Achalkalaki (Georgisch: , ) is een gemeente in het zuiden van Georgië, gelegen in de bestuurlijke regio Samtsche-Dzjavacheti. De gemeente heeft een oppervlakte van 1.235 km² en heeft bijna 45.000 inwoners (2024). De gelijknamige stad is het bestuurlijk centrum. Achalkalaki is gesitueerd in het Dzjavacheti-hoogland. De gemeente heeft net als het aangrenzende Ninotsminda een vrijwel geheel Armeense bevolking.

Geschiedenis De huidige gemeente Achalkalaki lag in de middeleeuwen in het vorstendom Samtsche (Samtsche-Saatabago, of ook wel Mescheti). Dit vorstendom werd in de 15e eeuw onafhankelijk van het Koninkrijk Georgië, maar werd in de 16e eeuw door zowel het Ottomaanse Rijk als Safavidisch Perzië bevochten. Met de Vrede van Amasya in 1555 kwam Achalkalaki in Perzisch gecontroleerd gebied te liggen. In de 17e eeuw kwam het gebied onder Ottomaanse controle, en werd het onderdeel van het Eyalet van Çıldır (of ook Pasjalik Achaltsiche).

Russisch gezag miniatuur|links|Oejezd Achalkalaki In de 18e eeuw werd het gebied wederom betwist toen het Georgische koninkrijk Kartli-Kachetië zich los probeerde te worstelen van zowel de Perzen als de Turken. Dit liep met Russische steun uit op een mislukking bij Aspindza, waarna het gebied nog onder Turks gezag bleef. Gedurende de eerste fase van de Russische annexatie van Georgische gebieden in het begin van de 19e eeuw lag Achalkalaki nog in het Ottomaanse Rijk. Na de Russisch-Turkse Oorlog (1828-1829) en het Verdrag van Adrianopel van 1829 kwam Achalkalaki en omgeving onder Russisch gezag te staan.

Het gebied werd vervolgens vanaf 1840 als district onderdeel van het oejezd Aleksandropol, dat eerst deel uitmaakte van het gouvernement Georgië-Imeretië (1840-1846) en daarna van het gouvernement Tiflis. Het district Achalkalaki werd in 1849 overgeheveld naar de oejezd Achaltsiche en werd in 1874 als oejezd Achalkalaki daarvan afgesplitst. De provincie omvatte het gebied van de moderne gemeenten Achalkalaki en Ninotsminda.

Moderne indeling Deze indeling bleef feitelijk bestaan tot de Sovjetverovering van de Democratische Republiek Georgië in 1921 en de bestuurlijke hervorming in 1930. Toen werd het oejezd gesplitst in de rajons Achalkalaki en Ninotsminda en kreeg Achalkalaki de hedendaagse omvang. Na de onafhankelijkheid van Georgië werd het district in 1995 ingedeeld bij de nieuw gevormde bestuurlijke regio (mchare) Samtsche-Dzjavacheti, en werd het district in 2006 omgevormd tot gemeente.

Geografie Achalkalaki grenst in het westen aan de gemeente Aspindza, in het noorden aan Bordzjomi, in het noordoosten aan Tsalka (regio Kvemo Kartli) en in het oosten aan Ninotsminda. Ten slotte grenst de gemeente in het zuiden aan Turkije.

Achalkalaki-hoogland De gemeente ligt in het Achalkalaki-hoogland, een plateau dat onderdeel is van het Dzjavacheti-hoogland, en ligt rond de 1.800-2.200 meter boven zeeniveau. De noordoostelijke gemeentegrens wordt geografisch bepaald door het Samsarigebergte, terwijl de noordelijke gemeentegrens aan de voet van het Trialetigebergte ligt. Verder wordt de geografie van Achalkalaki bepaald door de kloven van de Mtkvari en de Paravani rivieren. Deze laatste stroomt vanuit Ninotsminda in het zuidoosten via de stad Achalkalaki naar Chertvisi waar de rivier zich bij de Mtkvari voegt.

De hoogste berg van de gemeente is de Didi Aboeli, een stratovulkaan in het Samsarigebergte, met een top van 3.301 meter boven zeeniveau. Andere vulkanische toppen zijn de Samsari (3285 m), Sjavnabada (2929 m) en Tavkvetili (2583 m). In het gebied liggen verschillende meren, die tot de grootste van Georgië behoren, de Tabatskoeri- en Kartsachimeren.

