Vergeving is volgens de algemene opvatting het iemand niet meer kwalijk nemen van een ernstige daad. Deze daad overtreft het gewone en is iets waarvoor sorry zeggen niet afdoende is. Vergeven wordt (doorgaans) gedaan door diegene die geestelijke of materiële schade heeft geleden. Dit slachtoffer van die onterechte daad rekent deze daad dan niet meer toe aan de dader en verlangt dan ook geen genoegdoening meer hiervoor.Becker, M., Lexicon van de ethiek, Uitgeverij Van Gorcum, 2007, p. 340 Zowel diegene die vergeeft als diegene die vergeving ontvangt ervaren doorgaans een gevoel van bevrijding omdat de daad en een schuld(-gevoel) door de vergeving minder dominant worden in het leven. Er heeft een afronding of afsluiting plaatsgevonden.Becker, M., Lexicon van de ethiek, Uitgeverij Van Gorcum, 2007, p. 341

Binnen de filosofie kent het begrip vergeving echter diverse en soms tegenstrijdige interpretaties. Centraal staan hier vragen naar de zin, het doel van en de voorwaarden aan vergeving. Ook over de kwestie of de mens zelf, of alleen God kan vergeven, is verschillend gedacht. Hiernaast spelen de begrippen herinneren en vergeten een belangrijke rol in deze filosofische discussie, die rond de Middeleeuwen pas echt goed op gang kwam. In veel godsdiensten zoals het christendom, islam, jodendom, boeddhisme, etc. is vergeving een belangrijk thema. Die religieuze context is tot op heden zeer bepalend voor de invulling en gedachten over vergeving.

Vergeving hiernaast speelt tegenwoordig een belangrijke rol in het herstelrecht.Van Stokkom, Bas (2008) Vergeving en verzoening in herstelrecht, Tijdschrift voor Herstelrecht, 2008, nr. 4, pp. 7-19

De geschiedenis van vergeving Antieke oudheid Bij Aristoteles is iets vergeeflijk als je iets uit onwetendheid hebt gedaan. Epicurus zegt dat je door het vergeven bevrijd wordt van een last. De Stoa stelt dat de wijze niet vergevingsgezind is. Men moet zich namelijk neerleggen bij zijn lot.Bossmeyer, C. en T. Trappe, “Verzeihen; Vergeben”, in: Historisches Wörterbuch der Philosophie, heruitgegeven door J. Ritterm K. Gründer en G. Gabriel, Darmstadt : Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Basel [etc.] : Schwabe, 1971-2007, pp.1020

Middeleeuwen Onder invloed van de institutionalisering van de kerk en het dominante Bijbelse spraakgebruik, ligt de focus van het begrip ‘vergeving’ in de middeleeuwen vooral op Bijbelse accenten. (Zie ook vergeving (christendom)) Volgens Thomas van Aquino is vergeving bij uitstek een handeling van God. Mensen kunnen op eigen kracht geen zonden vergeven. Al het kwaad is uiteindelijk een verstoring van de goede orde zoals die door God geschapen. Elke zonde is dan in principe een zonde tegen God. God is dus de enige die vergeving kan schenken.Van Aquino T. Summa Theologica: Tertia Pars - q 84. [cited 2012 11-12-2012];

Moderne tijd Joseph Butler Joseph Butler beschrijft vergeving als een proces van het overwinnen van directe, persoonlijke haatdragendheid jegens iemand die jou iets heeft aangedaan. Dit kan door een onpersoonlijk perspectief in te nemen, waardoor het falen van beide partijen zichtbaar wordt.Speight, C.A. (2005). Butler and Hegel on Forgiveness and Agency. The Southern Journal of Philosophy, 43, pp.299-303

