thumb|Kalkgrasland met Anemone sylvestris Een plantengemeenschap, plantengezelschap of fytocoenon (meervoud: fytocoena), in de vegetatiekunde vaak kortweg gemeenschap genoemd, is een karakteristieke, niet willekeurige groep van planten in een vegetatie. Een plantengemeenschap heeft een zich regelmatig herhalende structuur, zowel in hoogterichting (vegetatielagen met mos-, kruid-, struik- en boomlaag) als in horizontale richting (zoals mozaïekpatronen, gemeenschapsgradiënten en ecologische gradiënten in zomen) als in de tijd (seizoensaspecten).
Een dergelijke groep van planten heeft een bestendigheid en stabiliteit, die niet direct af te leiden is uit die van de afzonderlijke plantensoorten en kan zichzelf binnen bepaalde grenzen in stand houden. Verschillende plantengemeenschappen kunnen elkaar opvolgen (successie) door verandering van het milieu.
Op kale grond ontwikkelen zich het eerst pioniergemeenschappen, waarna bij het rijker worden van de bodem door de afgestorven planten van de pioniersgemeenschap of uitspoeling een nieuwe gemeenschap tot ontwikkeling kan komen.
Voorbeelden zijn het eiken-haagbeukenbos (Stellario-Carpinetum) met een groot verschil in hoogte tussen bomen en ondergroei. Het blauwgrasland (Cirsio dissecti-Molinietum) daarentegen vertoont weinig verschil in hoogte.
Een pioniergemeenschap is bijvoorbeeld een kwelderzegge-associatie (Junco-Caricetum extensae) op zilte grond.
Onderverdeling + Open water, moerassen en natte heiden Brak- en zout water Zoet water Moerassen Hoogvenen en natte heiden Graslanden, zomen en droge heiden Open tot min of meer gesloten graslanden Voedselarme, gesloten graslanden Matig voedselrijke graslanden Zomen Droge heide Kust en binnenlandse pioniersmilieus Slik en wad Vloedmerk Schor en kwelder Zeereep Pioniersmilieus en ruderale ruigten Ruigten, struwelen en bossen Ruigten en zomen Struwelen Natte bossen Droge bossen Plantengemeenschappen worden ingedeeld in een hiërarchische structuur, enigszins vergelijkbaar met de taxonomie bij soorten. De elementaire eenheid is de associatie, een plantengemeenschap met een betrekkelijk constante soortensamenstelling en een aantal kensoorten. Associaties worden gegroepeerd in verbonden, vervolgens in orden en ten slotte in klassen.
Ten behoeve van de praktische overzichtelijkheid zijn deze laatste op grond van fysiognomische kenmerken weer gegroepeerd in formaties.
Nomenclatuur
De wetenschap die zich met de naamgeving van deze associaties en hogere groepen bezighoudt is de syntaxonomie. Elke onderverdeling wordt, naar analogie met het taxon, een syntaxon genoemd
Ook de naamgeving van de verschillende niveaus is gebaseerd op die van de soorten: Klasse: -etea (voorbeeld: Festuco-Brometea) Orde: -etalia (voorbeeld: Brometalia) Verbond: -ion (voorbeeld: Mesobromion) Associatie: -etum (voorbeeld: Alnetum) Subassociatie: -etosum (voorbeeld: Ericetum tetralicis cladonietosum) of typicum (deze worden verder niet vermeld)
Plantengemeenschappen in Nederland en Vlaanderen In het onderstaande overzicht staan de plantengemeenschappen die in Nederland en Vlaanderen voorkomen.
