Oudenaarde (Frans: Audenarde) is een stad in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. De stad ligt 30 km ten zuiden van Gent en telt ruim 32.000 inwoners, die Oudenaardenaren of OudenaardistenVRT-Taalnet worden genoemd. Eertijds was de stad in heel Europa bekend om haar wandtapijtenproductie, een nijverheid die haar bloeiperiode meemaakte in de zestiende eeuw, maar nog bleef voortduren tot in de achttiende eeuw. Vandaag wordt de stad weleens de parel van de Vlaamse Ardennen genoemd.
Geschiedenis miniatuur|links|Oudenaarde op de Deventer-kaart (rond 1558) miniatuur|links|Verovering van Oudenaarde door Farnese, 6 juli 1582 thumb|left|Oudenaarde op de Ferraris-kaart (rond 1775)
Middeleeuwen Oudenaarde is gesticht aan de linkeroever van de Schelde, die lange tijd de grens vormde tussen Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk. In het jaar 1030 gelastte graaf Boudewijn IV van Vlaanderen er een burcht te bouwen. De toren van Oudenaarde (turris Aldenardensis) moest dienstdoen als tegenhanger van de vestiging die de Duitse keizer aan de overzijde van de rivier in Ename had laten bouwen. In de dertiende eeuw werd de donjon vervangen door een groter kasteel.
Graaf Filips van de Elzas gaf de stad in 1189 een stadskeure. Langzaamaan ontstonden twee stedelijke vestingen; Oudenaarde op de linker- en Pamele op de rechteroever van de Schelde. Pas in 1558 versmolten beide stadskernen. Oudenaarde verloor zijn versterkingen na de Slag bij Bouvines in 1214 en werd ingenomen door Gent in 1383.
De stad is ook de geschiedenis ingegaan als geboorteplaats van Margaretha van Parma. Keizer Karel V verwekte in Oudenaarde een kind bij weversdochter Johanna van der Gheynst. Hun kind zou van 1559 tot 1567 als landvoogdes over de Nederlanden regeren.
Nieuwe tijden In 1555 trad keizer Karel af als heer der Nederlanden. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Filips II. Onder diens regime viel de Oudenaardse wandtapijtenindustrie nagenoeg stil. Dat was in die tijd de belangrijkste bron van inkomsten voor Oudenaarde en bijgevolg waren er in 1556 meer dan achtduizend werklozen in de stad. Met de komst van Alva emigreerden talloze stedelingen naar de Noordelijke Nederlanden. Die toestand duurde voort totdat Alexander Farnese de stad Oudenaarde op 6 juli 1582, De Gentse stadsmagistraat tijdens de calvinistische Republiek (1577-1584). 4.4.3. Oorlog en externe relaties (2010) 67. Universiteit Gent. innam. Inmiddels was de Oudenaardse bevolking echter gehalveerd.
In 1658 en in 1667 vielen de Fransen Oudenaarde binnen. Daarop werd in 1668 de vrede van Aken gesloten. De stad werd daarbij aan Frankrijk toegewezen. In het najaar van 1674 werd Oudenaarde drie dagen lang vanaf de Kerselareberg onder vuur genomen door het Franse leger. In het voorjaar van 1683 organiseerden de Fransen opnieuw terreurbombardementen op Oudenaarde. Drie vierde van de stad werd toen in puin gelegd en Oudenaarde zou jaren nodig hebben om deze klap te boven te komen.
miniatuur|links|Oudenaarde in de eerste helft van de 17e eeuw (afbeelding uit Flandria Illustrata - 1641) Op 11 juli 1708 waren Oudenaarde en omgeving het toneel van een belangrijke veldslag in de Spaanse Successieoorlog. Tijdens de slag bij Oudenaarde versloegen de Engelsen en de Nederlanders het Franse leger. De Engelsen stonden bij deze veldslag onder leiding van de hertog van Marlborough, die tevens de troepen van prins Eugenius van Savoye en maarschalk Hendrik van Nassau-Ouwerkerk aanvoerde. De Fransen werden geleid door Lodewijk, hertog van Bourgondië.
Op 11 mei 1745 vielen de Fransen Oudenaarde opnieuw binnen tijdens de slag bij Fontenoy. De Oostenrijkers, Engelsen en Nederlanders leden toen een nederlaag tegen de Fransen, die door Maurits van Saksen werden aangevoerd.
