De talentelling was een onderdeel van de tienjaarlijkse volkstelling die in België werd gehouden vanaf 1846. Bedoeling van de telling was in het meertalige België na te gaan waar en door hoevelen welke taal en/of talen gesproken werden.

De resultaten van de talentelling en dan vooral deze van Brussel en de taalgrensgemeenten hebben in België een grote rol gespeeld in de afwikkeling van de communautaire conflicten tussen nl- en fr-taligen.

Hieronder staan in tabelvorm de resultaten voor de tellingen van 1846 tot 1947 voor alle gemeenten van de provincie Luik, die bij minstens een van de tellingen meer dan 5.000 inwoners hadden. De gemeenten zijn gerangschikt per arrondissement waartoe zij bij de laatste telling van 1947 behoorden. Een aantal gemeenten werd nadien bij de wettelijke vastlegging van de taalgrens naar een andere provincie of arrondissement overgeheveld.

Opmerkingen bij de cijfers Kinderen tot de leeftijd van twee jaar werden voor de tellingen van 1846 tot en met 1890 opgeteld bij de taal die gesproken werd in het gezin, vanaf de telling van 1900 werden ze opgenomen in de rubriek "geen". Bij de telling van 1846 werd gevraagd naar de taal die men sprak, waarbij op het modelformulier vier talen gespecificeerd werden, namelijk: "Hollands/Vlaams", "Frans/Waals", "Duits", "Engels". Er was ook een rubriek "Andere Taal" voorzien, zonder verdere verduidelijking. (Het modelformulier was overigens in het Frans opgesteld).

Vanaf de telling van 1866 vroeg men naar de talen die men kende, waarbij men zich beperkte tot Nederlands, Frans en Duits. Naar kennis van het Engels werd niet langer gepeild. Er was wel een rubriek "geen". Vanaf de telling van 1910 werd behalve naar de kennis ook gevraagd welke taal door de ondervraagde uitsluitend of meestal gesproken werd, zonder te specificeren in welke context (huiskring, beroep, openbaar leven).

Bij de berekening van de aandeel % is de groep "geen" buiten beschouwing gelaten. Voor de resultaten van 1846 zijn de resultaten voor "Engels" en "Andere Taal" niet opgenomen, wegens te onbeduidend.

De Bron van alle resultaten is het Belgisch Staatsblad.

Arrondissement Borgworm Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 5.663 44.466 5 11,3% 88,7% 0,0% 1866 6.571 1.975 46.774 50 8 2 11 68 11,9% 3,6% 84,4% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 6.485 2.614 49.727 47 8 4 35 22 11,0% 4,4% 84,4% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1890 6.123 5.081 54.124 90 12 6 84 20 9,3% 7,8% 82,6% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1900 6.237 5.735 54.128 80 18 7 78 3.322 9,4% 8,7% 81,7% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1910 6.906 6.271 56.955 102 14 10 68 3.115 9,8% 8,9% 81,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1920 7.768 5.570 56.156 31 1 5 36 2.516 11,2% 8,0% 80,7% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1930 8.238 5.388 55.530 68 7 4 64 2.399 11,9% 7,8% 80,1% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1947 8.215 7.151 51.076 187 35 24 534 2.198 12,2% 10,6% 76,0% 0,3% 0,1% 0,0% 0,8%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 10.815 59.482 29 15,4% 84,6% 0,0% 1920 11.163 58.402 2 16,0% 84,0% 0,0% 1930 11.576 57.709 14 16,7% 83,3% 0,0% 1947 11.798 54.957 44 17,7% 82,3% 0,1%

Volgende gemeenten werden bij het vastleggen van de taalgrens in 1962 overgeheveld van het Waalse arrondissement Borgworm (provincie Luik) naar het Vlaamse arrondissement Leuven (provincie Brabant)

Attenhoven - Eliksem - Laar - Landen - Neerhespen - Neerlanden - Neerwinden - Overhespen - Overwinden - Rumsdorp - Waasmont - Walsbets - Walshoutem - Wange - Wezeren.

