De Turkse Nederlanders vormen de op een na grootste bevolkingsgroep in Nederland met op oktober 2022, 457.000 mensen. De Turkse gemeenschap heeft zich, net zoals in omringende landen, vanaf de jaren '60 ontwikkeld vanuit het gastarbeiderprogramma. Hoewel de werving van gastarbeiders al vroeg in de jaren '70 werd stopgezet, bleef de Turkse bevolkingsgroep in Nederland toenemen door de slechte economische situatie in het thuisland en het gezinsherenigingsbeleid. In de eenentwintigste eeuw is het aantal Turken dat naar Nederland kwam, sterk afgenomen als gevolg van de verbeterde economische situatie van Turkije en een strenger gezinsherenigingsbeleid. Vanaf de jaren '80 liep het aantal immigranten uit Turkije terug tot enkele duizenden personen per jaar. In 2006 en 2012 vertrokken er meer Turken uit Nederland dan dat er zich vestigden.Bevolkingsgroei in 2012 ingezakt Persbericht CBS, 7 februari 2013 Veel nieuwe migranten zijn goed opgeleid en komen naar Nederland voor een specifieke baan of studie.integratiemonitor 2012 SCP, 2012 Turkije is daarmee na Duitsland en het Verenigd Koninkrijk de belangrijkste bron van kennismigranten voor Nederland.Foreign Knowledge Workers in the Netherlands, Hoofdstuk 10, blz. 191 CBS, 2013 Sinds de toetreding van Bulgarije tot de EU in 2007 zijn enkele tienduizenden Bulgaren van Turkse afkomst naar Nederland gekomen.
Geschiedenis
De geschiedenis van de Turkse gemeenschap in Nederland begint feitelijk aan het einde van de jaren 50 van de 20e eeuw, toen enkele Turkse arbeiders in Nederland arriveerden. De cultureel-economische band tussen de twee landen gaat echter verder terug. Het Ottomaanse Rijk was het vierde land dat de Republiek der Verenigde Nederlanden erkende.https://www.trouw.nl/cultuur-media/expositie-twaalfjarig-bestand~b60dd63a/ In de 16e en 17e eeuw waren er in de Europese handelssteden, zoals Amsterdam en Antwerpen, al veel Ottomaanse handelaren aanwezig, hoewel voornamelijk van Armeense, Griekse en Joodse etniciteit.
De gastarbeiders thumb|Reportage over een van de eerste moskeeën van Nederland In de jaren '60 en '70 van de 20e eeuw kwamen duizenden Turkse mannen naar West-Europa, op basis van het Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Turkije. In eerste instantie op uitnodiging van bedrijven, later ook op eigen initiatief. Zij deden meestal zwaar, laaggeschoold en slecht betaald werk, waarvoor weinig Nederlanders te vinden waren. De eerste gastarbeiders kwamen uit meer ontwikkelde gebieden van Turkije, zoals de grote steden Istanbul, Izmir, Ankara en Trabzon. Enkele jaren later kwam pas een migratiestroom op gang vanuit minder ontwikkelde gebieden van Turkije. Veel van deze latere migranten waren al eerder binnen Turkije verhuisd naar een grotere stad op zoek naar werk. In Nederland zijn relatief veel Turkse migranten uit Centraal-Anatolië en de Turkse Zwarte Zeeregio aanwezig. Turken die op eigen initiatief naar Europa vertrokken, zochten meestal mensen op uit hun familie of dorp op in de veronderstelling dat zij hen verder aan werk konden helpen. Hierdoor wonen veel Turken uit dezelfde regio in Nederland ook in dezelfde stad.'Turkse Sjengen', column van bijzonder hoogleraar aan de UM Leonie Cornips in De Limburger, maandag 22 augustus 2016'Gastarbeiders uit Turkije', artikel op de website vijfeeuwenmigratie.nl
Vele gastarbeiders dachten in eerste instantie naar Turkije te kunnen teruggaan als de situatie er wat was verbeterd, zij wilden geld sparen om in Turkije een eigen zaak te beginnen of om te investeren in moderne landbouwapparatuur.Köklenmek - Wortelen: Drie generaties Turkse Zwollenaren vertellen, blz.60 Herman Aarts, 2011, Historisch Centrum OverijsselEuropese Turken: 50 jaar arbeidsmigratie uit Turkije Artikel op Nederlandersinturkije.nl, 27 oktober 201140 jaar in Schiedam, blz.26 Cultuur en Gemeentearchief Schiedam, 2003‘De kaas is de beste ter wereld, maar ik mis de seizoenen’ Marc Guillet op Turkijecorrespondent.nl, 22 Juni 2014
Tussen 9 en 16 augustus 1972 was Rotterdam het toneel van rassenrellen beter bekend onder de naam Pensionrellen. Ruiten van Turkse pensions en woningen van Turkse gastarbeiders werden ingegooid en Turkse cafés werden bestookt met molotovcocktails. Turken barricadeerden hun ramen tegen het gooien van stenen. Pas na een week greep de politie in. De rellen leidden ertoe dat de Rotterdamse gemeenteraad een maximum van 5% instelde voor niet-Westerse buitenlanders (inclusief Surinamers en Antillianen) per wijk, met een meerderheid van 25 tegen 10 stemmen.Gastarbeiders en de rassenrellen in 1972 Rijnmond, 29 november 2011.50 jaar na rellen Rotterdamse Afrikaanderwijk: 'Acht dagen niet normaal slapen' NOS, 7 augustus 2022. Als onderliggende factoren worden racisme en sociale nood genoemd.“Safety cannot improve with just the law and a baton” Erasmus School of Law, 4 July 2022.
