De leerstoel vaderlandse geschiedenis aan de Universiteit Leiden is het geschiedkundige professoraat met het hoogste prestige in Nederland. Sinds 2026 staat de leerstoel bekend als Geschiedenis van Nederland in de Wereld.
Voor 1860 was deze leerstoel gecombineerd met het onderzoek naar de Nederlandse letteren. Deze leerstoel werd op dit moment bekleed door Matthias de Vries. In 1860 vond er een splitsing plaats: De Vries richtte zich op de letterkunde, en Robert Fruin werd benoemd tot de eerste hoogleraar vaderlandse geschiedenis.
In 1988 stond de bekende historicus Arie van Deursen van de Amsterdamse Vrije Universiteit, specialist op het terrein van het zeventiende-eeuwse Nederland, als eerste op de keuzelijst. Omdat het onderwijs geven voor hem veel tijd vergde, en omdat aan de Universiteit Leiden de nadruk lag op de negentiende en twintigste eeuw zag Van Deursen af van zijn benoeming, en werd Jan Bank gekozen.
Naamsverandering van de leerstoel
In 2005 werd de Groningse hoogleraar Henk te Velde benoemd als hoogleraar vaderlandse geschiedenis. Aan de Rijksuniversiteit Groningen was hij leerstoelhouder in de politieke cultuur van de moderne westerse wereld. In 2020 werd bekend dat het eerstejaars vak 'vaderlandse geschiedenis' in de geschiedenis bachelor werd hernoemd naar 'Nederlandse geschiedenis'. 'De naam doet nu geen recht meer aan hoe het vak zich heeft ontwikkeld' lichtte Te Velde toe. Hij voegde hieraan toe dat de naam van de leerstoel waarschijnlijk ook op termijn zou veranderen. In de media werd kritisch gereageerd op het voornemen, onder andere door CDA-Kamerlid Michel Rog en de bij Te Velde gepromoveerde historicus Geerten Waling. Tegenstanders van de naamsverandering wezen onder andere op de lange geschiedenis van de leerstoel. Sinds 2026 staat de leerstoel bekend als 'Geschiedenis van Nederland in de Wereld'. Gelijktijdig met de naamsverandering werd de Leidse historica Alicia Schrikker benoemd in de leerstoel. Deze was vacant nadat Te Velde decaan was geworden van de Faculteit der Geesteswetenschappen.
De hoogleraren die deze leerstoel hebben bekleed zijn: Robert Fruin, 1860-1894 Petrus Johannes Blok, 1894-1925 Herman Theodoor Colenbrander, 1925-1940 Adolf Johann Cord Rüter, 1946-1961 Ivo Schöffer, 1961-1987 Jan Bank, 1988-2005 Henk te Velde, 2005 - 2026 Alicia Schrikker, sinds 1 januari 2026
Categorie:Geschiedenis van Nederland Categorie:Historiografie Categorie:Universiteit Leiden Categorie:Leerstoel