Cornelis Troost (Amsterdam, 8 oktober 1696 - aldaar, 7 maart 1750) was een Nederlands kunstschilder.
Hij is een van de weinige 18e-eeuwse Nederlandse schilders die werkelijk origineel genoemd kan worden. In zijn tijd, beter bekend als de pruikentijd, borduurden de meeste Hollandse schilders voort op het stramien van de Gouden Eeuw. Troost ontwikkelde een eigen, sterk satirische stijl, waarmee hij het leven in de huiskamers en op straat te kijk zette. Het werk van Cornelis Troost vertoont overeenkomsten met dat van zijn Engelse tijdgenoot William Hogarth.
Levensloop Cornelis Troost was de zoon van Jan Troost, aanvankelijk curator van de Desolate Boedelkamer, die naar Oost-Indië vertrok als boekhouder van de VOC en daar omstreeks 1719 overleed. Zijn moeder was Barbara Meebeeck Kruijwage, die in december 1699 overleed.https://archief.amsterdam/indexen/begraafregisters_1553-1811/zoek/query.nl.pl?i1=1&i2=1&a2=*ru*wa*e*&x=12&z=a Zijn vader ging op 7 mei 1700 in Amsterdam in ondertrouw met Aletta van der Beek.https://archief.amsterdam/indexen/ondertrouwregisters_1565-1811/zoek/query.nl.pl?i1=1&v1=j*a*n*&a1=troost&i2=1&a2=me*b*&x=20&z=a Cornelis werd opgeleid tot toneelspeler en werkte tussen 1719 en 1724 in de Nieuwe Amsterdamse Schouwburg die in 1665 had plaatsgemaakt voor de Schouwburg van Van Campen. In 1723 ging hij in de leer bij de portretschilder Arnold Boonen.
Aan het begin van zijn carrière schilderde hij vooral portretten, waarbij de pruiken opvallen die destijds werden gedragen. De opdracht tot het schilderen van de Inspecteurs van het Collegium Medicum maakte hem op slag bekend. In 1728 schilderde hij zijn Anatomische les van Professor Roëll; in 1735 de portretten van Herman Boerhaave en van Mr Isaac Sweers; in 1736 van Jeronimus Tonneman; in 1741 van Johan Jacob Mauricius, gouverneur-generaal van Suriname.
Later begon hij toneelscènes en satires op drinkende gezelschappen te schilderen, zoals de vijf pastels (NELRI) in het Mauritshuis. Vanaf 1740 schilderde hij ook militaire scènes. Een andere specialiteit van Troost zijn schilderijen van het idyllische buitenleven. Vrolijke boeren lijken hun dagen dansend, zingend of vissend door te brengen. Troost schilderde eveneens een ringstaartmaki, toen een zeldzaam dier.
Cornelis Troost woonde bijna zijn hele leven in Amsterdam, hij heeft ook een korte tijd in Zwolle gewoond en trouwde daar op 18 december 1720https://archief.amsterdam/indexen/ondertrouwregisters_1565-1811/zoek/query.nl.pl?i1=1&v1=cornelis&a1=troost&x=20&z=ahttps://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-89QV-Y2Q6?mode=g&i=16&wc=SM97-HZQ%3A1293193204%2C382015502%2C382455801%3Fcc%3D2037985&cc=2037985https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G9CH-B9QB-S?i=408&wc=SBFL-K68%3A381641201%2C381640202%2C381879001%3Fcc%3D2037905&cc=2037905 met Susanna Maria van der Duyn, een toneelspeelster. Het echtpaar liet acht dochters dopen in Amsterdamhttps://archief.amsterdam/indexen/doopregisters_1564-1811/zoek/query.nl.pl?i1=1&v1=ma*r*&a1=du*n*&t1=van&r1=47&i2=1&a2=tro*s*&x=19&z=a, onder wie de schilderes Sara Troost. Hij was de schoonvader van de beroemde kunstverzamelaar, graveur en houthandelaar/makelaar Cornelis Ploos van Amstel. Hij bewoonde tot 1741 een pand op de Achtergracht, vervolgens huurde hij Amstel 268, maar stierf op Prinsengracht 1093. Cornelis Troost werd begraven in de Nieuwe Kerk.
Hij was een neef van Jan Hendrik Troost van Groenendoelen, die eigenaar was van een behangselfabriek.
Lijst van werken (selectie) Datering Titel Type Verblijfplaats Afbeelding Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam 100px Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam 100px Schilderij Amsterdam Museum, Amsterdam 100px Scène uit het blijspel Krispijn Medicijn Tekening Rijksmuseum Amsterdam 100px Drie overlieden van het Chirurgijnsgilde Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam 100px 1736 Portret van een lid van de familie Van der Mersch Schilderij Rijksmuseum Amsterdam, Amsterdam 100px Schilderij Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam 100px 1740 Het werd rumoerig in huis 1 van de 5 uit de NELRI serie alle in het Mauritshuis Pastel and gouache on paper Mauritshuis100px 1741 'Joanna en de 'smousen'; 3de bedrijf, 5de toneel uit het blijspel 'De Spilpenning of de verkwistende vrouw' van Thomas Asselijn Schilderij Rijksmuseum Amsterdam 100px 1742 Familie Tolling Schilderij Museum de Fundatie, Zwolle 100px 1743 'De geveinsde droefheid': eerste bedrijf, elfde toneel van het blijspel 'De ontdekte schijndeugd' van David Lingelbach (1687) Tekening Rijksmuseum Amsterdam 100px 1747 'Hoofd van een zwarte jongeman met een tulband met veren' (1747) Tekening Rijksmuseum Amsterdam 100px
Trivia In de Amsterdamse wijk De Pijp, met straatnamen van 17e- en 18e-eeuwse schilders, bevinden zich het Cornelis Troostplein en de Cornelis Trooststraat. Literatuur Titia Lange-van der Meulen: De politieke wereld van Cornelis Troost (1696-1750). Verloren, 2025.
Categorie:Nederlands kunstschilder Categorie:Rococo Categorie:Persoon in de Nederlanden in de 18e eeuw Categorie:18e-eeuws acteur