Borgworm Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 14 1.869 1 0,7% 99,2% 0,1% 1866 10 160 1.889 0 1 0 0 0 0,7% 0,0% 99,2% 0,0% 0,1% 0,0% 0,0% 1880 4 184 2.605 13 0 0 3 9 0,1% 6,6% 92,7% 0,5% 0,0% 0,0% 0,1% 1890 0 322 2.915 21 3 0 0 0 0,0% 9,9% 89,4% 0,6% 0,1% 0,0% 0,0% 1900 35 370 3.022 14 9 0 15 195 1,0% 10,7% 87,2% 0,4% 0,3% 0,0% 0,4% 1910 18 368 3.651 23 0 0 11 156 0,4% 9,0% 89,7% 0,6% 0,0% 0,0% 0,3% 1920 23 293 3.767 4 0 0 7 163 0,6% 7,2% 92,0% 0,1% 0,0% 0,0% 0,2% 1930 38 351 4.042 12 0 0 12 153 0,9% 7,9% 90,7% 0,3% 0,0% 0,0% 0,3% 1947 17 546 4.151 32 0 0 58 159 0,4% 11,4% 86,4% 0,7% 0,0% 0,0% 1,2%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 56 4.003 12 1,4% 98,3% 0,3% 1920 23 4.071 0 0,6% 99,4% 0,0% 1930 118 4.337 0 2,6% 97,4% 0,0% 1947 88 4.671 0 1,8% 98,2% 0,0%

Saint-Georges-sur-Meuse Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 5 4.535 0 0,1% 99,9% 0,0% 1866 75 8 5.146 1 4 0 7 0 1,4% 0,2% 98,2% 0,0% 0,1% 0,0% 0,1% 1880 43 6 5.349 10 0 0 0 0 0,8% 0,1% 98,9% 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 93 43 5.753 14 4 0 4 4 1,6% 0,7% 97,3% 0,2% 0,1% 0,0% 0,1% 1900 39 100 5.854 9 0 0 4 297 0,6% 1,7% 97,5% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1910 25 102 6.133 8 14 2 3 237 0,4% 1,6% 97,6% 0,1% 0,2% 0,0% 0,0% 1920 78 68 5.920 1 0 0 4 180 1,3% 1,1% 97,5% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1930 23 128 5.884 9 6 2 6 274 0,4% 2,1% 97,1% 0,1% 0,1% 0,0% 0,1% 1947 16 160 5.308 19 22 2 36 201 0,3% 2,9% 95,4% 0,3% 0,4% 0,0% 0,6%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 39 6.234 14 0,6% 99,2% 0,2% 1920 91 5.980 0 1,5% 98,5% 0,0% 1930 64 5.986 8 1,1% 98,8% 0,1% 1947 41 5.473 24 0,7% 98,8% 0,4%

Overige gemeenten van het arrondissement Deze overige gemeenten (met minder dan 5.000 inwoners) vertegenwoordigden bij de eerste telling van 1846 ongeveer 87,2% van het totaal aantal inwoners van het arrondissement en bij de laatste telling van 1947 ongeveer 84,5%.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 5.644 38.062 4 12,9% 87,1% 0,0% 1866 6.486 1.807 39.739 49 3 2 4 68 13,5% 3,8% 82,6% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 6.438 2.424 41.773 24 8 4 32 13 12,7% 4,8% 82,4% 0,0% 0,0% 0,0% 0,1% 1890 6.030 4.716 45.456 55 5 6 80 16 10,7% 8,4% 80,7% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1900 6.163 5.265 45.252 57 9 7 59 2.830 10,8% 9,3% 79,7% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1910 6.863 5.801 47.171 71 0 8 54 2.722 11,4% 9,7% 78,7% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1920 7.667 5.209 46.469 26 1 5 25 2.173 12,9% 8,8% 78,2% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1930 8.177 4.909 45.604 47 1 2 46 1.972 13,9% 8,4% 77,6% 0,1% 0,0% 0,0% 0,1% 1947 8.182 6.445 41.617 136 13 22 440 1.838 14,4% 11,3% 73,2% 0,2% 0,0% 0,0% 0,8%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 10.720 49.245 3 17,9% 82,1% 0,0% 1920 11.049 48.351 2 18,6% 81,4% 0,0% 1930 11.349 47.386 6 19,4% 80,6% 0,0% 1947 11.669 44.813 20 20,7% 79,3% 0,0%

