vader van één dochter was (Julia Caesaris maior bij Scribonia), zou Livia al gauw een ambitieuze moeder blijken te zijn en ze begon vrij spoedig met haar eigen zonen, Tiberius en Drusus, te helpen bij het verwerven van machtsposities. Drusus was een betrouwbaar generaal en trouwde met het favoriete nichtje van Augustus, Antonia minor. Tiberius huwde eerst Vipsania Agrippina, een dochter van Augustus' vertrouweling en rechterhand Marcus Vipsanius Agrippa, en na diens dood in 11 v.Chr. Julia (dochter van Augustus). Tiberius werd uiteindelijk in 4 n.Chr. geadopteerd door zijn stiefvader en voorbestemd als diens opvolger.
Het gerucht deed de ronde dat toen Marcellus, de neef van Augustus, in 23 stierf, hij geen natuurlijke dood was gestorven en dat Livia erachter zat.Cass. Dio, LV 33.4. Een voor een stierven alle zonen van Julia en Marcus Agrippa: eerst Lucius en vervolgens Gaius, die Augustus als zijn zonen had geadopteerd om zijn beoogde opvolgers te zijn. Ten slotte werd Agrippa Postumus, Julia's enige overgebleven zoon, die samen met Tiberius door Augustus was geadopteerd, opgesloten en uiteindelijk gedood. TacitusIn het bijzonder in Ann. I 3.3-4. en 6.2. laat duidelijk doorschemeren dat Livia niet geheel onschuldig was aan deze doden en Cassius DioLIII 33.4, LV 10A, 32, LVII 3.6. vermeldt ook dergelijke geruchten, maar Suetonius, die gewoonlijk roddels niet schuwt en die toegang had tot officiële documenten, herhaalt de geruchten niet. Moderne historische biografieën van Livia verwerpen het idee. Nog minder geloofwaardig is de roddel vermeld door TacitusAnn. I 5.1. en Cassius DioLV 22.2; LVI 30, hij vermeldt vergiftigde vijgen. dat Livia Augustus' dood op haar geweten had.Bij Velleius Paterculus (Vell. Pat., II 123.2.) wordt Livia niet vermeld in verband met Augustus' dood.
Na Augustus' dood Augustus stierf op 19 augustus 14 n.Chr. en werd kort daarop door de Senaat vergoddelijkt. In zijn testament liet hij een derde van zijn eigendom na aan Livia en de rest aan zijn adoptiefzoon Tiberius. Hij adopteerde haar bovendien bij testament, waardoor ze werd opgenomen in de gens Julia en dus in de stand van de patriciërs. Daarenboven verleende hij haar de eretitel van Augusta.Tac., Ann. I 8.1. Deze beschikkingen stonden haar toe haar status en macht ook na Augustus' dood te blijven handhaven, onder de naam Julia Augusta.
thumb|Een sestertius met aan de voorzijde een carpentum (een wagen die een voorrecht was voor slechts enkele matronae in Rome) getrokken door muilezels en de legende S.P.Q.R. IVLIAE AVGVST en aan de keerzijde de legende TI. CAESAR. DIVI. AVG. F. AVGVST. P. M. TR. POT. XXIIII rond een grote S.C. (geslagen in 20-23 n.Chr.)Bron: CNGCoins.com. Enige tijd schenen Livia en haar zoon Tiberius, de nieuwe princeps, goed met elkaar te kunnen opschieten. Haar tegenspreken werd vanaf 20 n.Chr. officieel beschouwd als verraad en in 24 n.Chr. stond Tiberius zijn moeder toe dat ze tussen de Vestaalse maagden kon zetelen in het theater. Livia oefende onofficieel een zeer reële macht uit in Rome, waarbij ze een man die voor verraad veroordeeld was, naar eigen goeddunken kon vrijlaten. Uiteindelijk kwam Tiberius echter steeds meer afkerig te staan tegenover de politieke status van zijn moeder, in het bijzonder tegen het idee dat zij het was die hem de troon had gegeven. Aan het begin van zijn regering stelde hij zijn veto tegen de nooit eerder toegekende titel Mater Patriae ("moeder van het vaderland") die de Senaat haar wilde verlenen, vergelijkbaar met Augustus en voor hem Gaius Julius Caesar en Marcus Tullius Cicero, die Pater Patriae ("vader des vaderlands") waren genoemd (Tiberius weigerde ook consequent voor zichzelf de titel van Pater Patriae).