Open water, moerassen en natte heiden Brak- en zout water Klasse: Ruppia-klasse (Ruppietea) Orde: Ruppia-orde (Zannichellio-Ruppietalia) Verbond: Ruppia-verbond (Ruppion maritimae) Associatie: Associatie van snavelrupia (Ruppietum maritimae) Associatie: Associatie van spiraalruppia (Ruppietum cirrhosae)
Klasse: Zeegras-klasse (Zosteretea) Orde: Zeegras-orde (Zosteretalia) Verbond: Zeegras-verbond (Zosterion) Associatie: Associatie van klein zeegras (Zosteretum noltii) Associatie: Associatie van groot zeegras (Zosteretum marinae)
Zoet water Klasse: Eendenkroos-klasse (Lemnetea) Orde: Eendenkroos-orde (Lemnetalia minoris) Verbond: Bultkroos-verbond (Lemnion minoris) Associatie: Associatie van bultkroos en wortelloos kroos (Wolffio-Lemnetum gibbae) Associatie: Associatie van veelwortelig kroos (Lemno-Spirodeletum polyrhizae) Verbond: Puntkroos-verbond (Lemnion trisulcae) Associatie: Watervorkjes-associatie (Riccietum fluitantis)
Klasse: Kranswieren-klasse (Charetea fragilis) Orde: Glanswier-orde (Nitelletalia flexilis) Verbond: Wier-verbond (Nitellion flexilis) Associatie: Associatie van doorschijnend glanswier (Nitelletum translucentis) Orde: Kransblad-orde (Charetalia hispidae) Verbond: Verbond van stekelharig kransblad (Charion fragilis) Associatie: Associatie van sterkranswier (Nitellopsidetum obtusae) Associatie: Associatie van stekelharig kransblad (Charetum hispidae) Associatie: Associatie van ruw kransblad (Charetum asperae) Verbond: Verbond van gewoon kransblad (Charion vulgaris) Associatie: Associatie van gewoon kransblad (Charetum vulgaris) Associatie: Associatie van kleinhoofdig glanswier (Lemno-Nitelletum capillaris) Associatie: Associatie van groot boomglanswier (Tolypelletum proliferae) Orde: Orde van brakwaterkransblad (Lamprothamnietalia papulosi) Verbond: Verbond van brakwater-kransblad (Charion canescentis) Associatie: Associatie van brakwater-kransblad (Charetum canescentis)
Klasse: Fonteinkruiden-klasse (Potametea) Orde: Orde van gesteelde zannichellia (Zannichellietalia pedicellatae) Verbond: Verbond van gesteelde zannichellia (Zannichellion pedicellatae) Associatie: Associatie van fijn hoornblad (Ceratophylletum submersi) Associatie: Associatie van zilte waterranonkel (Ranunculetum baudotii) Associatie: Associatie van groot nimfkruid (Najadetum marinae) Orde: Orde van fonteinkruiden (Nupharo-Potametalia) Verbond: Waterlelie-verbond (Nymphaeion) Associatie: Associatie van doorgroeid fonteinkruid (Ranunculo fluitantis-Potametum perfoliati) Associatie: Associatie van glanzig fonteinkruid (Potametum lucentis) Associatie: Associatie van witte waterlelie en gele plomp (Myriophyllo-Nupharetum) Associatie: Watergentiaan-associatie (Potameto-Nymphoidetum) Verbond: Kikkerbeet-verbond (Hydrocharition morsus-ranae) Associatie: Krabbenscheer-associatie (Stratiotetum) Associatie: Associatie van groot blaasjeskruid (Utricularietum vulgaris) Verbond: Verbond van kleine fonteinkruiden (Parvopotamion) Associatie: Associatie van klein fonteinkruid (Potametum berchtoldii) Associatie: Associatie van paarbladig fonteinkruid (Groenlandietum) Associatie: Associatie van stijve waterranonkel (Ranunculetum circinati) Associatie: Associatie van stomp fonteinkruid (Potametum obtusifolii) Associatie: Associatie van waterviolier en kransvederkruid (Myriophyllo verticillati-Hottonietum) Orde: Orde van haaksterrenkroos en grote waterranonkel (Callitricho-Potametalia) Verbond: Verbond van grote waterranonkel (Ranunculion peltati) Associatie: Associatie van waterviolier en sterrenkroos (Callitricho-Hottonietum) Associatie: Associatie van klimopwaterranonkel (Ranunculetum hederacei) Associatie: Associatie van teer vederkruid (Callitricho-Myriophylletum alterniflori) Associatie: Associatie van vlottende waterranonkel (Callitricho hamulatae-Ranunculetum fluitantis)
Klasse: Oeverkruid-klasse (Littorelletea) Orde: Oeverkruid-orde (Littorelletalia) Verbond: Oeverkruid-verbond (Littorellion uniflorae) Associatie: Associatie van biesvaren en waterlobelia (Isoeto-Lobelietum) Verbond: Verbond van ongelijkbladig fonteinkruid (Potamion graminei) Associatie: Associatie van ongelijkbladig fonteinkruid (Echinodoro-Potametum graminei) Associatie: Associatie van kleinste egelskop (Sparganietum minimi) Verbond: Verbond van waternavel en stijve moerasweegbree (Hydrocotylo-Baldellion) Associatie: Pilvaren-associatie (Pilularietum globuliferae) Associatie: Associatie van vlottende bies (Scirpetum fluitantis) Associatie: Associatie van veelstengelige waterbies (Eleocharitetum multicaulis) Associatie: Associatie van waterpunge en oeverkruid (Samolo-Littorelletum) Verbond: Naaldwaterbies-verbond (Eleocharition acicularis) Associatie: Naaldwaterbies-associatie (Littorello-Eleocharitetum acicularis)
