Dmanisi (Georgisch: , ) is een gemeente in het zuiden van Georgië, gelegen in de bestuurlijke regio Kvemo Kartli. De gemeente heeft een oppervlakte van bijna 1.200 km² en heeft ruim 19.000 inwoners (2024). De gelijknamige stad is het bestuurlijk centrum. Dmanisi ligt aan de grens met Armenië, in het overgangsgebied van het Dzjavacheti-hoogland naar het Kvemo Kartli-plateau. Dmanisi is een van de vier Georgische gemeenten met een Azerbeidzjaanse meerderheid.

Geschiedenis De geschiedenis van menselijke bewoning in Dmanisi gaat miljoenen jaren terug in de tijd. In het gebied zijn fossielen tot 1,8 miljoen jaar oud van menselijke skeletten gevonden, welke tot de Homo erectus behoren. In de middeleeuwen was het gebied strijdtoneel van de Seltsjoeken], maar in de tweede helft van de middeleeuwen lag het gebied in het Koninkrijk Georgië.

Na het uiteenvallen van dat koninkrijk in de 15e eeuw behoorde het tot het Koninkrijk Kartli, dat in 1762 overging in het Koninkrijk Kartli-Kachetië. In de tussentijd kwam het gebied met de Vrede van Amasya in 1555 in Safavidisch Perzisch gecontroleerd gebied te liggen. In de 18e eeuw worstelde het Koninkrijk Kartli-Kachetië zich los van de Perzen.

Russische Rijk miniatuur|links|Oejezd Bortsjalo in het zuiden van het gouvernement Tiflis Als gevolg van het in 1783 gesloten verdrag van Georgijevsk tussen Kartli-Kachetië en het Russische Rijk werd Kartli-Kachetië eerst een Russisch protectoraat en vanaf 1801 door Rusland ingelijfd. Het gebied van Dmanisi lag vervolgens tot 1880 in de oejezd Tiflis, dat onderdeel was van achtereenvolgens het gouvernement Georgië (1801-1840), het gouvernement Georgië-Imeretië (1840-1846) en het gouvernement Tiflis (1846-1917).

In 1880 werd de oejezd Bortsjalo van Tiflis afgesplitst. Bortsjalo omvatte de moderne gemeenten Tsalka, Dmanisi, Bolnisi en Marneoeli, oftewel het grootste deel van het moderne Kvemo Kartli. Binnen de oejezd Bortsjalo lag het gebied van het moderne Dmanisi in het zuidelijke deel van het district (oetsjastok) Trialeti.

Dispuut met Armenië Het district werd voornamelijk bewoond door Armeniërs, Pontische Grieken en Azerbeidzjanen (die destijds net als andere Turkssprekende etnische groepen als Tataren werden aangeduid). Het zuiden van het oetsjastok Trialeti werd in de jaren 1918-1919, net als het zuidelijk gelegen district Lori (ook in oejezd Bortsjali), betwist tussen de Republiek Armenië en de Democratische Republiek Georgië. Lori werd door de Britse bemiddelaars tot een neutrale zone verklaard. In 1921 werd in Lori door bolsjewistische krachten een revolte georganiseerd, die als voorwendsel werd gebruikt door het Rode Leger om Georgië binnen te vallen. Dit leidde de val van de Georgische republiek in.

In de Sovjet-Unie Na de Sovjetverovering van Georgië in 1921 en de bestuurlijk-administratieve hervormingen in 1930 werd het rajon (district) Dmanisi in 1933 afgesplitst van het in 1930 gevormde district Tsalka en kreeg de hedendaagse omvang. Tussen 1933 en 1947 had het district de naam Basjkitsjeti, dat afgeleid was van het Azerbeidzjaanse Başkeçid. In 1947 kregen het district en de stad de huidige naam Dmanisi, welke een Georgische oorsprong heeft. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie daalden de economische omstandigheden in de gemeente sterk. Door emigratie reduceerde de bevolking met meer dan de helft. Na de onafhankelijkheid van Georgië werd het district in 1995 ingedeeld bij de nieuw gevormde bestuurlijke regio (mchare) Kvemo Kartli, en werd het in 2006 omgevormd naar gemeente.

Geografie Dmanisi grenst aan vier gemeenten, te weten in het westen Ninotsminda (regio Samtsche-Dzjavacheti) in het noorden aan Tsalka en in het oosten aan Tetritskaro en Bolnisi. In het zuiden ligt de grens met Armenië.

