Ubuntu is een Linuxdistributie voor pc's, servers, IoT en robots. Dit besturingssysteem is beschikbaar in een groot aantal talen. Ubuntu wordt ontwikkeld door Canonical dat de nadruk legt op gebruiksvriendelijkheid en toegankelijkheid voor gebruik thuis, op school en op het werk.
Ubuntu is gebaseerd op de Linuxdistributie Debian, maar onderscheidt zich hiervan door twee keer per jaar nieuwe versies uit te brengen. De nummers daarvan verwijzen naar het jaar en de maand van de verschijningsdatum.
De naam komt van het concept Ubuntu uit de Zoeloecultuur in Zuid-Afrika. Het betekent zoiets als 'menselijk zijn voor anderen'. De gestelde missie van de makers is om deze filosofie naar computers te brengen, en vrije software voor een zo breed mogelijke groep mensen beschikbaar te stellen, ongeacht hun middelen.
Achtergrond miniatuur|De kernel verbindt applicaties met de hardware van een computer. Linuxdistributies, vaak distro's genoemd, zijn besturingssystemen die gebruik maken van de Linuxkernel. De kernel is het centrale deel van een besturingssysteem dat het geheugen, processen, bestanden en input en output (I/O) beheert. De ontwikkeling van de Linuxkernel werd in 1991 gestart door de Fins-Amerikaanse software engineer Linus Torvalds die een op Minix geïnspireerd besturingssysteem wilde maken. Doordat de Linuxkernel is vrijgegeven onder een vrije licentie, kan het tegen lichte voorwaarden gebruikt worden door iedereen die een besturingssysteem wil ontwikkelen. Ook de distro's zelf worden geheel of gedeeltelijk onder vrije licenties vrijgegeven.
Door het vrije karakter zijn er vele, honderden, distro's ontwikkeld. Distro's zijn vaak op elkaar gebaseerd. Dit houdt in dat als een distro is ontwikkeld en onder een vrije licentie beschikbaar is gesteld, deze als basis genomen kan worden voor een nieuwe distro. Die heeft dan zijn eigen standaardapplicaties en instellingen. Redenen voor de ontwikkeling van nieuwe distro's kunnen gezocht worden in bijvoorbeeld experimenteren, toespitsen op een specifiek publiek of onvrede met de koers die de ontwikkelaars van een distro varen. Een van de oudste distro's is Debian waarvan de eerste stabiele versie (release) in 1993 verscheen.
Geschiedenis
Voorgeschiedenis miniatuur|rechtop|links|Mark Shuttleworth in 2010. De geschiedenis van Ubuntu begint met de activiteiten van de Zuid-Afrikaan Mark Shuttleworth (1973) als software engineer en ondernemer. In 1995 behaalde hij zijn Bachelor of Business Science en richtte hij de certificaatautoriteit Thawte op. Rond diezelfde periode voegde hij zich bij het ontwikkelteam van Debian om te werken aan een installatiepakket (package) voor de webserver Apache. Vier jaar later verdiende hij een fortuin aan de verkoop van Thawte aan Verisign. Op dat moment maakte het bedrijf vrijwel uitsluitend gebruik van vrije en opensourcesoftware (free and open-source software, FOSS). Met het geld dat hij met de transactie verdiende, ving Shuttleworths carrière als filantroop en durfkapitalist aan.
In 2000 richtte Shuttleworth de investeringsmaatschappij HBD (Here Be Dragons) op waarmee hij durfkapitaal investeerde in start-ups. Een jaar later volgde de oprichting van de Shuttleworth Foundation (The Shuttleworth Foundation, TSF). Met TSF ondersteunt hij sociale innovatie. TSF maakt gebruik van FOSS om zijn doelen te bereiken. De organisatie werd daarmee een van de zichtbaarste voorstanders van deze software in Zuid-Afrika.Hill et al. (2006), hoofdstuk 3. Na een bezoek aan het internationale ruimtestation ISS in 2002, waarmee Shuttleworth 's werelds tweede - en Afrika's eerste - ruimtetoerist werd, begon hij in 2004 aan zijn volgende project dat zou uitgroeien tot Ubuntu.
