miniatuur|Drie meisjes in het Amsterdamse Burgerweeshuis (1885). Wettelijke adoptie bestaat in Nederland pas sinds 1956. Adoptie is de aanname van een persoon als kind. In juridische zin is adoptie de breuk van de familieband tussen biologische ouders en hun kind en tegelijk de vaststelling van een nieuwe, wettelijk geldende familieband tussen adoptieouders en dit kind, met alle rechten en plichten die daarbij horen.Stichting Adoptievoorzieningen (2008). Geadopteerden krijgen bijvoorbeeld de achternaam van hun adoptieouders en ook erfrecht, net als biologische kinderen. Adoptie als kinderbeschermingsmaatregel is een recent verschijnsel. In de loop van de twintigste eeuw werd adoptie van minderjarigen in de meeste landen wettelijk geregeld; in België in 1940 en in Nederland als een van de laatste in Europa in 1956.
Uit onderzoek blijkt dat binnenlandse adoptie voor kinderen beter is dan opgroeien in een kindertehuis of bij een moeder die serieus abortus overwoog. Ze halen achterstanden snel in als ze worden opgenomen in een gezin en adoptie is voor deze kinderen daarom een succesvolle pedagogische interventie. Binnenlandse geadopteerden hebben geen lager zelfbeeld ten opzichte van niet-geadopteerde leeftijdgenoten. Problemen met affectieve relaties en psychische problemen op latere leeftijd komen wel relatief vaak voor. Die hebben te maken met de afstand door de moeder, de moeilijke start van het leven van veel geadopteerden (waardoor hechtingsproblemen zijn ontstaan of problemen door ondervoeding, of alcohol- of drugsgebruik tijdens de zwangerschap), racisme, en de kloof tussen de culturele achtergrond van de geadopteerde en de cultuur van zijn of haar adoptieouders.
In 2004 werden ruim 45.000 kinderen interlandelijk geadopteerd; de meeste van ontwikkelingslanden naar Europa en de Verenigde Staten. In 2007 was dit aantal gedaald naar ruim 37.000Wereldkinderen (2008). Wereldkinderen past organisatie aan; Anticiperen op wereldwijde daling adopties, Wereldkinderen, december: 14-15. en de schatting voor 2011 is 25.000.Associated Press (2012). International adoptions plummet globally, Today Online, bezocht op 11 mei 2012. Mogelijk honderden daarvan waren illegaal verhandeld. Interlandelijke adoptie stuit mede daarom op maatschappelijke weerstand.Scheepmaker (2008).
Geschiedenis Slavenarbeid en erfopvolging miniatuur|upright|Trajanus, de tweede van de vijf adoptiefkeizers. Aanname van niet-biologische kinderen in gezinnen is waarschijnlijk van alle tijden. Veelal werden deze kinderen opgenomen in hun grootfamilie, of in gezinnen opgenomen om (slaven)arbeid te verrichten. Sommige verlaten kinderen werden door niet-verwante families opgevoed alsof het hun eigen kinderen waren. Dit gebeurde in Europa vooral in de Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen. De Codex Hammurabi, een wetboek uit Mesopotamië (ca. 1780 v Chr.) vermeldt al de juridische mogelijkheid voor adoptie door echtparen die geen kinderen konden krijgen. De Romeinen kenden vormen van adoptie (adoptio en adrogatio) waardoor geadopteerden (doorgaans volwassenen) een nieuwe pater familias kregen of konden worden opgenomen in de familie, maar deze adopties waren niet bedoeld om kinderen een nieuw thuis te bieden, maar om de erfopvolging te regelen, bijvoorbeeld bij de adoptiefkeizers. Niettemin werden kinderen door Romeinen op grote schaal afgestaan: in sommige perioden zou het in steden om ongeveer een kwart van alle kinderen zijn gegaan. Sommigen groeiden op als alumnus, een soort pleegkind. Formeel bleven deze alumni echter wettelijke kinderen van hun biologische ouders.Deze konden hun kind ook weer terug krijgen als ze de onkosten van de opvoeding vergoedden. In de middeleeuwen raakte wettelijke adoptie in de meeste gebieden in Europa in onbruik, waarschijnlijk omdat het de macht van de feodale heersers zou kunnen aantasten. Verlaten kinderen groeiden in de elfde en de twaalfde eeuw vaak op in kloosters. In de renaissance werden voor het eerst kindertehuizen opgericht. De meeste door armen afgestane kinderen in steden kwamen hier terecht, maar zeker vier op de vijf haalden hun vijfde levensjaar niet door infectieziektes en andere ontberingen. Pas in de negentiende eeuw ging de overlevingskans in die tehuizen lijken op die van gewone kinderen. In de achttiende eeuw kwam wettelijke adoptie weer op de agenda, vooral om politieke redenen, maar in sommige gevallen ook om weeskinderen een thuis te bezorgen bij echtparen die kinderloos waren. (2002). De aanneming van een kind en de dienstwillige voogdij. Adoptie in België van 1803 tot 1951, diss. universiteit Gent, 2001-2002. Gearchiveerd op 10 mei 2021. Een formele regeling kwam er niet voor kinderen in de Lage Landen. De Belgische adoptiewet uit 1804Code Civil in 1804, Titel VIII, artikels 343 tot 352 stond alleen adoptie van volwassenen toe.
Wetgeving en interlandelijke adoptie miniatuur|Binnenlandse en interlandelijke adopties in Nederland tussen 1956 en 2007.Gebaseerd op een tabel van Anneke Vinke en Tom Egyedi, die gepubliceerd is geweest op de site van het ADOC. Gearchiveerd op 20 oktober 2008.
