Achaltsiche (Georgisch: , ) is een gemeente in het zuiden van Georgië, gelegen in de bestuurlijke regio Samtsche-Dzjavacheti. De gemeente heeft een oppervlakte van ruim 1010 km² en heeft ruim 38.000 inwoners (2024). De gelijknamige stad is het bestuurlijk centrum. Achaltsiche is gesitueerd in een bergachtig landschap, waar de rivier de Mtkvari doorheen stroomt.

Geschiedenis Het gebied van de hedendaagse gemeente Achaltsiche lag in de middeleeuwen in het vorstendom Samtsche (Samtsche-Saatabago, of ook wel Mescheti). Dit vorstendom werd in de 15e eeuw onafhankelijk van het Koninkrijk Georgië, maar werd in de 16e eeuw door zowel het Ottomaanse Rijk als Safavidisch Perzië bevochten, met name in de omgeving van de plaatsen gelijknamige stad en Adigeni. Met de Vrede van Amasya in 1555 kwam Achaltsiche in Perzisch gecontroleerd gebied te liggen, niet ver van de bestandslijn met het Ottomaanse Rijk. In de 17e eeuw kwam het gebied onder Ottomaanse controle, en werd het onderdeel van het Eyalet van Çıldır (of ook Pasjalik Achaltsiche).

Russisch gezag miniatuur|links|Oejezd Achaltsiche. In de 18e eeuw werd het gebied wederom betwist toen het Georgische Koninkrijk Kartli-Kachetië zich los probeerde te worstelen van zowel de Perzen als de Turken. Dit liep met Russische steun uit op een fiasco bij Aspindza, waarna het gebied nog onder Turks gezag bleef. Gedurende de eerste fase van de Russische annexatie van Georgische gebieden in het begin van de 19e eeuw lag Achaltsiche nog in het Ottomaanse Rijk. Na de Russisch-Turkse Oorlog (1828-1829) en het Verdrag van Adrianopel van 1829 kwam Achaltsiche en omgeving onder Russisch gezag te staan.

Het gebied werd vervolgens vanaf 1840 bestuurlijk de oejezd Achaltsiche, dat korte tijd deel uitmaakte van het gouvernement Georgië-Imeretië. Deze oejezd werd met de splitsing van dat gouvernement in 1846 bij het gouvernement Koetais ingedeeld, om in 1867 bij het gouvernement Tiflis ingedeeld te worden. Achaltsiche was onderverdeeld in drie gemeentelijke districten (oetsjastok), waarbij het gebied van de hedendaagse gemeente Achaltsiche in het westen lag van de districten Oeraveli (, ) en Atschoeri (, ).

Moderne indeling Deze districtsindeling bleef feitelijk bestaan tot de Sovjetverovering van de Democratische Republiek Georgië in 1921 en de bestuurlijke hervorming in 1930. Toen werden een aantal rajons van Achaltsiche afgesplitst en kreeg het overgebleven district Achaltsiche min of meer de omvang van de hedendaagse gemeente.

Na de onafhankelijkheid van Georgië werd het district in 1995 ingedeeld bij de nieuw gevormde bestuurlijke regio (mchare) Samtsche-Dzjavacheti, en werd het district in 2006 omgevormd tot gemeente. Tussen 2014 en 2017 was de stad Achaltsiche een aparte bestuurseenheid, een zogeheten "stad met zelfbestuur", naast de rest van de gemeente. In 2017 werd dat net als bij zes andere steden teruggedraaid omdat deze constructie te duur en inefficiënt bleek.

Geografie Achaltsiche grenst in het westen aan de gemeente Adigeni, in het noorden aan Baghdati (regio Imereti) en Bordzjomi, en in het oosten aan Aspindza. Ten slotte grenst de gemeente in het zuiden aan Turkije.

Bergen miniatuur|Achaltsiche ligt hoogland omgeven door bergen, waaronder het Meschetigebergte. De gemeente wordt omsloten door subgebergtes van de Kleine Kaukasus, namelijk het Meschetigebergte in het noorden, het Trialetigebergte in het oosten en het Eroesjeti-hoogland in het zuiden. Deze gebergtes hebben een maximale hoogte rond de 2.500 meter boven zeeniveau. De hoogste berg van de gemeente is de Sjabanibeli in het Eroesjeti-hoogland, met een top van 2.646 meter boven zeeniveau.