In de jaren '70 kwamen ook enkele duizenden christenen uit Turkije naar Nederland, met name Armeniërs en Arameeërs behorende tot de Armeense en de Syrisch-Orthodoxe Kerk. De Suryoye (Arameeërs) gingen voornamelijk in Twente wonen. Suryoye-Aramese Federatie Nederland, 5 juni 2025 Deze Turkse christenen hebben een lange juridische strijd gevoerd om in Nederland in aanmerking te komen voor een verblijfsvergunning of verlening van asiel. Toen in 1979 honderdtachtig Aramese christenen dreigden te worden uitgezet bezetten ze 93 nachten lang de Sint-Janskathedraal in 's–Hertogenbosch. Reden voor de bezetting was de onveilige situatie voor Aramese en Armeense christenen in Turkije, waar ze door Koerden het leven lastig werd gemaakt.Religieuze en etnische identiteit van Syrisch-Orthodoxen uit Turkije en Syrië in Nederland, blz. 149 H.L. Murre-van den Berg, 2000, Universiteit Leidenhttp://www.digibron.nl/search/detail/d3436938d3351fd122db38d55c994e15/brief-aan-kerken-bezetters-st-jan
thumb|Turkse volksdansers voor een Nederlandse boerderij.
Permanente vestiging; vereniging en organisatie Gedurende de jaren '70, toen duidelijk werd dat de Turkse gemeenschap in Nederland aanwezig zou blijven, werden meerdere organisaties opgericht van verschillende aard: politiek, cultureel, religieus en sociaal. Turkse religieuze organisaties die in Nederland werden opgericht, zijn onder andere de aan Diyanet verbonden Stichting Turks-Islamitische Culturele Federatie en de Islamitische Stichting Nederland, lokale afdelingen van Milli Görüs, een koepelorganisatie voor Soefi-gemeenschappen genaamd Stichting Islamitisch Centrum Nederland, de Alevitische federatie HAK-DER en later ook scholen en stichtingen behorend tot de aan Fethullah Gülen gelieerde Hizmet beweging. Voorbeelden van politiek georiënteerde organisaties zijn de door politieke vluchtelingen opgerichte linkse arbeidersvereniging (HTIB) van de Koerdische voorzitter Masto (Mustafa) Ayrancı, dat in de praktijk voornamelijk belangen van Alevieten, Armeniërs, Koerden en LGBTQ+ personen behartigd en de tegelijkertijd opgerichte vrouwenbeweging HTKF (Hollanda Türkiyeli Kadınlar Birliği) en de nationalistische Turkse Federatie Nederland.Turkse arbeidersorganisatie: laat ons met rust (NOS, 26 november 2014)Mustafa Ayranci: 'Erdogan is een bedreiging voor de Turkse democratie' Het Parool, 15 april 2017
Turkse organisaties bleven wel sterk vertegenwoordigd, ook in contacten met de Nederlandse overheid, hoewel hun invloed binnen de Turkse gemeenschap afnam. Hoewel de organisaties alle minderheden van de Turkse Nederlanders vertegenwoordigden, pogen sommige van deze organisaties toch een leidende rol te spelen binnen de Turkse kant van het integratieproces. Voorbeelden hiervan zijn het bespreekbaar maken van homoseksualiteit binnen de Turkse gemeenschap door de koepelorganisatie Inspraak Orgaan Turken in 2011, en de wens van Diyanet om zo veel mogelijk preken in het Nederlands te houden. In 2016 nodigde de Tweede Kamer 14 Turks-Nederlandse zelforganisaties uit voor een hoorzitting, vanwege ongerustheid over de nasleep van de mislukte staatsgreep in Turkije. Voorafgaand aan het gesprek spraken enkele deskundigen zich kritisch uit over het bereik van de organisaties. Lily Sprangers van het Turkije Instituut beschreef sommigen als 'volstrekte lege hulzen'.Enkele opmerkingen t.b.v. het rondetafelgesprek 5-10-16 Position paper L. Sprangers t.b.v. hoorzitting/rondetafelgesprek met deskundigen over de Turks-Nederlandse gemeenschap in Nederland, 5 oktober 2016, Tweede Kamer Voor velen voelden de stoelen voor de Turkse organisaties die in gesprek gingen met de Kamercommissie Sociale Zaken als een beklaagdenbankje. Zij voelden zich niet gehoord.Turkse organisaties 'voelen zich niet gehoord' Het Parool, 10 oktober 2016.
