Mtscheta-Mtianeti (Georgisch:, vertaald als 'Mtscheta-berggebied') is een regio (mchare) in het noordoosten van Georgië met een oppervlakte van 6785 km², waarvan 5606 km² onder Georgisch gezag staat. De resterende 1179 km² ligt in het de facto afgescheiden en door Rusland bezette Zuid-Ossetië. Het Georgisch gecontroleerde deel van Mtscheta-Mtianeti volgens de volkstelling van 2024 ruim 94.000 inwoners. Sinds 6 mei 2025 is de gouverneur Aleksandre Zagasjvili.
De hoofdstad van de regio is Mtscheta, de oude hoofdstad van het koninkrijk Iberië in de oudheid. Mtscheta-Mtianeti heeft vijf gemeenten en omvat het gebied van de historische regio's Mtioeleti, Chevi, Chevsoeretië, Psjavi, Ertso-Tianeti. Het territorium van de gemeenten Mtscheta en Achalgori was historisch onderdeel van de regio Kartli, de romp van het koninkrijk Kartlië.
Geografie Mtscheta-Mtianeti ligt in het noordoosten van Georgië, recht ten noorden van hoofdstad Tbilisi. Het heeft een nominale oppervlakte van 6785 vierkante kilometer. Ongeveer 1179 km² (17%) ligt in de praktijk in het betwiste Zuid-Ossetië en staat daarmee niet onder Georgisch gezag. Dit betreft de gehele gemeente Achalgori in het westen van de regio. Mtscheta-Mtianeti grenst in het oosten aan Kacheti, in het zuiden aan Kvemo Kartli en Tbilisi en in het westen aan Sjida Kartli. Ten slotte grenst Mtscheta-Mtianeti in het noorden aan de Russische deelrepublieken Noord-Ossetië-Alanië, Ingoesjetië en Tsjetsjenië.
De regio is de bron van drie belangrijke Georgische rivieren, de Ksani, Aragvi en Iori. In het noorden van de regio ontspringen een aantal rivieren die naar Rusland stromen, waarvan de Terek de belangrijkste is. Deze ontspringt in de Troesovallei en stroomt via de Darjalkloof het land uit. In Chevsoeretië vindt de Argoen haar bron en stroomt via Sjatili de grens over. De beroemde Georgische Militaire Weg van zuid naar noord door de regio en heeft bij Stepantsminda in de Darjalkloof de enige geopende landsgrensovergang naar Rusland die onder Georgisch gezag staat. Deze weg volgt vanaf Tbilisi de Aragvi-rivier omhoog langs Pasanaoeri naar de 2379 meter hoge Dzjvaripas bij Goedaoeri, het bekendste Georgische wintersportgebied, vanwaar de historische route naar Rusland de Terek-rivier volgt.
Mtscheta-berggebied Mtscheta-Mtianeti betekent letterlijk Mtscheta-berggebied. Niet zonder reden, want de regio bestaat behoudens het zuidelijke deel bij Mtscheta geheel uit een aantal noord-zuid subgebergtes van de Grote Kaukasus. De bergkam van de Grote Kaukasus scheidt de gemeente Kazbegi van de rest van de provincie die aan de Europese kant van de waterscheiding ligt. Dit geldt ook voor het noordelijke deel van de gemeente Doesjeti, de historische regio Chevsoeretië. Hier liggen de hoogste bergen van de gemeente, met vele 'vierduizenders', waaronder de Sjani (4452 m). De beroemdste berg van Georgië, de 5047 meter hoge Kazbek, is de hoogste berg in de regio. Hier ligt ook het nationaal park Kazbegi
De nominale westelijke grens met Sjida Kartli wordt in Zuid-Ossetië gevormd door het Charoeligebergte. Het Lomisigebergte vormt de feitelijke oostgrens van Zuid-Ossetië. De Mtioeleti- en Goedamakarigebergtes scheiden de verschillende Aragvi riviertakken van elkaar alsmede de gelijknamige historische regio's. Het Kartligebergte scheidt vervolgens de gemeenten Doesjeti en Tianeti. Tot slot vormt het Kachetigebergte de oostelijke grens van de regio. Door al deze noord-zuid gebergtes zijn de afzonderlijke valleien in het noorden onderling in oost-west richting niet of slecht bereikbaar.
