De Mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties (United Nations Commission on Human Rights, afgekort UNCHR) was een functionele commissie binnen de Verenigde Naties. Deze commissie werd opgericht in 1946, en in maart 2006 vervangen door de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties (UNHRC).UN creates new human rights body, BBC, 15 maart 2006. Gearchiveerd op 13 juli 2023.
De UNCHR was een tak van de Economische en Sociale Raad van de Verenigde Naties (ECOSOC), en had tot doel het assisteren van het Bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties. De commissie was het primaire mechanisme en internationale forum van de VN ter promotie en bescherming van de mensenrechten.
Geschiedenis De UNCHR werd opgericht op 10 december 1946 bij de eerste bijeenkomst van de ECOSOC. Het was een van de eerste twee functionele commissies binnen de vroege VN-structuur. De andere was de Commissie voor de Status van Vrouwen. De commissie werd in het leven geroepen volgens de termen van het Handvest van de Verenigde Naties (artikel 68).
De commissie doorliep twee duidelijke fasen. Van 1947 tot 1967 volgde ze een beleid van absenteïsme, wat inhield dat ze zich bezighield met promoten van de mensenrechten en staten helpen bij het opstellen van verdragen voor deze rechten, maar niet met het opsporen en vervolgen van overtreders van de mensenrechten. In 1967 stapte de commissie over op een beleid van interventionisme. Dit mede vanwege de dekolonisatie van Afrika en Azië, waardoor veel landen de VN aanspoorden harder op te treden voor mensenrechten. Vanaf nu ging de commissie zich ook bezighouden met opsporing en vervolging van overtreders van de mensenrechten.
Om beter aan te sluiten bij dit nieuwe beleid, vonden er meer veranderingen plaats. In de jaren zeventig werd de mogelijkheid voor geografisch georiënteerde werkgroepen gecreëerd. Deze groepen richtten zich op een bepaalde regio of land, zoals in Chili. In de jaren 80 kwamen er ook werkgroepen die zich bezighielden met een bepaald type van mensenrechtenschending.
Geen van deze maatregelen bleek echter voldoende om de commissie zo effectief te maken als de VN had gehoopt. Dit mede omdat ook veel landen die zelf de mensenrechten schonden lid waren van de commissie. De UNCHR raakte steeds meer in diskrediet bij zowel overheden als andere mensenrechtenorganisaties.
Uiteindelijk werd in 2006 besloten om de UNCHR op te heffen en haar te vervangen door een nieuw orgaan, de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties.
Structuur Regionale verdeling thumb|260px|
Om een mondiale verdeling van de zetels te garanderen krijgt ieder van de vijf onofficiële regionale VN-groeperingen een aantal zetels toebedeeld. Afrika Azië Latijns-Amerika & Caraïben (GRULAC) Oost-Europa West-Europa & Overige (WEOG) De hoeveelheid leden per regio is in de opbouw van de commissie een aantal keren gewijzigd.
Leden De staten die lid waren van de Commissie voor de Rechten van de Mens werden gekozen door de Economische en Sociale Raad van de Verenigde Naties (ECOSOC). Deze verkiezing, die gewoonlijk in mei van elk jaar plaatsvonden, koos ongeveer een derde van de leden van de Commissie. De leden dienden voor periodes van drie jaar en waren herkiesbaar. De Commissie had geen permanente leden. Historisch ledenoverzicht 1947 - 1966 De regionale bezetting was wisselend: Van 1947 t/m 1955 was er slechts één land uit de regio Afrika lid van de commissie. Van 1956 t/m 1962 was er geen enkel land uit de regio Afrika lid van de commissie. +Het begon met:Het eindigde met:Afrika 1 lid 2 leden Azië 5 leden 4 ledenLatijns-Amerika & Caraïben 3 leden 4 ledenOost-Europa 4 leden 3 ledenWest-Europa & Overige 6 leden 8 leden
Termijn Afrika Azië Latijns-Amerika& Caraïben Oost-Europa West-Europa& Overige 1947 Dominion India 1948 Dominion India 1949 Dominion India 1950 1951 Dominion Pakistan 1952 Dominion Pakistan 1953 Dominion Pakistan 1954 Dominion Pakistan 1955 Dominion Pakistan 1956 Dominion Pakistan 1957 1958 1959 1960 1961 21px Afghanistan 1962 21px Afghanistan 1963 21px Afghanistan 1964 Dahomey 1965 Dahomey 1966 Dahomey
1967 - 1979 De regionale bezetting werd aangepast: +Voor 1967:Vanaf 1967:Afrika 2 leden 8 leden Azië 4 leden 6 ledenLatijns-Amerika & Caraïben 4 leden 6 ledenOost-Europa 3 leden 4 ledenWest-Europa & Overige 8 leden 8 leden
Termijn Afrika Azië Latijns-Amerika& Caraïben Oost-Europa West-Europa& Overige 1967 Dahomey 1968 Dahomey 1969 1970 1971 1972 1973 1974 1975 21px Opper Volta 1976 21px Opper Volta 1977 21px Opper Volta 1978 1979
1980 - 1991 Opnieuw werd de regionale bezetting aangepast: +Voor 1980:Vanaf 1980:Afrika 8 leden 12 leden Azië 6 leden 8 ledenLatijns-Amerika & Caraïben 6 leden 8 ledenOost-Europa 4 leden 4 ledenWest-Europa & Overige 8 leden 10 leden
In de overgang waren deze tijdelijke verschillen: 1980-1981: 11 Afrikaanse leden 1980-1983: 5 Oost-Europese landen
Termijn Afrika Azië Latijns-Amerika& Caraïben Oost-Europa West-Europa& Overige 1980 1981 Dominion Fiji 1982 Dominion Fiji 1983 Dominion Fiji 1984 1985 1986 1987 1988 1989 1990 1991
1992 - 2005 Opnieuw werd de regionale bezetting aangepast: +Voor 1992:Vanaf 1992:Afrika 12 leden 15 leden Azië 8 leden 12 ledenLatijns-Amerika & Caraïben 8 leden 11 ledenOost-Europa 4 leden 5 ledenWest-Europa & Overige 10 leden 10 leden
Termijn Afrika Azië Latijns-Amerika& Caraïben Oost-Europa West-Europa& Overige 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Het lidmaatschap werd beëindigd eind januari 2001; Kenia maakte de termijn af. Zetel in 2001 overgenomen van Djibouti. 2002 2003 2004 2005
2006 - 2007 De leden vermeld in 2006 werden in 2004 gekozen voor een periode van 3 jaar (2004-2006). De leden vermeld in 2007 werden in 2005 gekozen voor een periode van 3 jaar (2005-2007).