Demografie Achalkalaki telde 44.844 inwoners bij de volkstelling van 2024, een geringe daling ten opzichte van de volkstelling van 2014. Het gemeentelijk centrum Achalkalaki groeide in deze jaren met bijna 30 procent. Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Achalkalaki 1897 1922 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002 2014 2024 Gemeente Achalkalaki - - - 64.655 62.977 69.992 68.234 69.256 60.975 45.070 44.844 Achalkalaki 5.440 2.737 3.475 5.331 8.804 10.751 13.405 15.572 9.802 8.295 10.747Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.* Noot:

Etniciteit en religie miniatuur|`De Armeense Soerb Chatsj kerk uit 1856 in Achalkalaki De bevolking van Achalkalaki bestond volgens de volkstelling van 2024 voor het overgrote deel uit Armeniërs, bijna 94 procent (93,9%). De belangrijkste etnische minderheid waren Georgiërs, bijna zes procent. Andere minderheden waren enkele tientallen Russen en Grieken. Het grootste deel van de inwoners was volgens de volkstelling Armeens-Apostolisch (81,5 procent), gevolgd door katholiek (11,6 procent), Georgisch-Orthodox (4,9 procent) en moslim (1,6 procent). Verder waren er enkele tientallen jehova's.

Administratieve onderverdeling miniatuur|De stratovulkaan Didi Aboeli De gemeente Achalkalaki is administratief onderverdeeld in 21 gemeenschappen (, ) met in totaal 64 dorpen (, ) en één stad (, ), het bestuurlijk centrum Achalkalaki.

Bestuur De gemeenteraad van Achalkalaki (Georgisch: , ) wordt elke vier jaar gekozen in een gemengd kiesstelsel. Een deel wordt via enkelvoudige kiesdistricten gekozen en een deel via evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten, waarvoor een kiesdrempel geldt van drie procent. Partij 2014 2017 2021 2025   Georgische Droom (GD) 26 31 37 38   Verenigde Nationale Beweging (UNM) 1 2   Alliantie van Patriotten 5   Non-parlementaire Oppositie 6   Overige partijen 4 2 3 Totaal 37 38 42 38

Bezienswaardigheden miniatuur|Achalkalaki-fort miniatuur|Tabatskoerimeer met de Tavkvetili (l) en Sjavnabada (r) op de achtergrond. In de gemeente zijn verschillende bezienswaardigheden, maar de belangrijkste zijn: Achalkalaki-fort aan de noordzijde van de stad Achalkalaki. Restanten van de oorspronkelijke gefortificeerde nederzetting en een Ottomaanse moskee. Het complex ligt op een rotsplayeau boven de Paravani-rivier. In het centrum van Achalkalaki staat de Armeens-Apostolische Soerb Chatsj-kerk uit 1856. Verschillende meren in het hoogland, waaronder Kartsachimeer en Tabatskoeri, die vanwege hun vogelrijke fauna onder de beschermde gebieden in Georgië vallen. Nationaal park Dzjavacheti.

Vervoer miniatuur|De grensovergang met Turkije bij Kartsachi. De belangrijkste doorgaande wegen door de gemeente zijn de Georgische routes van internationaal belang S11 en S13. De S13 ligt geheel in de gemeente Achalkalaki en voert vanaf de stad naar de Turkse grens bij Kartsachi. De S11 verbindt Achaltsiche met Armenië via Achalkalaki en Ninotsminda en is onderdeel van de Europese weg E692. De nationale route Sh20 heeft de zuidelijke terminus bij de stad Achalkalaki, en is een belangrijke regionale verbinding naar Bakoeriani.

Sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw is Achalkalaki het eindpunt van een spoorlijn van de Georgische Spoorwegen vanuit Marabda via Tetritskaro, Tsalka en Ninotsminda. Sinds 2007 vindt er geen passagiersvervoer meer plaats toen de lijn grootschalig werd gemoderniseerd in het kader van de Bakoe-Tbilisi-Kars spoorlijn. Tussen Achalkalaki en Ninotsminda werd een aftakking naar Turkije aangelegd, waarbij er ook een groot vracht- en spoorwisselstation bij Achalkalaki is gebouwd. Het nieuwe gedeelte steekt ten zuidoosten van het Kartsachimeer de grens met Turkije over. Sinds 2017 rijden er internationale goederentreinen over het spoor. Het lokale passagiersvervoer is niet hervat. Het gedeelte van het nieuwe station van Achalkalaki naar het oude eindpunt van de lijn aan de zuidkant van de stad werd daarna ontmanteld.

Externe link Website gemeente Achalkalaki

Referenties

Categorie:Gemeente in Georgië Categorie:Samtsche-Dzjavacheti