Nieuwste tijden In de Eerste Wereldoorlog werd tijdens de slag aan de Schelde van 1 november 1918 onder meer de Sint-Walburgakerk zwaar beschadigd. Daarnaast werden ook de kerken van Bevere, Eine en Heurne bij deze slag vernield. Nadat de geallieerden zich in november 1918 hadden gehergroepeerd werd Oudenaarde door de Duitsers aangevallen met gifgassen. Ze maakten daarbij veel burgerslachtoffers.
miniatuur|links|Opgravingen aan De Ham Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Oudenaarde opnieuw beschoten. De beschadigingen waren toen beperkt. Niettemin duurde het tot het jaar 1949 voordat ook die schade volledig hersteld was.
Tot in de negentiende eeuw werd de stad door stadswallen omringd. In de twintigste eeuw werd de binnenstad opengebroken. Op het stadsplein werden enkele oude gevelhuisjes gesloopt. Daardoor ontstond de brede doorgang naar de markt. Pas in 2006 werd het „gat in de markt” opnieuw gedicht.
Vroeger kronkelde nog een zijtak van de Schelde door het centrum van de stad. In de jaren vijftig werd die echter goeddeels gedempt. Tot vandaag zijn er nog resten van te zien achter de stadsbibliotheek en in het stadspark.
Wapenschild miniatuur|links|De Oudenaardse bril Op het Oudenaardse wapenschild staat een afbeelding van een bril. Volgens een zestiende-eeuwse legende zou keizer Karel V hebben opgedragen om die bril er te zetten, omdat de stadswachter de keizer niet had zien aankomen. De stadswachter, die de geschiedenis zou ingaan als Hanske de Krijger, maar die volgens Charles De Coster Thyl Ulenspiegel was, zou toen in slaap zijn gevallen, omdat hij te veel had gedronken.
In werkelijkheid is het embleem in het wapenschild geen bril maar een gestileerde letter A van Audenaerde.
Kernen Naast de stad Oudenaarde zelf behoren ook de deelgemeenten; Bevere, Edelare, Eine, Ename, Heurne, Leupegem, Mater, Melden, Mullem, Nederename, Volkegem en Welden tot de fusiegemeente Oudenaarde. Verder is ook het landelijke gedeelte van de vroegere gemeente Ooike nu een onderdeel van de stad. De dorpskern van Ooike is weliswaar bij de gemeente Wortegem-Petegem gevoegd. Eine, Bevere, Ename, Nederename, Edelare, Leupegem en Volkegem werden al in de fusie van 1964 met Oudenaarde samengevoegd. Heurne, Mater, Melden en Welden volgden in 1971. Ten slotte werden in 1977 ook Mullem en een deel van Ooike met de stad gefuseerd.
Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Oudenaarde 2,58 6.972 2.699 45035A0 2 Nederename 2,91 2.671 919 45035A1 3 Ename 2,21 3.135 1.416 45035A2 4 Volkegem 2,76 1.385 502 45035A3 5 Edelare 1,88 1.218 649 45035A4 6 Leupegem 2,84 2.080 733 45035A5 7 Bevere 6,31 3.965 628 45035A6 8 Eine 8,96 5.435 607 45035A7 9 Heurne 3,84 851 222 45035B 10 Welden 6,26 1.266 202 45035C 11 Mater 13,54 2.229 165 45035D 12 Melden 9,53 952 100 45035E 13 Mullem 3,24 698 215 45035F
Demografie Demografische evolutie voor de fusie
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1961=volkstellingen op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,51994 100,81995 101,11996 100,81997 101,31998 101,31999 101,72000 102,52001 103,42002 103,62003 103,52004 103,62005 104,42006 105,22007 106,32008 107,22009 108,32010 109,62011 110,62012 111,62013 112,22014 113,12015 113,62016 114,32017 114,32018 114,92019 115,82020 116,62021 116,82022 117,62023 119,92024 120,72025 121,52026 122,1
Bezienswaardigheden
|miniatuur|Stadhuis (1525-1536) |- |miniatuur|Sint-Walburgakerk (1150-1620) |- |miniatuur|Begijnhof |- |miniatuur|Boudewijnstoren en huis van Margaretha van Parma |- miniatuur|Het belvedère aan het Kezelfort op de Edelare. |- |Straatzicht Tacambaroplein|miniatuur |- |miniatuur|Promotie voor de Ronde van Vlaanderen. |- |miniatuur|Vleeshuis, nu Stadsbibliotheek |} Oudenaarde is in de eerste plaats befaamd om zijn stadhuis, dat bekendstaat als schoolvoorbeeld van Brabantse laatgotiek. Het stadhuis en de belendende lakenhal werden opgetrokken tussen 1525 en 1536 door de Brusselse bouwmeester Hendrik van Pede. Als bouwsteen diende Balegemse steen, maar bij recente restauratie zijn de sculpturen op de torens vervangen door replica’s in een Noord-Franse steen, die beter bestand zou zijn tegen luchtvervuiling door zure regen. Op de spits van het stadhuis staat een bronzen beeld van de plaatselijke volksheld Hanske de Krijger. Binnenin het gebouw is tegenwoordig een museum ondergebracht, waar wandtapijten en zilverwerk worden tentoongesteld.