Ontstaan miniatuur|In een promotionele video voor Ubuntu in 2006 werd de Zuid-Afrikaanse oud-president Nelson Mandela geïnterviewd en gevraagd het begrip "ubuntu" uit te leggen. In 2004 ondernam Shuttleworth een reis naar Antarctica. Tijdens de reis naar het continent, aan boord van een ijsbreker, bestudeerde hij archieven van discussielijsten van Debian die een periode van zes maanden besloegen. Hij was een fan van de distro maar zag enkele aandachtspunten. Zo is Debian een distro die zich toelegt op betrouwbaarheid, maar dit zorgt ervoor dat veel packages oudere versies van software bevatten. Ook kende Debian zeker in die tijd geen regelmatige uitgavecyclus (releaseschema). In een interview met de Franse FOSS-informaticus Raphael Hertzog in 2011 schetste Shuttleworth een beeld van de Linuxwereld waarin hij enerzijds door de gemeenschap ontwikkelde distro's zag en anderzijds de distro's met commerciële ondersteuning. Hij wilde de twee ontwikkelpaden bij elkaar brengen door een distro door de gemeenschap te laten ontwikkelen maar met de ondersteuning van een "instituut".
Shuttleworth overwoog om de leiding te nemen in de ontwikkeling van Debian, maar besloot uiteindelijk om aan een nieuwe distro te beginnen. Die distro werd wel gebaseerd op Debian. In april 2004 nodigde hij ontwikkelaars uit de Debian-, GNU arch- en GNOME-gemeenschap uit om te praten over de nieuwe distro.Dieguez Castro (2016), p. 48. Er werden eisen opgesteld waar de distro aan zou moeten voldoen:
een regelmatig releaseschema; een sterke focus op toegankelijkheid en gebruiksgemak; het gebruik van Python als belangrijkste programmeertaal; een continue ontwikkeling gedreven door de gemeenschap; de ontwikkeling van hulpmiddelen die ontwikkelaars laten werken binnen een ecosysteem; gebruikers op alle mogelijke manieren bijdragen laten leveren die "teruggeven" aan Ubuntu.
De groep besloot niet op voorhand al aandacht te vragen in de pers, maar om in zes maanden met zowel een aankondiging als een functionerend product te komen. Shuttleworth financierde het project met eigen middelen, waartoe hij Canonical oprichtte. De distro werd "Ubuntu" genoemd. Dit is een term uit de Zoeloe zin "Umuntu ngumuntu ngabantu", wat zoveel betekent als "een persoon is een persoon door anderen".
Eerste release miniatuur|De eerste stabiele versie van Ubuntu, 4.10 Warty Warthog, kwam uit op 20 oktober 2004. De eerste stabiele versie (release) van de distro werd uitgebracht op 20 oktober 2004. De officiële slogan van Ubuntu luidt: "Linux for Human Beings". Hier werd de stijl Human op gebaseerd, met bruine en later ook oranje kleuren. Al vanaf deze eerste versie werd er gekozen voor een allitererende naamgeving van de codenamen; de distro kreeg de naam "Warty Warthog" (wrattig wrattenzwijn). De grappig bedoelde, maar weinig flatterende naam werd ingegeven door zorgen die enkelen in het ontwikkelteam hadden, dat zes maanden te kort zou zijn om tot een productieversie van de distro te komen. Desalniettemin verschijnt er sindsdien elke zes maanden een nieuwe versie, op een uitzondering na.
De eerste release van 2006 had volgens schema in april moeten verschijnen. De ontwikkeling liep uit waardoor deze versie pas in juni uitkwam. Voor 6.06 Dapper Drake werd de focus gelegd op stabiliteit. Het was de eerste LTS-versie (long term support). Dit zijn versies die elke twee jaar verschijnen waarvoor Canonical langere ondersteuning biedt.
Groei en ontwikkeling Ubuntu wist snel een plek te veroveren in de Linuxgemeenschap. In 2007 was Ubuntu uitgegroeid tot de populairste distro voor de mainstream gebruiker. De belangrijkste redenen die hiervoor werden aangewezen, waren de (financiële) steun van Shuttleworth, regelmatige releases, gebruiksgemak, de keuzevrijheid in de packages en de gemeenschap die was ontstaan rond de distro.Larabel (2007), p. 1.