Dzjavacheti Hoogland miniatuur|Djavachetigebergte De gemeente ligt geografisch op de overgang van het Dzjavacheti Hoogland in het westen naar het Kvemo Kartli Plateau in het oosten. De westelijke grens van de gemeente wordt gevormd door het Dzjavachetigebergte, dat hoogtes bereikt tot 3.000 meter boven zeeniveau. De hoogste berg van het Georgische deel van het gebergte, de Leili van 3.156 meter hoog, ligt op de landsgrens met Armenië, in de zuidwesthoekj van Dmanisi. Andere prominente toppen op de westelijke gemeentegrens zijn de Aghrikari (2.972 meter) en Emlikli (3.054 meter), ongeveer 20 kilometer ten westen van de plaats Dmanisi. In het westelijk deel van de gemeente liggen in het Dmanisi Plateau diverse meren.

Naar het oosten toe loopt het landschap af naar een basishoogte van ongeveer 1.300 meter boven zeeniveau. In de oostelijke helft van de gemeente is het landschap heuvelachtig waarbij de relatieve hoogte van de heuvels ongeveer 200-500 meter bedraagt. Er zijn ook enkele rivierkloven te vinden die in west-oost richting liggen. De noordgrens van de gemeente wordt gevormd door de rivier Chrami, terwijl iets zuidelijker de Karaboelachi een diepe kloof in het landschap heeft gevormd, vlak voor deze zich bij de Chrami voegt.

Demografie De gemeente Dmanisi telde 19.603 inwoners bij de volkstelling van 2024, een toename van ruim twee procent ten opzichte van de volkstelling van 2014. Het aantal inwoners in de stad Dmanisi nam in dee periode met ruim 18 procent toe. Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Dmanisi 1897 1923 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2014 2024 Gemeente Dmanisi - - 33.975 34.174 43.785 44.075 52.208 28.034 19.141 19.603 Dmanisi - 670 1.871 4.778 4.076 4.530 8.650 3.427 2.661 3.151Bronnen: Georgië 1897 tot heden.* Noot:

Etniciteit en religie De bevolking van Dmanisi heeft een twee derde meerderheid Azerbeidzjanen. Bijna een derde bestaat uit Georgiërs. Kleine minderheidsgroepen zijn Pontische Grieken, Armeniërs en Russen. De geloofsovertuiging in de gemeente volgt de etnische samenstelling, met twee derde moslims, de Azerbeidzjaanse bevolkingsgroep, gevolgd door bijna een derde Georgisch-Orthodoxen. Daarnaast is er een klein aantal jehova's.

Administratieve onderverdeling De gemeente Dmanisi is administratief onderverdeeld in 15 gemeenschappen (, ) met in totaal 57 dorpen (, ). Er is één stad (, ), het bestuurlijk centrum Dmanisi.

Bestuur miniatuur|Verkiezingscommissie Dmanisi De gemeenteraad van Dmanisi (Georgisch: , ) wordt elke vier jaar gekozen in een gemengd kiesstelsel. Een deel wordt via enkelvoudige kiesdistricten gekozen en een deel via evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten. Partij 2014 2017 2021 2025   Georgische Droom (GD) 23 27 15 30   Verenigde Nationale Beweging (UNM) 4 1 13   Overige partijen 4 3 2 1 Totaal 31 31 30 31

Bezienswaardigheden miniatuur|Dmanisifort, Mariakerk en de archeologische vindplaats. miniatuur|Archeologische opgravingen. In de gemeente zijn enkele historische bezienswaardigheden. De belangrijkste is de archeologische vindlaats van de Dmanisi-mensen in Patara Dmanisi langs de hoofdweg S6. Hier is tevens een museum en er middeleeuwse kerken en fortificaties te zien.

Vervoer De belangrijkste doorgaande weg door de gemeente is de Georgische route van internationaal belang S6 (E117), een secundaire verbinding vanaf Tbilisi naar de Georgisch - Armeense grensovergang Goegoeti - Gogovan. De S6 doet de hoofdplaats van de gemeente niet aan. De nationale route Sh68 verbindt hoofdplaats Dmanisi met de S6 bij Didi Dmanisi / Vardisoebani en in noordelijke richting met Bediani, Trialeti en Tsalka.

Er ligt geen spoorlijn in de gemeente. Sinds de sluiting van de lijn Marneoeli - Bolnisi - Kazreti is het dichtstbijzijnde station in Marneoeli.

Zie ook Dmanisi-mensen

Ecterne links Website gemeente Dmanisi

Referenties

Categorie:Gemeente in Georgië Categorie:Kvemo Kartli