De gotische Sint-Walburgakerk werd herbouwd rond het jaar 1150 nadat een eerdere kerk in 1126 deels verwoest werd bij een brand. Aan de oorspronkelijke kerk herinnert thans alleen nog het koor in Scheldegotiek, dat van de ramp gespaard bleef. Omstreeks 1620 bouwde meester Simon de Pape een barokke kapconstructie aan de gotische torenspits. De kooromgang werd uit Doornikse zandsteen vervaardigd, terwijl voor de recentere delen ook Balegemse steen werd gebruikt. De kerk is rijk aan beeldhouwwerken, schilderijen en verdures.
Tegenover de Sint-Walburgakerk ligt de stadsbibliotheek. Dit classicistische bouwwerk dateert uit de achttiende eeuw en wordt soms het „het Vleeshuis,” genoemd, omdat de Oudenaardse slagersgilde er eertijds haar onderkomen had. Het Vleeshuis werd gebouwd ter vervanging van een oudere overdekte vleesmarkt uit de veertiende eeuw.
Verderop aan de rechteroever van de Schelde staat de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Pamele, die tussen 1234 en 1300 werd opgetrokken door Arnulf van Binche. Het bouwwerk geldt als typevoorbeeld van Scheldegotiek; exemplarisch zijn onder meer de nog zeer romaans aandoende vensters en kooromgang, terwijl de zuilengalerij boven het middenschip al duidelijk gotische kenmerken vertoont. Zeer kunstig zijn ook de hoektorentjes van deze dertiende-eeuwse kerk.
Verder telt de stad acht bruggen over de Schelde (inclusief twee spoorwegbruggen en een voor voetgangers en fietsers). De meest opmerkelijke daarvan is de Ohiobrug tussen Eine en Nederename. Ze werd gebouwd in opdracht van de Amerikaanse staat Ohio als compensatie voor de oorspronkelijke brug, die verwoest werd tijdens de Eerste Wereldoorlog. Aan weerszijden van het bouwsel staan twee gebeeldhouwde bizons. Daarnaast herinnert in de binnenstad ook een herdenkingszuil voor gevallen Amerikaanse infanteriesoldaten nog aan de Eerste Wereldoorlog. Het monument van Tacámbaro werd dan weer opgericht ter nagedachtenis aan Oudenaardse strijders die sneuvelden tijdens de Franse interventie in Mexico.
Andere bezienswaardigheden zijn onder meer de Boudewijnstoren en huis van Margaretha van Parma, het middeleeuwse begijnhof van Oudenaarde, de abdij van Maagdendale, het Bisschopskwartier, het Onze-Lieve-Vrouwhospitaal, het Huis de Lalaing, het neoclassicistische Kasteel Liedts, Villa Louisa en het spoorwegstation in belle-époquestijl.
In het gehucht Kerselare bevindt zich een bedevaartsoord met de Onze-Lieve-Vrouw van Kerselarekapel.
Musea Het Centrum Ronde van Vlaanderen Mou Museum aan het stadhuis met wandtapijten en zilvercollectie De expositieruimte voor lokale kunstenaars in het oude spoorwegstation De Archeologische site Ename in Ename Het stadsarchief in de Abdij van Maagdendale Huis de Lalaing
Archeologische site