In 2006 echter werd de Mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties opgeheven en werd het nieuwe orgaan: Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties ingesteld.
Termijn Afrika Azië Latijns-Amerika& Caraïben Oost-Europa West-Europa& Overige 2006 2007
Overzicht per land De volgende tabel laat per land het aantal jaren zien dat een land lid was van de Mensenrechtencommissie.
De jaren zijn geteld tot en met het jaar 2005.
De jaren 2006 en 2007 zijn niet meegeteld omdat de commissie in 2006 werd vervangen door de Mensenrechtenraad.
Jaren Land Start Einde Opmerking 59 1947 2006 Inclusief de jaren als Dominion India 59 1947 2006 Inclusief de jaren als Russische SFSR 58 1947 2007 58 1947 2005 57 1947 2006 45 1951 2007 Inclusief de jaren als Dominion Pakistan 44 1947 2000 41 1947 2005 37 1947 2005 Inclusief de jaren als Oekraïense SSR 36 1957 2006 36 1952 2003 35 1967 2006 34 1947 2004 34 1960 2004 33 1955 2007 33 1966 2003 32 1957 2005 30 1975 2005 Inclusief de jaren als Bondsrepubliek Duitsland 30 1947 1992 Uiteengevallen in: Bosnië en Herzegovina, Kroatië, Macedonië, Montenegro, Servië en Slovenië 29 1947 2003 28 1947 2005 28 1963 2007 28 1947 2006 27 1978 2005 27 1960 2003 26 1976 2006 26 1947 1976 26 1961 2006 24 1973 1997 24 1956 1992 24 1982 2005 23 1964 2006 23 1947 1994 22 1967 2006 21 1978 2001 21 1974 1994 21 1957 2005 Inclusief de jaren als Dominion Ceylon 19 1947 2003 19 1963 2007 18 1983 2000 17 1949 2006 17 1947 1991 16 1947 1998 Inclusief de jaren als Wit-Russische SSR 15 1949 1998 15 1967 2000 15 1977 2003 15 1954 1978 15 1951 2004 14 1980 2006 14 1991 2006 14 1969 2006 13 1967 2006 13 1972 2003 Inclusief de jaren als Zaïre 13 1970 1992 13 1967 1985 13 1982 2007 12 1980 2003 12 1982 1993 12 1950 1982 12 1983 2005 12 1976 2003 12 1968 2001 12 1973 1997 12 1955 2001 12 1977 2004 12 1979 2002 12 1976 2000 12 1993 2007 11 1964 1997 Inclusief de jaren als Republiek Dahomey 10 1969 2007 10 1976 1986 10 1984 2007 10 1993 2007 10 1972 2007 10 1993 2007 9 1979 2002 9 1962 2000 9 1989 2005 9 1992 2005 9 1957 1970 9 1984 2003 9 1976 1994 9 1963 2001 9 1971 2001 9 1983 1999 9 1984 2002 9 1991 2002 9 1973 2000 9 1980 2002 9 1982 2005 8 1995 2006 8 1973 2006 8 1990 2006 8 1995 2006 8 1997 2006 7 1967 1992 6 1992 1997 6 1988 2000 6 1975 2005 Inclusief de jaren als Opper-Volta 6 1978 1996 6 1965 1970 6 1966 1971 6 1974 2004 5 1999 2006 5 2001 2006 4 2002 2007 4 1996 2007 3 1961 1963 3 2002 2004 3 1992 1994 3 1981 1983 Inclusief de jaren als Dominion Fiji 3 1993 1995 3 1997 1999 3 2002 2004 3 1999 2001 3 1998 2000 3 1994 1996 3 1996 1998 3 1999 2001 3 2003 2005 3 1988 1990 3 2001 2003 3 2001 2003 2 2004 2006 2 2004 2006 2 1980 1981 1 2001 2001 Was slechts 1 maand lid. Werd daarna vervangen door Kenia
Categorie:Oud Instelling van de Verenigde Naties Categorie:Internationale mensenrechtenorganisatie Categorie:Voormalige organisatie