Arrondissement Hoei Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 72 75.263 67 0,1% 99,8% 0,1% 1866 136 297 80.160 151 56 7 9 58 0,2% 0,4% 99,2% 0,2% 0,1% 0,0% 0,0% 1880 46 385 84.723 340 60 11 23 17 0,1% 0,4% 99,0% 0,4% 0,1% 0,0% 0,0% 1890 45 708 94.495 388 40 10 145 16 0,0% 0,7% 98,6% 0,4% 0,0% 0,0% 0,2% 1900 91 785 94.455 504 18 5 107 4.422 0,1% 0,8% 98,4% 0,5% 0,0% 0,0% 0,1% 1910 61 910 98.031 480 23 12 119 3.749 0,1% 0,9% 98,4% 0,5% 0,0% 0,0% 0,1% 1920 109 859 93.859 252 6 1 113 2.988 0,1% 0,9% 98,6% 0,3% 0,0% 0,0% 0,1% 1930 108 1.344 93.246 254 23 0 89 3.007 0,1% 1,4% 98,1% 0,3% 0,0% 0,0% 0,1% 1947 230 2.526 85.837 576 58 12 751 3.481 0,3% 2,8% 95,4% 0,6% 0,1% 0,0% 0,8%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 159 99.419 58 0,2% 99,8% 0,1% 1920 230 94.951 18 0,2% 99,7% 0,0% 1930 354 94.642 49 0,4% 99,6% 0,1% 1947 614 89.172 80 0,7% 99,2% 0,1%

Hoei Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 38 8.818 12 0,4% 99,2% 0,1% 1866 59 135 10.721 43 22 0 5 10 0,5% 1,2% 97,6% 0,4% 0,2% 0,0% 0,0% 1880 15 160 11.613 136 13 2 5 0 0,1% 1,3% 97,2% 1,1% 0,1% 0,0% 0,0% 1890 28 256 14.008 129 21 0 44 0 0,2% 1,8% 96,7% 0,9% 0,1% 0,0% 0,3% 1900 10 225 13.677 176 12 5 44 495 0,1% 1,6% 96,7% 1,2% 0,1% 0,0% 0,3% 1910 17 247 13.617 174 10 0 45 435 0,1% 1,8% 96,5% 1,2% 0,1% 0,0% 0,3% 1920 17 267 13.041 70 1 0 53 343 0,1% 2,0% 97,0% 0,5% 0,0% 0,0% 0,4% 1930 5 177 13.520 50 6 0 36 361 0,0% 1,3% 98,0% 0,4% 0,0% 0,0% 0,3% 1947 16 488 11.921 125 6 0 191 377 0,1% 3,8% 93,5% 1,0% 0,0% 0,0% 1,5%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 31 14.059 20 0,2% 99,6% 0,1% 1920 37 13.402 10 0,3% 99,7% 0,0% 1930 17 13.766 11 0,1% 99,8% 0,1% 1947 40 12.675 9 0,3% 99,6% 0,1%

