Samtsche-Dzjavacheti (Georgisch: ) is een bestuurlijke regio (mchare) in het zuiden van Georgië met een oppervlakte van 6413 km² en ongeveer 155.000 inwoners (2024). De hoofdstad is Achaltsiche, de belangrijkste stad van de regio en oud-hoofdstad van het historische vorstendom Samtsche. Sinds 6 mei 2025 is Zaal Gelasjvili gouverneur van de regio.
De regio heeft zes gemeenten en omvat de historische landsdelen Mescheti (Samtsche), Dzjavacheti en Tori, dat gezamenlijk ook wel bekend staat als Zemo-Kartli (Opper-Kartli), onderdeel van Kartli. De regio heeft een Armeense meerderheid.
Geografie Samtsche-Dzjavacheti ligt in het zuiden van Georgië en grenst aan zowel Turkije als Armenië. Ten noordwesten van de regio liggen de Georgische autonome republiek Adzjarië en de regio Goeria. In het noorden grenst Samtsche-Dzjavacheti aan Imereti en Sjida Kartli en in het oosten aan Kvemo Kartli.
Hooglanden De regio bestaat voornamelijk uit het Dzjavacheti-plateau, een hoogland van vulkanische oorsprong en is noordkant van het Armeens Hoogland. De hoogvlaktes van Samtsche-Dzjavacheti liggen tussen de 1500-2000 meter boven zeeniveau. De regio wordt op natuurlijke wijze begrensd door enkele bergketens, de belangrijkste zijn de Mescheti- en Trialetigebergtes in het noorden en de Samsari- en Dzjavachetigebergtes in het oosten, welke bergkammen voor een groot deel de grenzen van de Samtsche-Dzjavacheti zijn..
De hoogste bergen van de regio liggen in het Samsarigebergte: de Didi Aboeli (3301 m), een stratovulkaan en de Samsari (3285), waar ook een caldera ligt. Een andere zichtbaar aanwezige vulkaan in dit gebergte is de Sjavnabada (2929 m). In het Dzjavachetigebergte zijn ook enkele drieduizenders te vinden, waaronder de Emlikli (3054 m) en de Leili (3157 m) op de grens met Armenië.
In het noorden liggen de hoogste toppen van het Meschetigebergte op de regiogrens, die rond de 2800 meter hoog zijn. Het Trialetigebergte in het noordoosten is minder hoog met toppen tussen de 2000- en 2500 meter. Door de hoge ligging van de regio heeft het koude en sneeuwrijke winters. In Bakoeriani, niet ver van de toeristische trekpleister Bordzjomi, is een wintersportgebied. In het Meschetigebergte bij Bordzjomi ligt het nationaal park Bordzjomi-Charagaoeli, het grootste nationaal park van Georgië.
Meren en rivieren In het hoogland liggen enkele van de grootste meren van Georgië, zoals het Paravanimeer, Tabatskoerimeer, Kartsachimeer en Chantsjalimeer. Verschillende van deze meren en de graslanden in de hooglanden, die veel vogels aantrekken, vallen onder het nationaal park Dzjavacheti. De grootste rivier van Georgië, de Mtkvari, stroomt vanuit Turkije een paar kilometer ten noorden van het Kartsachimeer de regio binnen. De rivier heeft een kloof in het hoogland uitgesneden met een diepte tot 700 meter, en vormt de oostelijke begrenzing van het Eroesjeti Hoogland, een gebergte langs de grens met Turkije.
In deze kloof ligt het grote historische grotklooster Vardzia, een belangrijke toeristische trekpleister. De rivier stroomt door deze kloof in noordwestelijke richting naar Achaltsiche, via het Chertvisi-fort waar de Paravani rivier zich bij de Mtkvari voegt. Na Achaltsiche stroomt de rivier in noordoosten en stroomt naar Bordzjomi tussen het Meschetigebergte (linkeroever) en Trialetigebergte (rechteroever), waarna ze de regio verlaat via de Sjida Kartli vlakte.
Economie De Bakoe-Tbilisi-Ceyhan-pijpleiding (olie) en de Zuid-Kaukasus-pijplijn (gas) doorkruisen de regio. Deze pijpleidingen zijn van strategisch belang voor Georgië, en leveren ook transitbaten op. Daarnaast is in 2017 de Bakoe-Tbilisi-Kars spoorlijn geopend. Voor deze route werd het traject Tbilisi - Achalkalaki gerenoveerd en deels herbouwd door Samtsche-Dzjavacheti. Het traject Achalkalaki - Kars (Turkije) werd geheel nieuw aangelegd. Het traject is onderdeel van het Chinese Belt & Road routenetwerk. Sinds 2017 rijden goederentreinen van en naar China hierlangs. Een passagiersdienst is aangekondigd.