G.W.F. Hegel Passend in zijn filosofisch systeem beschrijft Georg Wilhelm Friedrich Hegel vergeving als een synthese van tegenstellingen. Hij doet dit vanuit drie aspecten van vergeving: het logische aspect, het historische aspect en het interpersoonlijke aspect. Logisch is vergeving verbonden aan de tegenstellingen in de relatie tussen enerzijds universele wet van de gemeenschap en anderzijds de individuele handeling. Tussen beide polen kan conflict bestaan. Zo kan individueel gedrag de wet ondermijnen en sluit de wet niet altijd goed aan bij specifieke situaties. Vergeving maakt een relatie tussen beide polen mogelijk. In deze dialectiek van vergeving manifesteert zich Geest, namelijk een wederzijds begrip van het universele (in wetten en gewoonten) en het individuele (in exclusieve, persoonlijke handelingen). Historisch maakt vergeving betekenisvol sociaal leven mogelijk in de verzoening van individuele handelingen. Door vergeving worden verschillende en conflicterende handelingen namelijk geïntegreerd in een coherente geschiedenis. Interpersoonlijk verklaart vergeving hoe individuen tot wederzijds begrip komen. Juist doordat zij vanuit verschillende en beperkte perspectieven communiceren en daardoor via overtredingen (these) wraakgevoelens bij elkaar oproepen (antithese). Vergeving is de synthese die hierop volgt.Hoff, S. (2011). On Law, Transgession and Forgiveness: Hegel and the politics of liberalism. The Philosophical Forum, 42, pp.189-192.

Thomas Hobbes Thomas Hobbes staat nog in de christelijke traditie met zijn claim dat alleen God de absolute autoriteit heeft om zonden te vergeven, aangezien alleen God het hart van de mens kent en dus weet of berouw echt of vals is.Forgiveness (Stanford Encyclopedia of Philosophy) (15-12-2012) Maar bij Hobbes impliceert die claim niet dat we helemaal onwetend zijn van wat er omgaat in het gemoed van mensen. We kunnen op redelijke gronden toch de daders vergeven en tegelijkertijd vasthouden aan de idee van God als laatste instantie die de waarde van menselijke vergeving beoordeelt. Dit is een rationeel soort gecalculeerde vergeving, die echter niet van toepassing is op degenen die vijandig blijven.Smith, Travis D. On Pardon, Hobbes´Sixth Law of Nature

Immanuel Kant Volgens Immanuel Kant moet onrecht vergolden worden en ondermijnt vergeving de rechtsgang.Aquini, K., Groves, S. Groves, B. Goldman When push doesn’t come to shove forgiveness in workplace relationships, Journal of Management, 2003, 12: p.5 Hij plaatst vergelding binnen het raamwerk van de morele wet met het argument dat het verlangen naar vergelding voortkomt uit de perceptie dat iemands rechten zijn geschonden door de dader en dat die rechten ons toebehoren krachtens onze rationele natuur. Als consequentie hiervan behoren we de dader te straffen. Kant beschouwt vergeving als letterlijk onmogelijk: want als een delict eenmaal gepleegd is kan het niet ongedaan gemaakt worden, zelfs niet door God. De morele wet en dus de straffen die de dader op zijn hals haalt, delen de noodzakelijkheid en de eeuwigheid van de goddelijke natuur, daar kunnen onze voorspraken en gebeden voor vergeving geen verandering in aanbrengen. Kants zienswijze biedt geen hoop voor degenen die proberen te ontsnappen aan bestraffing door zich te beroepen op Gods genade.Musekura, Célestin, An Assessment of Contemporary Models of Forgiveness, Peter Lang Publishing, 2010, New York, p.36 We zullen onze verdiende loon krijgen met of zonder onze gebeden. Onze enige hoop ligt in onze positieve pogingen om onze zonden weer goed te maken en in ons besluit om in de toekomst juist te handelen.Gregory James, L. Embodying Forgiveness: A Theological Analysis, Wim. B. Eerdmans Publishing Co., 1995, Michigan, p.151

Hedendaagse filosofie Binnen de hedendaagse filosofie zijn er ook verscheidene filosofen die over het begrip 'vergeving' hebben nagedacht.