Amay Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 6 2.356 2 0,3% 99,7% 0,1% 1866 21 7 3.205 7 5 0 0 0 0,6% 0,2% 98,8% 0,2% 0,2% 0,0% 0,0% 1880 1 21 3.781 8 14 0 0 0 0,0% 0,5% 98,8% 0,2% 0,4% 0,0% 0,0% 1890 2 15 4.437 18 1 0 2 0 0,0% 0,3% 99,2% 0,4% 0,0% 0,0% 0,0% 1900 0 26 4.761 34 0 0 11 245 0,0% 0,5% 98,5% 0,7% 0,0% 0,0% 0,2% 1910 0 14 5.453 11 0 0 8 207 0,0% 0,3% 99,4% 0,2% 0,0% 0,0% 0,1% 1920 2 41 5.562 21 0 0 9 160 0,0% 0,7% 98,7% 0,4% 0,0% 0,0% 0,2% 1930 3 60 6.050 20 1 0 5 214 0,0% 1,0% 98,6% 0,3% 0,0% 0,0% 0,1% 1947 4 143 6.051 29 0 0 43 199 0,1% 2,3% 96,5% 0,5% 0,0% 0,0% 0,7%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 0 5.484 2 0,0% 100,0% 0,0% 1920 2 5.633 0 0,0% 100,0% 0,0% 1930 15 6.118 6 0,2% 99,7% 0,1% 1947 22 6.244 0 0,4% 99,6% 0,0%

Marchin Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 0 2.553 0 0,0% 100,0% 0,0% 1866 0 0 3.454 0 0 0 0 0 0,0% 0,0% 100,0% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 0 5 4.355 3 4 0 2 0 0,0% 0,1% 99,7% 0,1% 0,1% 0,0% 0,0% 1890 2 24 5.114 11 3 7 31 12 0,0% 0,5% 98,5% 0,2% 0,1% 0,1% 0,6% 1900 2 7 5.519 24 0 0 4 234 0,0% 0,1% 99,3% 0,4% 0,0% 0,0% 0,1% 1910 0 15 5.418 8 0 0 2 169 0,0% 0,3% 99,5% 0,1% 0,0% 0,0% 0,0% 1920 0 24 4.978 3 0 0 8 154 0,0% 0,5% 99,3% 0,1% 0,0% 0,0% 0,2% 1930 0 18 4.866 2 0 0 2 145 0,0% 0,4% 99,5% 0,0% 0,0% 0,0% 0,0% 1947 2 103 4.130 30 1 0 47 211 0,0% 2,4% 95,8% 0,7% 0,0% 0,0% 1,1%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt. Aantal Aandeel Jaar nl fr de nl fr de 1910 8 5.433 2 0,1% 99,8% 0,0% 1920 0 5.013 0 0,0% 100,0% 0,0% 1930 3 4.485 0 0,1% 99,9% 0,0% 1947 23 4.285 4 0,5% 99,4% 0,1%

Overige gemeenten van het arrondissement Deze overige gemeenten (met minder dan 5.000 inwoners) vertegenwoordigden bij de eerste telling van 1846 ongeveer 81,7% van het totaal aantal inwoners van het arrondissement en bij de laatste telling van 1947 ongeveer 74,2%.

Gekende talen Aantal Aandeel Jaar enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl enkel andere enkel nl fr & nl enkel fr de & fr enkel de de & nl de & fr & nl 1846 28 61.536 53 0,0% 99,9% 0,1% 1866 56 155 62.780 101 29 7 4 48 0,1% 0,2% 99,4% 0,2% 0,0% 0,0% 0,0% 1880 30 199 64.974 193 29 9 16 17 0,0% 0,3% 99,3% 0,3% 0,0% 0,0% 0,0% 1890 13 413 70.936 230 15 3 68 4 0,0% 0,6% 99,0% 0,3% 0,0% 0,0% 0,1% 1900 79 527 70.498 270 6 0 48 3.448 0,1% 0,7% 98,7% 0,4% 0,0% 0,0% 0,1% 1910 44 634 73.543 287 13 12 64 2.938 0,1% 0,8% 98,6% 0,4% 0,0% 0,0% 0,1% 1920 90 527 70.278 158 5 1 43 2.331 0,1% 0,7% 98,8% 0,2% 0,0% 0,0% 0,1% 1930 100 1.089 68.810 182 16 0 46 2.287 0,1% 1,6% 98,0% 0,3% 0,0% 0,0% 0,1% 1947 208 1.792 63.735 392 51 12 470 2.694 0,3% 2,7% 95,6% 0,6% 0,1% 0,0% 0,7%

Taal die meestal of uitsluitend gesproken wordt.