Verder wordt de geografie van Achaltsiche bepaald door de kloof van de Mtkvari. Deze rivier stroomt vanuit het zuidoosten naar de stad Achaltsiche, waar de rivier Potschovi zich bij de Mtkvari voegt, om vervolgens in noordoostelijke richting naar Bordzjomi te stromen. De samenvloeiing van de twee rivieren ligt in de zogeheten Achaltsiche depressie, een 42 kilometer lange laagte tussen Adigeni en Bordzjomi in de Mtkvari- en Potschovi-vallei, met een breedte van maximaal 12 tot 14 kilometer. De rivierkloven hebben de loop van historische en moderne wegen in het bergachtige gebied bepaald.

Demografie De gemeente Achaltsiche telde 38.403 inwoners bij de volkstelling van 2024, een geringe daling ten opzichte van de volkstelling van 2014. Het aantal inwoners in de hoofdplaats Achaltsiche nam met acht procent relatief sterk toe in dezelfde periode. Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Achaltsiche 1897 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002* 2014 2023 Gemeente Achaltsiche - - 55.490 50.420 51.907 49.836 54.747 46.134 38.895 38.403 Achaltsiche 15.357 12.328 12.180 16.868 18.972 19.742 24.570 18.452 17.903 19.271 Vale - - - 9.629 7.326 6.244 6.305 5.031 3.646 3.475Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.* Noot:

Etniciteit en religie miniatuur|Atskoeri, het grootste dorp in de gemeente. De bevolking van Achaltsiche bestond volgens de volkstelling van 2024 voor ruim twee derde uit Georgiërs. De grootste etnische minderheid waren de Armeniërs, die dertig procent van de bevolking telden. Andere minderheden waren Russen (0,4 procent), en enkele tientallen Azerbeidzjanen, Grieken, Oekraïners en Osseten. Het grootste deel van de inwoners was volgens de volkstelling Georgisch-Orthodox (71,0%), gevolgd door Armeens-Apostolen (15,9 procent) en katholieken (11,4 procent). Verder waren er kleine aantallen moslims en jehova's.

Mescheten In november 1944 werden de Mescheten, een Turkssprekende etnische groep van overwegend moslimgeloof die in dit gebied woonden, naar Centraal-Aziatische Sovjetrepublieken gedeporteerd als onderdeel van een stalinistische hervestigingsoperatie. De Mescheten vormden op dat moment ongeveer de helft van de bevolking van het rajon Achaltsiche (1939: 28.428 van de 55.490 inwoners). Pogingen om hen in het onafhankelijke Georgië terug te laten keren lopen stroef, en ondervindt lokale weerstand.

Administratieve onderverdeling miniatuur|Rabati-fort in gemeentelijk centrum Achaltsiche De gemeente Achaltsiche is administratief onderverdeeld in 14 gemeenschappen (, ) met in totaal 46 dorpen (, ) en twee steden (, ), het bestuurlijk centrum Achaltsiche en Vale.

Bestuur De gemeenteraad van Achaltsiche (Georgisch: , ) wordt elke vier jaar gekozen in een gemengd kiesstelsel. Een deel wordt via enkelvoudige kiesdistricten gekozen en een deel via evenredige vertegenwoordiging van gesloten partijlijsten. Partij 2014 2017 2021 2025   Georgische Droom (GD) 22 28 28 32   Verenigde Nationale Beweging (UNM) 8 2 8   Overige partijen 3 3 1 Totaal 30 33 39 33

Bezienswaardigheden miniatuur|Atskoeri-fort In de gemeente zijn diverse historische bezienswaardigheden, maar de belangrijkste zijn: Rabati-fort in de stad Achaltsiche. Historische burcht met verschillende bouwperiodes dat in 2010-12 grondig is gerestaureerd. Atskoeri-fort. Een laat middeleeuws fort langs de Mtkvari en de hoofdweg tussen Bordzjomi en Achaltsiche.

Vervoer miniatuur|Turkije is niet ver weg De belangrijkste doorgaande wegen door de gemeente zijn de Georgische routes van internationaal belang S8 en S11. De S8 verbindt centraal Georgië en Tbilisi met Turkije via de stad Achaltsiche, terwijl de S11 vanaf laatstgenoemde stad naar Armenië leidt. De Europese weg E692 valt samen met de S11 en het stukje S8 van Achaltsiche naar de Turkse grensovergang bij Vale. Deze grensovergang ligt formeel in de gemeente Adigeni.

Het oostelijk uiteinde van de nationale route Sh1 ligt in de gemeente. Deze regionale hoofdroute verbindt Batoemi met Achaltsiche via de 2027 meter hoge Goderdzi-pas. In de late Sovjet periode was deze weg onderdeel van de A306 Sovjet hoofdroute.

Sinds medio 2012 rijden er geen passagierstreinen meer over het traject Bordzjomi - Achaltsiche - Vale.

Externe link Website gemeente Achaltsiche

Referenties

Categorie:Gemeente in Georgië Categorie:Samtsche-Dzjavacheti