Hannah Arendt Volgens Hannah Arendt is vergeving samen met beloven een van de twee eminente menselijke krachten welke cruciaal is voor menselijke vrijheid doordat vergeving de mens in staat stelt om het verleden los te kunnen laten. Vergeving betekent vrijheid doordat het de mens als actor letterlijk in staat stelt opnieuw te beginnen.Haddad, Samir Arendt, Derrida, and the Inheritance of Forgiveness, p.15

Jacques Derrida Volgens Jacques Derrida is zuivere vergeving onmogelijk. Zuivere vergeving zou inhouden de ´schuldige als schuldig´ te vergeven waardoor vergeving de schuld opnieuw bevestigt en daarmee faalt om werkelijk te vergeven. Wat overblijft van vergeving is dan de gedachte van de mogelijkheid van het onmogelijke.Guyer, Sara Review: Jacques Derrida:On Cosmopolitanism and Forgiveness.,MLN, Vol. 116, 2001, p.1115, 1116 Zo is het geconditioneerde vergeving die betekenis krijgt door een verwijzing naar zuivere vergeving.Haddad, Samir Arendt, Derrida, and the Inheritance of Forgiveness, p.13

Paul Ricoeur Paul Ricœur legt een grote nadruk op herinneren als een oorspronkelijk kenmerk van de mens, oorspronkelijker dan de mens als historisch wezen.White, Hayden Guilty of History? The Longue Durée of Paul Ricoeur, History and Theory, Vol. 46, 2007, p.235 De begrippen herinneren en vergeten komen samen in Ricoeurs vergevingsbegrip. Herinneren en vergeten hebben meer te maken met emotie dan met feitelijkheid, wat de mens in staat stelt om door middel van het historische bewustzijn (het herinneren) bewust bepaalde zaken te vergeten om zo te kunnen vergeven.White, Hayden Guilty of History? The Longue Durée of Paul Ricoeur, History and Theory, Vol. 46, 2007, p.238 Ricoeur benadrukt dus de generositeit van de mens die haar of hem in staat stelt te vergeven.

Trudy Govier Trudy Govier ziet vergeving als mogelijkheid om ressentiment, pijn en woede te overkomen om vervolgens tot verzoening en vreedzaam samenleven te komen.Chann, David K. Review of “Forgiveness and Revenge”, Essays in Philosophy, Vol. 4, 2003, artikel #13, p.3 Volgens Govier is publieke, bilaterale (tussen twee personen) en unilaterale (in het zelf) vergeving mogelijk.Chann, David K. Review of “Forgiveness and Revenge”, Essays in Philosophy, Vol. 4, 2003, artikel #13, p.1 Govier bepleit de mogelijkheid van publieke vergeving aangezien een groep zich kan manifesteren als moral agent doordat zij bepaalde houdingen en gevoelens kan aannemen.Van Stokkom, Bas ed., Public Forgiveness in Post-Conflict Contexts, Intersentia (Antwerpen, 2012), p.3 Unilaterale vergeving is mogelijk doordat vergeving draait om het overkomen van negatieve gevoelens en houdingen en de dader hier niet per definitie een rol in kan en hoeft te spelen. Govier beschouwt vergeving als morele wereldlijke noodzaak voor respect voor en tussen mensen.

Margaret Holmgren Margaret Holmgren stelt in haar theorie over vergeving dat onvoorwaardelijke vergeving mogelijk is doordat zij het wezen van vergeving in het verwerkingsproces van het slachtoffer bij wie iets is aangedaan plaatst. Als dit verwerkingsproces succesvol wordt doorlopen kan het slachtoffer, ondanks het wel of niet tonen van berouw van de dader, vergeven.Finnegan, Amy A Memorable Process in a Forgotten War: Forgiveness within Northern Uganda, Fletcher School University, 2005, p.13. Op deze wijze is ook unilaterale vergeving mogelijk en is vergeving niet afhankelijk van externe omstandigheden.Van Stokkom, Bas ed., Public Forgiveness in Post-Conflict Contexts, Intersentia (Antwerpen, 2012), p.26

Charles Griswold