Met 9.10 Karmic Koala werden twee belangrijke projecten aan Ubuntu toegevoegd. Ubuntu One was een clouddienst voor het opslaan van bestanden, vergelijkbaar met bijvoorbeeld Dropbox. Gebruikers kregen een gratis opslagcapaciteit van 2 GB die tegen betaling uitgebreid kon worden naar 50 GB. Ook werd het Ubuntu Software Center geïntroduceerd. Tot dan toe waren er verschillende applicaties waarmee software geïnstalleerd, geüpdatet en verwijderd kon worden. Met het Software Center hadden gebruikers één punt vanwaaruit software te beheren was. Het Software Center bestond naast de andere applicaties, waaronder Synaptic, maar verving hen niet.
miniatuur|In 10.04 Lucid Lynx werd de nieuwe stijl met oranje en paarse kleuren geïntroduceerd. Hoewel de stijl Human in de loop der jaren doorontwikkeld werd, werd het dominante bruin als lelijk ervaren. Al in 2007 werd voor het eerst gesproken over een grondige visuele update met zwarte en oranje kleuren. Het duurde tot 2009 voor onder leiding van Shuttleworth onderzoek gedaan werd naar de wijze waarop de identiteit van Ubuntu gepresenteerd werd. Dit onderzoek leidde ertoe dat per 3 maart 2010 de huisstijl van Canonical en de themakleuren van Ubuntu werden aangepast. Het doel was om een professioneel uiterlijk te creëren met een grotere aantrekkingskracht in een zakelijke omgeving.
De bruine tinten werden vervangen door paars. Er kwam een nieuw thema Ambiance voor de grafische gebruikersomgeving (graphical user interface, GUI) en de iconenset werd vernieuwd. Tevens werd er een nieuw lettertype Ubuntu gecreëerd. Dit lettertype moest langere teksten beter leesbaar maken. 10.04 Lucid Lynx was de eerste release in de nieuwe stijl. Voor 10.10 Maverick Meerkat werd een "generatieve bureaubladachtergrond" ontwikkeld. Het idee hierachter was dat iedere gebruiker bij aanvang dezelfde bureaubladachtergrond had, maar dat lichteffecten elke dag voor elke gebruiker een klein beetje veranderden. Deze bureaubladachtergrond werd in de bètaversie van 10.10 Maverick zo slecht ontvangen dat hij opnieuw ontworpen werd. Ook het verplaatsen van de knoppen waarmee vensters bediend kunnen worden, van rechts (zoals bij Windows) naar links (zoals bij macOS), kon rekenen op controverse.
Software Ubuntu kan alle voor Linux geschreven software draaien. Daarnaast kan een groeiend aantal programma's voor Windows worden gedraaid onder Wine, een opensource-implementatie van de Windows API en programmabibliotheken.
Ubuntu is er in 32 bit en in 64 bit. Indien de 64 bitversie van Ubuntu wordt gebruikt, dan is vrijwel al deze software ook in 64 bit beschikbaar. Alleen eventuele closedsourcesoftware zal in 32 bits beschikbaar zijn, maar deze kunnen door middel van de bibliotheek ia32-libs toch gebruikt worden. Sinds de uitgave van Ubuntu 13.10 is de 64 bitversie de standaardversie. Voor installatie op oudere hardware wordt de 32 bitversie aanbevolen. Bij de uitgave van 14.04 is de 32 bitversie echter weer standaard.
Vanaf versie 18.04 LTS is de serverversie alleen beschikbaar voor 64 bit en vanaf versie 19.10 geldt dat ook voor de desktopversie.
Het grootste gedeelte van de software die bij Ubuntu geleverd wordt is vrije software. Voor drivers waarvoor geen goed vrij alternatief is worden echter propriëtaire stuurprogramma's meegeleverd. Propriëtaire software is software waarvan de broncode in het bezit van een bedrijf is dat alle rechten op deze software bezit. Een voorbeeld hiervan zijn de stuurprogramma's van NVIDIA voor grafische kaarten, die hun chipset bevatten.
Een aantal multimediaformaten, zoals MP3, is beschermd door software-octrooien en kunnen niet in de officiële distributies van Ubuntu worden opgenomen. Ondersteuning voor deze mediaformaten is echter toe te voegen na de installatie van het besturingssysteem. Ook een aantal bekende TrueType-lettertypes is beschermd door intellectuele eigendomsrechten en wordt niet meegeleverd met de officiële distributie.
Standaardapplicaties Een installatie van Ubuntu bevat een aantal standaardprogramma's, zoals systeemgereedschap, het kantoorsoftwarepakket LibreOffice, de webbrowser Firefox, het e-mailprogramma Thunderbird en een reeks kleine spellen. Ubuntu gebruikt, net als Debian, het pakketbeheersysteem apt. Sinds Ubuntu 9.10 wordt Ubuntu Software Center gebruikt voor het beheren van softwarepakketten.
Categorieën Beschikbare software wordt in de volgende categorieën onderverdeeld: