Dit artikel behandelt de algemene bedrijfsgeschiedenis van Sunbeam. Voor het hoofdartikel over Sunbeam auto's zie Sunbeam (auto), voor het hoofdartikel over Sunbeam motorfietsen zie Sunbeam (motorfiets)
Sunbeam is een historisch Brits bedrijf dat auto's, autobussen, buitenboordmotoren, fietsen, motorfietsen, radiateurs, trolleybussen, vliegtuigen en vliegtuigmotoren produceerde. Het bedrijf beleefde zijn gloriejaren in de jaren twintig, maar raakte in verval door de beurskrach van 1929, het vasthouden aan kwalitatief hoogwaardige en dure producten én het gemis aan investeringen voor massaproductie. Het merk werd al snel opgesplitst in een tweewielerbedrijf, een autobedrijf en een trolleybusfabriek en al deze bedrijfsonderdelen wisselden enkele malen van eigenaar. Na de Tweede Wereldoorlog werden dankzij de goede naam nog volop Sunbeam voertuigen geproduceerd, maar die hadden met het oorspronkelijke bedrijf in Wolverhampton niets meer te maken.
Bedrijfsnamen 1859-1887: John Marston, Paul Street, Wolverhampton - eigenaar: John Marston (Vertinnerij, Japanning fabriek) 1887-1919: John Marston Ltd, Sunbeamland, Wolverhampton - eigenaar: John Marston (fietsen en motorfietsen) 1898-1902: Villiers Cycle Components - eigenaar: John Marston (fietsonderdelen) 1899-1905: John Marston Ltd, Moorfield Works, Wolverhampton - eigenaar: John Marston (auto's) 1905-1920: The Sunbeam Motor Car Company Ltd, Moorfield Works, Wolverhampton - eigenaar: Familie Marston (auto's) 1919-1926: John Marston Ltd, Sunbeamland, Wolverhampton - eigenaar: Nobel Industries Ltd (fietsen en motorfietsen) 1920-1935: The Sunbeam Motor Car Company Ltd, Moorfield Works, Wolverhampton - eigenaar: STD Group (auto's en van 1928 tot 1930 bussen) 1926-1937: John Marston Ltd, Sunbeamland, Wolverhampton - eigenaar: Imperial Chemical Industries (fietsen en motorfietsen) 1931-1934: Sunbeam Commercial Vehicles - eigenaar: STD group (trolleybussen) 1934-1935: Sunbeam Commercial Vehicles Ltd. - eigenaar: STD group (trolleybussen) 1935-1948: Sunbeam Commercial Vehicles Ltd.- eigenaar: Rootes Group (trolleybussen) 1935-1967: The Sunbeam Motor Car Company Ltd, Moorfield Works, Wolverhampton - eigenaar: Rootes Group (auto's) 1937-1943: Sunbeam Bicycles Ltd, Woolwich - eigenaar: Associated Motor Cycles (fietsen) 1937-1943: Sunbeam Motor Cycles Ltd, Woolwich- eigenaar: Associated Motor Cycles (motorfietsen) 1943-1964: Sunbeam Bicycles Ltd, Woolwich - eigenaar: BSA groep (fietsen) 1943-1964: Sunbeam Motor Cycles Ltd, Woolwich- eigenaar: BSA groep (motorfietsen) 1948-1949: Sunbeam Trolleybus Company - eigenaar: Brockhouse Group (trolleybussen) 1949-1965: Sunbeam Trolleybus Company - eigenaar: Guy Motors (trolleybussen) 1967-1978: The Sunbeam Motor Car Company Ltd - eigenaar: Chrysler (auto's)
Voorgeschiedenis Sunbeam kwam voort uit de vertinnerij en "Japanware" fabriek van John Marston, die hij al in 1859 had opgericht. Japanware was lakwerk van verschillende, vaak huishoudelijke artikelen van messing en koper, die voorzien werden van een donkere onderlaag en vele kleurrijke motieven. Het was voortgekomen uit het Japans lakwerk en in de 18e eeuw populair geworden in Engeland. John Marston was een perfectionist. Hij eiste volledige inzet van zijn werknemers, en alleen de hoogste kwaliteit was goed genoeg. Marstons fabriek was uiteindelijk de grootste producent van Japanware in Engeland, maar rond 1885 begon de populariteit van het product te dalen. De hele Marston familie bestond uit enthousiaste fietsers, die vaak grote tochten ondernamen, waarbij de heren fietsen en driewielers bereden en de dames in rijtuigen volgden. John Marston zelf werd door zijn zoon Charles beschreven als een "Champion Tricyclist".