Bestuurlijke onderverdeling
Mtscheta-Mtianeti heeft vijf gemeenten: Achalgori Doesjeti Kazbegi Mtscheta Tianeti Van deze vijf gemeenten ligt Achalgori geheel in Zuid-Ossetië en daarmee feitelijk buiten Georgisch gezag. De Georgische gemeente Achalgori komt geheel overeen met het Zuid-Osseetse district, dat daar rajon Leningor heet. Hier woont het grootste deel van de resterende Georgische gemeenschap in Zuid-Ossetië, dat in dit district de etnische meerderheid vormt.
In het Georgisch gecontroleerde gebied zijn in totaal 487 bewoonde kernen: Twee steden: Doesjeti en Mtscheta Vijf daba's: Pasanaoeri, Sioni, Stepantsminda, Tianeti en Zjinvali 480 dorpen, waaronder Abano, Bodorna, Goedaoeri, Moetso, Natachtari, Saschori en Sjatili. De dorpen zijn ingedeeld in 51 administratieve gemeenschappen (, ).
Demografie Het door Georgië gecontroleerde deel van Mtscheta-Mtianeti telde 94.039 inwoners bij de volkstelling van 2024, een minimale daling van een half procent ten opzichte van de volkstelling van 2014. In de periode 2014-2024 nam het aantal inwoners in het dunbevolkte Kazbegi relatief het sterkst toe van alle Georgische gemeenten. Ruim de helft van de regio woont in de gemeente Mtscheta, in de periferie van hoofdstad Tbilisi. De urbanisatiegraad van de regio is 24 procent. Hieronder een overzicht van de bevolkingsontwikkeling in Mtscheta-Mtianeti en de vier gemeenten onder Georgische controle (zonder Achalgori). Bevolkingsontwikkeling van de regio Mtscheta-Mtianeti 1959 1970 1979 1989 2002* 2002** 2014 2024 Mtscheta-Mtianeti 97.135 100.972 118.430 122.052 117.740 109.548 94.573 94.039 Doesjeti 37.778 37.096 37.199 37.390 33.636 29.200 25.659 25.930 Kazbegi 7.976 7.139 6.662 6.411 5.261 4.600 3.795 4.887 Mtscheta 32.822 39.396 58.015 63.123 64.829 57.000 55.651 54.539 Tianeti 18.559 17.341 16.554 15.128 14.014 12.100 9.468 8.683Bronnen:* Uit onderzoek na volkstelling 2014 is gebleken dat volkstelling 2002 8-9 procent te hoog is uitgevallen. Geostat, Population Dynamics in Georgia - An Overview Based on the 2014 General Population Census Data, pdf, p.12-15, 29 november 2017, geraadpleegd op 26 november 2021** Gecorrigeerde data op basis van retro-projectie 1994-2014 i.s.m. VN.
Etniciteit en religie Volgens de volkstelling van 2024 woonden in de regio voor het overgrote merendeel Georgiërs (93,5 procent). De belangrijke etnische minderheid zijn de Azerbeidzjanen (2,9 procent), maar andere etnicische minderheden zijn Osseten (een procent), Armeniërs (0,4 procent) en Russen.(0,3%). Volgens de volkstelling van 2014 was er ook een substantiële gemeenschap Assyriërs (0,7 procent, ruim 700). Zij woonden vrijwel allemaal in het dorp Dzveli (Oud) Kanda in de gemeente Mtscheta, waar ze tevens een meerderheid vormden. Bijna alle inwoners van de regio zijn oosters-orthodox (95,2 procent). Andere geloofsovertuigingen zijn de islam (2,8 procent) en Jehova's getuigen (0,5 procent).
Bezienswaardigheden De regio heeft een aantal van de bekendste cultuurhistorische bezienswaardigheden van het land: Drievuldigheidskerk van Gergeti bij Stepantsminda Dzjvariklooster bij Mtscheta Svetitschoveli-kathedraal in Mtscheta
Referenties