Moerassen Klasse: Klasse van bronbeekgemeenschappen (Montio-Cardaminetea) Orde: Orde van bron- en bronbeekgemeenschappen (Montio-Cardaminetalia) Verbond: Verbond van bittere veldkers en bronkruid (Cardamino-Montion) Associatie: Bronkruid-associatie (Philonotido fontanae-Montietum) Associatie: Associatie van paarbladig goudveil (Pellio epiphyllae-Chrysosplenetium oppositifolii) Associatie: Kegelmos-associatie (Pellio-Conocephaletum)
Klasse: Riet-klasse (Phragmitetea) Orde: Vlotgras-orde (Nasturtio-Glyceriatalia) Verbond: Vlotgras-verbond (Sparganio-Glycerion) Associatie: Lidsteng-associatie (Eleocharito palustris-Hippuridetum) Associatie: Associatie van blauwe waterereprijs en waterpeper (Polygono-Veronicetum annagallidis-aquaticae) Associatie: Associatie van groot moerasscherm (Apietum nodiflori) Associatie: Associatie van stomp vlotgras (Glycerietum plicatae) Verbond: Watertorkruid-verbond (Oenanthion aquaticae) Associatie: Watertorkruid-associatie (Rorippo-Oenanthetum) Associatie: Associatie van egelskop en pijlkruid (Sagittario-Sparganietum) Orde: Riet-orde (Phragmitetalia) Verbond: Waterscheerling-verbond (Cicution virosae) Associatie: Associatie van slangenwortel en waterscheerling (Cicuto-Calletum) Associatie: Associatie van waterscheerling en hoge cyperzegge (Cicuto-Caricetum pseudocyperi) Verbond: Riet-verbond (Phragmition australis) Associatie: Mattenbies-associatie (Scirpetum lacustris) Associatie: Associatie van ruwe bies (Scirpetum tabernaemontani) Associatie: Associatie van heen en grote waterweegbree (Alismato-Scirpetum maritimi) Associatie: Riet-associatie (Typho-Phragmitetum) Verbond: Verbond van scherpe zegge (Caricion gracilis) Associatie: Oeverzegge-associatie (Caricetum ripariae) Associatie: Associatie van scherpe zegge (Caricetum gracilis) Associatie: Blaaszegge-associatie (Caricetum vesicariae) Associatie: Associatie van noordse zegge (Lysimachio-Caricetum aquatilis) Verbond: Verbond van stijve zegge (Caricion elatae) Associatie: Galigaan-associatie (Cladietum marisci) Associatie: Pluimzegge-associatie (Caricetum paniculatae) Associatie: Associatie van stijve zegge (Caricion elatae)
Klasse: Klasse van kleine zeggen (Parvocaricetea) Orde: Orde van zwarte zegge (Caricetalia nigrae) Verbond: Verbond van zwarte zegge (Caricion nigrae) Associatie: Associatie van drienervige en zwarte zegge (Caricetum trinervi-nigrae) Associatie: Veenmosrietland (Pallavicinio-Sphagnetum) Associatie: Associatie van moerasstruisgras en zompzegge (Carici curtae-Agrostietum caninae) Orde: Knopbies-orde (Caricetalia davallianae) Verbond: Knopbies-verbond (Caricion davallianae) Associatie: Associatie van schorpioenmos en ronde zegge (Scorpidio-Caricetum diandrae) Associatie: Associatie van vetblad en vlozegge (Campylio-Caricetum dioicae) Associatie: Associatie van duinrus en parnassia (Parnassio-Juncetum atricapilli) Associatie: Knopbies-associatie (Junco baltici-Schoenetum nigricantis) Associatie: Associatie van bonte paardenstaart en moeraswespenorchis (Equiseto variegati-Salicetum repentis)
Hoogvenen en natte heiden Klasse: Klasse van hoogveenslenken (Scheuchzerietea) Orde: Orde van hoogveenslenken (Scheuchzerietalia) Verbond: Verbond van veenmos en snavelbies (Rhynchosporion albae) Associatie: Waterveenmos-associatie (Sphagnetum cuspidato-obesi) Associatie: Associatie van veenmos en snavelbies (Sphagno-Rhynchosporetum) Associatie: Veenbloembies-associatie (Caricetum limosae) Verbond: Draadzegge-verbond (Caricion lasiocarpae) Associatie: Associatie van draadzegge en veenpluis (Eriophoro-Caricetum lasiocarpae)
Klasse: Klasse van hoogveenbulten en natte heiden (Oxycocco-Sphagnetea) Orde: Dophei-orde (Ericetalia tetralicis) Verbond: Dophei-verbond (Ericion tetralicis) Associatie: Associatie van moeraswolfsklauw en snavelbies (Lycopodio-Rhynchosporetum) Associatie: Associatie van gewone dophei (Ericetum tetralicis) Associatie: Associatie van kraaihei en gewone dophei (Empetro-Ericetum)