Sunbeam geschiedenis Jaren tachtig van de 19e eeuw "The Sunbeam" John Marston had al rond 1887 een ruw ontwerp voor een fiets met massieve banden gemaakt. Toen in hetzelfde jaar de voorman uit de firma, William Newill, een fiets speciaal voor John bouwde, besloot deze fietsen te gaan produceren. Deze speciale fiets had een laag frame, omdat John nogal korte benen had, en was afgewerkt met de "Japanning" techniek: zwarte lak met gouden biezen. Het verhaal gaat dat Johns vrouw Ellen de zon zag weerspiegelen in de glanzende lak, en zo de naam "The Sunbeam" bedacht. Deze naam werd in 1888 geregistreerd. De fabriek werd omgedoopt tot "Sunbeamland".
Jaren negentig van de 19e eeuw Eerste auto In 1889 werden de eerste Sunbeam fietsen en tricycles gepresenteerd en in de jaren die volgden opende het bedrijf verschillende vestigingen in het Verenigd Koninkrijk. Veelal werden wielrenners als Willam Travers en A. Gilbert aangetrokken als adviseur of agent. De allereerste modellen hadden al twee innovaties: een excentrische trapperas om de ketting te spannen en een oliebadkettingkast, die was uitgevonden door J. Harrison Carter en die vanaf 1897 "The Little Oil Bath" werd genoemd. In dezelfde periode wist John Marston's rechterhand Thomas Cureton hem over te halen een auto te gaan bouwen. Men begon in 1899 te werken aan een eerste prototype in een leegstaand koetshuis aan Upper Villiers Street. Het werd gebouwd door Henry Dinsdale, die ervaring had opgedaan bij Wearwell, en zijn assistent Harry Wood. Het werd een conventioneel tweezitter ontwerp met een 4pk staande eencilindermotor met waterkoeling, twee versnellingen, riemaandrijving, massieve banden en helmstok besturing. De meeste onderdelen werden in de Sunbeamland fabriek geproduceerd.
Villiers Cycle Components Al in 1898 liep de fietsverkoop zó goed, dat er behoefte bestond aan de toelevering van onderdelen, zoals pedalen. John Marston stuurde zijn zoon Charles naar de Verenigde Staten om daar op zoek te gaan naar de beste pedalen én de machines om ze te produceren. Charles vond wat hij zocht bij Pratt & Whitney en kwam thuis met tekeningen om pedalen te produceren. De machines werden besteld maar pasten niet in de fabriek in Paul Street. Daarom werd een werkplaats van een ander "Japanning" bedrijf aan Villiers Street gekocht. Op die manier werd Charles Marston directeur van zijn eigen bedrijf, dat zou uitgroeien tot het inbouwmotormerk Villiers.
Jaren nul Start van de autoproductie thumb|Sunbeam Tonneau (ca. 1903) Dankzij de "Little Oil Bath" oliebadkast kon men vanaf ca. 1903 ook versnellingsapparaten inbouwen, die altijd voldoende gesmeerd werden. De eerste versie hiervan was de twee-snelheden epicycloïde versnelling op de trapperas, die in 1907 werd aangevuld met de door William Newill ontwikkelde drieversnellingsnaaf. Hierdoor had de berijder al zes versnellingen tot zijn beschikking. Mede door deze innovaties, maar ook door de hoogstaande afwerking en kwaliteit, waren Sunbeam fietsen veel duurder dan concurrerende merken. Sunbeam leverde ook gecombineerde ringsleutels als boordgereedschap bij de fietsen, waarmee ook het zadel versteld kon worden. Men leverde dames- en herenfietsen, racefietsen en uiteraard tricycles, die in het begin van de twintigste eeuw nog bijzonder populair waren. In 1900 werd een tweede auto gebouwd, identiek aan het eerste prototype, maar deze werd tentoongesteld tijdens de National Show in het Crystal Palace in Hyde Park (Londen) in december 1901. Op deze show stelde ook Maxwell Maberley-Smith zijn heel bijzondere auto voor: een vierwieler met de wielen in ruitformatie (voor, achter, links en rechts). De motor zat aan het voorwiel gemonteerd maar dreef de "middenwielen" aan en de berijder én de passagiers zaten op een dwars geplaatste zitbank. Hij bood het ontwerp aan Sunbeam aan en de auto werd als Sunbeam-Mabley in productie genomen. In hetzelfde jaar presenteerde Sunbeam ook een "Panhard" type auto met een 6pk motor. Deze werd door de pers goed ontvangen, met name omdat er een stuurwiel aan boord was. Hierna begon Sunbeam auto's te produceren die soms deels werden ingekocht bij andere merken, zoals Berliet, maar die een eigen carrosserie kregen. Deze carrosserieën werden geproduceerd door bekende rijtuigbouwers in Wolverhampton.