Pas in de loop van de negentiende eeuw werd adoptie gezien als een kinderbeschermingsmaatregel, waarschijnlijk voor het eerst in de Verenigde Staten. In 1851 nam de staat Massachusetts een wet aan, die de adoptie van niet-verwante (maar blanke) kinderen formeel regelde. Adoption (2008). In Encyclopædia Britannica. Retrieved November 14, 2008, from Encyclopædia Britannica. Gearchiveerd op 11 juni 2015. In het Derde Rijk kwamen kinderen die via Lebensborn ter wereld kwamen – als ze aan de 'rassenvereisten' voldeden – in aanmerking voor adoptie. Met de Wet op de Aanneming van een Kind van 22 maart 1940 konden in België voor het eerst ook minderjarigen worden geadopteerd. Adoptie in Nederland is pas sinds 1956 wettelijk geregeld. De aanleiding hiervoor was de noodzaak om de opvang te formaliseren van Joodse pleegkinderen die ondergedoken waren geweest in de Tweede Wereldoorlog.
In de jaren zeventig nam het aantal binnenlandse adopties in Nederland en België sterk af, doordat het taboe op ongehuwd moederschap werd doorbroken en door de opkomst van de anticonceptiepil. In 1981 (Nederland) en 1990 (België) werd abortus gelegaliseerd, waardoor er nog minder kinderen werden afgestaan. Tegelijkertijd nam het aantal interlandelijke adopties sterk toe in die periode, zoals te zien is in de grafiek over de aantallen adopties in Nederland. Een belangrijke aanleiding voor die toename was het optreden van Marjory en Jan de Hartog in Mies en scène in 1967. Zij maakten zich sterk voor het adopteren van kinderen uit Zuid-Korea en Vietnam. Momenteel komen de meesteUitzondering is Rusland, maar er gaan vrijwel geen Russische kinderen naar Nederland en België. geadopteerde kinderen uit ontwikkelingslanden (zie onderstaande tabel voor cijfers). In 2004 kwam een kwart uit China en ging de helft van de kinderen naar de Verenigde Staten. Sindsdien is het aantal adopties uit China sterk gedaald en uit Guatemala, Vietnam en Roemenië vrijwel gestopt.
Landen met een relatief hoog aantal interlandelijke adopties ten opzichte van het aantal geboortes zijn Noorwegen, Spanje en Zweden, met respectievelijk 12,8, 12,4 en 11,7 per 1000 geboortes in 2004. België en Nederland adopteerden respectievelijk 7,0 en 6,9 kinderen uit het buitenland per 1000 geboortes, de Verenigde Staten 5,5. Het land dat de meeste kinderen naar het buitenland liet gaan per aantal geboortes in 2004 was Bulgarije, gevolgd door Wit-Rusland en Guatemala.
De Raad van State in Nederland ziet adoptie als kinderbeschermingsmaatregel, waarbij het kind tevens niets meer van de ouder te verwachten heeft. Adoptie kan echter niet uitsluitend als kinderbeschermingsmaatregel worden beschouwd, omdat kinderbescherming is gericht op herstel van de relatie tussen ouder en kind en adoptie juist het verbreken van die band beoogt.Kamerstukken II, 2005/06, 30 551, nr. 4. De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming en de geadopteerden van United Adoptees International vinden dat interlandelijke adoptie vooral de belangen van aspirant-adoptieouders dient en niet primair die van kinderen.
+Interlandelijke adoptie in 2004, links de landen waar de kinderen naar toegingen, rechts waar ze vandaan kwamen.Ontvangende landenAantalPercentageZendende landenAantalPercentage122.88450%11.23025%25.54112%7.66417%34.0799%2.6736%43.3987%2.3065%51.9554%1.9584%61.3073%1.7504%71.1092%1.1723%87062%1.0552%95571%9622%105281%9352%115061%8572%124701%8472%133981%6361%143701%4761%153511%4561%163321%3991%Totaal44.49198%35.37678%
Culturele verschillen De kijk op adoptie wijkt sterk af in verschillende culturen. De islam bijvoorbeeld: volgens de Koran moeten kinderen de naam van hun biologische familie blijven dragen als ze worden opgenomen in een ander gezin en hebben ze geen automatisch erfrecht. De islamitische 'adoptie', kafala, heeft vooral kenmerken van pleegzorg.Tweede Kamer der Staten-Generaal 2, Vergaderjaar 2004–2005, Aanhangsel van de Handelingen, Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de regering gegeven antwoorden, 527, ikregeer.nl In de Verenigde Staten is opname van zwarte (Amerikaanse) en indiaanse kinderen in blanke gezinnen omstreden, omdat veel Afro-Amerikanen en Indianen vinden dat deze kinderen in blanke gezinnen hun etnische identiteit onvoldoende kunnen ontwikkelen en onvoldoende zullen zijn opgewassen tegen racisme. (2009). De multiculturele persoonlijkheid als gevolg van adoptie en migratie – een gouden kans, Van Gorcum, p.133. Bespreking van "Transracial adoptions" op familyeducation.com, geraadpleegd op 2 januari 2009. Sommigen noemen interraciale adoptie zelfs "raciale genocide". Gearchiveerd op 10 mei 2016. In West-Europa is interraciale adoptie daarentegen heel gebruikelijk. De laatste jaren groeit de aandacht voor misstanden rondom internationale adoptie. De stem van geadopteerde kinderen wordt vaker gehoord doordat zij zich als volwassenen kunnen en durven uitspreken. Racisme en de impact op het zelfbeeld van een kind, speelt bij internationale adoptie steevast een rol.Kelly-Qian van Binsbergen (2023) De Afhaalchinees
Adoptie als machtsinstrument