Veranderd beeld sinds 21e eeuw + Aantal Turken volgens het CBS Jaar Aantal Jaar Aantal 1996 271.514 2007 368.600 1997 279.708 2008 372.714 1998 289.777 2009 378.330 1999 299.662 2010 383.957 2000 308.890 2011 388.967 2001 319.600 2012 392.923 2002 330.709 2013 395.302 2003 341.400 2014 396.414 2004 351.648 2015 396.555 2005 358.846 2016 397.415 2006 364.333 2017 400.367
Sinds de aanslagen van 11 september 2001 is er enige discussie ontstaan in de politiek en in de samenleving omtrent de mogelijkheid tot co-existentie van islam, democratie en mensenrechten. Terwijl in Turkije de liberaal-conservatieve AKP vanaf 2002 hervormingen doorvoerde op het gebied van economie en persvrijheid werd het politieke klimaat met betrekking tot met name islamitische minderheden in Nederland negatiever. De combinatie van push- en pull-factoren leidde tot een groeiende remigratie van de eerste generatie Turken, en een toename in de migratie van de hogeropgeleide tweede generatie. Deze groepen kozen er vanaf 2003 steeds vaker voor om na hun pensioen of studie naar Turkije te verhuizen. De gepensioneerden naar hun geboortedorp of regio, de afgestudeerden met name naar Istanbul. In de eerste jaren van het millennium was de remigratie nog beperkt tot enkele honderden personen, maar deze trend versnelde in 2009 en leidde in enkele jaren zelfs tot een negatief migratiesaldo. Van een grote uittocht, zoals die zich sinds 2009 in Duitsland voordoet,Turks leaving Germany for Turkey NewEurope.eu, 25 januari 2016 is in Nederland echter geen sprake. Jaarlijks gaat het om zo'n tweeduizend Turkse remigranten en twee- tot vierhonderd Turks-Nederlandse jongeren. Door de economische ontwikkeling van Turkije is het land ook aantrekkelijk geworden voor Nederlanders. Inmiddels wonen naar schatting enkele tienduizenden Nederlanders in Turkije (inclusief nazaten van Nederlandse Levantijnse handelaren in Istanbul en Izmir). Nederlanders staan in de top 10 van woningbezitters van buitenlandse afkomst in Turkije,Turkish home sales to foreigners on the rise Al Monitor, 8 oktober 2014 en jaarlijks studeren zo'n 800 Nederlandse studenten in Turkije.Veelgestelde vragen over Turkije EP Nuffic, 2016
Turkse hogeropgeleiden komen anno 2010 steeds vaker naar Nederland voor studie of werk. Turkse studenten zijn de op een na grootste groep gebruikers van het Erasmus-programma voor Europese uitwisseling, ze vormen na Chinezen en Amerikanen de grootste groep buitenlandse studenten van buiten de EU. Met name economische en technische opleidingen zijn populair.Mobiliteit in Beeld (Nuffic, 2011) Sinds 2015, en met name sinds de mislukte staatsgreep van 2016, is er een groeiend aantal Turkse academici die in Nederland een vaste aanstelling proberen te krijgen. Tientallen onderzoekers zonder vaste aanstelling werden na de coup uit Nederland teruggeroepen.
De groei van het aantal personen met de Turkse nationaliteit door immigratie was in Nederland in 2010 gedaald tot enkele honderden per jaar.Turken in Nederland; Factsheet (acbkenniscentrum.nl, 2011) Het geboortecijfer voor de bevolkingsgroep Turkse Nederlanders was in 2009 met 1,7 gedaald tot iets onder dat van de autochtone Nederlanders.Zijn er verschillen naar etniciteit? (Nationaal Kompas gezondheid, 7 december 2009)