The Sunbeam Motor Car Co. Ltd. In 1905 werd "The Sunbeam Motor Car Company Limited" opgericht met een startkapitaal van 40.000 Pond en John Marston als voorzitter van de Raad van bestuur. De auto's werden geproduceerd bij de Moorfield Works aan Upper Villiers Street, maar componenten werden geproduceerd aan Owen Road, Temple Street en Ablow Street.
Eerste motorfietsen en radiateurs In 1902 verkocht John Marston de fietsonderdelenfabriek aan Villiers Street aan zijn zoon Charles voor 6.000 Pond. In 1903 en 1904 vonden de eerste experimenten met gemotoriseerde fietsen plaats. Waarschijnlijk gebeurde dit door Motosacoche motoren in Sunbeam fietsframes te monteren. John Marston was geen voorstander van deze gemotoriseerde fietsen, en toen een werknemer met een van de prototypes verongelukte verbood hij de verdere ontwikkeling ervan. In 1906 begon Marston naast fietsen en auto's ook radiateurs voor auto's te produceren.
Louis Hervé Coatalen thumb|Louis Coatalen in zijn "Nautilus", Brooklands 1910. Eigenlijk hoorde ook de achterkant dicht te zijn, maar dat veroorzaakte koelproblemen In 1909 werd Louis Hervé Coatalen aan de technische staf van de autofabriek toegevoegd. Hij had zijn technische opleiding in Frankrijk genoten, maar was in 1901 bij Humber in dienst getreden, waar hij de succesvolle Coventry Humber auto had ontworpen. In 1906 had hij samen met Hillman de Hillman-Coatalen Motor Car Company opgericht. Coatalen verkocht zijn aandelen aan Hillman en trad als hoofdontwerper in dienst van Sunbeam. Onder Coatalen werden steeds meer auto onderdelen in eigen huis geproduceerd, maar hij ontwierp uiteraard ook nieuwe modellen. Hij was ook de drijvende kracht achter de autosportsuccessen van Sunbeam. Zijn slogan was "Racing improves the breed" (racen verbetert het ras). Hij richtte het "Competition Department" op, dat zich uitsluitend met raceauto's ging bezighouden. Na eerste successen op het Brooklands circuit, dat voornamelijk voor recordpogingen gebruikt werd, besloot hij een gestroomlijnde auto te maken, de "Nautilus", die in 1910 op Brooklands reed.
Jaren tien Motorfietsen thumb|Sunbeam 3½ HP uit 1917 thumb|Sunbeam Arab vliegtuigmotor Juist in Wolverhampton bloeide de motorfietsindustrie, en de gebroeders Stevens leverden hun inbouwmotoren aan merken als Clyno, Wearwell en Werner. John Marston zag in dat er wel degelijk toekomst zat in de gemotoriseerde tweewielers en gaf John Greenwood, die al voor Rover en JAP had gewerkt, rond 1911 opdracht een Sunbeam motorfiets te ontwikkelen. Het bedrijfje van de gebroeders Stevens was eigenlijk te klein en geld voor nieuwe investeringen was altijd welkom. Daarom liet Harry Stevens zich door Greenwood inhuren om aan de eerste Sunbeam mee te werken. Harry Stevens bouwde een 349cc 2¾pk eencilinder zijklepmotor met twee versnellingen. John Greenwood bracht kleine modificaties aan, waaronder de toepassing van de gepatenteerde oliebadkast en in 1912 ging de machine in productie. Ze werd verkocht als "The Gentleman's Motorcycle", een naam die de hoge kwaliteitsstandaard moest benadrukken. In 1913 werden kleine wijzigingen aangebracht, zoals de goudgebiesde zwarte lak die nog uit het "Japanning" tijdperk stamde en die het merk nog lang zou toepassen.
Vliegtuigen en vliegtuigmotoren