Bestuurlijke onderverdeling
Samtsche-Dzjavacheti heeft zes gemeenten:
Achalkalaki Achaltsiche Adigeni Aspindza Bordzjomi Ninotsminda
De regio heeft in totaal 271 bewoonde kernen: Vijf steden: Achalkalaki, Achaltsiche, Bordzjomi, Ninotsminda en Vale Zeven daba's: Adigeni, Abastoemani, Achaldaba, Aspindza, Bakoeriani, Bakoerianis Andeziti en Tsagveri 259 dorpen, waaronder het voormalige daba Bakoerianis Andeziti en het geheel Armeense Esjtia. De dorpen zijn ingedeeld in 82 administratieve gemeenschappen (, ).
Demografie Samtsche-Dzjavacheti telde 155.282 inwoners bij de volkstelling van 2024, een daling van drie procent ten opzichte van de volkstelling van 2014. Het grootste deel van de krimp van de regio vond plaats in de gemeenten Adigeni en Aspindza. Bevolkingsontwikkeling van de regio Samtsche-Dzjavacheti 1959 1970 1979 1989 2002* 2002** 2014 2024 Samtsche-Dzjavacheti 213.329 231.593 227.676 238.750 207.598 183.096 160.504 155.282 Achalkalaki 62.977 69.992 68.234 69.256 60.975 52.300 45.070 44.844 Achaltsiche 50.420 51.907 49.836 54.747 46.134 42.100 38.895 38.403 Adigeni 19.593 20.272 20.278 21.284 20.752 17.700 16.462 14.312 Aspindza 11.265 12.494 12.264 13.262 13.010 11.300 10.372 9.423 Bordzjomi 37.010 39.661 40.796 41.266 32.422 30.200 25.214 24.787 Ninotsminda 32.064 37.267 36.268 38.935 34.305 29.500 24.491 23.513Bronnen oude jaren:* Uit onderzoek na de volkstelling van 2014 bleek dat de volkstelling van 2002 8-9 procent te hoog was; Geostat, Population Dynamics in Georgia - An Overview Based on the 2014 General Population Census Data, pdf, p.12-15, 29 november 2017, geraadpleegd op 26 november 2021**Gecorrigeerde data op basis van retro-projectie 1994-2014 i.s.m. de VN.
Etniciteit en religie De bevolking van Samtsche-Dzjavacheti bestond volgens de volkstelling van 2014 in meerderheid uit Armeniërs (51,6 procent), die zich voornamelijk concentreert in de gemeenten Ninotsminda en Achalkalaki, met respectievelijk 97 en 94 procent van de bevolking. In de andere gemeenten zijn de Georgiërs ruimschoots in de meerderheid. Hun aandeel in de regio bevolking is 46,8 procent. Andere bevolkingsgroepen zijn voornamelijk Russen (0,4%), Osseten (0,2 procent), Oekraïners (0,2 procent) en Azerbeidzjanen. In de volkstelling van 2014 werden ook Grieken (0,3%) geteld, maar deze werden in 2024 niet apart gersgistreerd.
De meeste inwoners in de regio waren volgens de volkstelling van 2024 Georgisch-Orthodox (45,5%), terwijl 41,3% Armeens-Apostolisch is. In de gemeenten Achalkalaki en Ninotsminda is driekwart van de bevolking Armeens-Apostolisch, in navolging van de etnische samenstelling. Ruim driekwart van alle katholieken in Georgië woont in Samtsche-Dzjavacheti. Deze religie is met negen procent de derde grootste religie in de regio, gevolgd door de islam (ruim drie procent). Dit zijn voornamelijk Adzjaren in de gemeente Adigeni, dat aan Adzjarië grenst. Verder is er een kleine gemeenschap jehova's (0,2%).
Bezienswaardigheden miniatuur|Achaltsiche, hoofdstad van Samtsche-Dzjavacheti met het Rabatifort Rabatifort in Achaltsiche Grotklooster Vardzia Historisch kuuroord Abastoemani Tamarkasteel van Odzrche, bij Abastoemani. Bordzjomi met zomerresidenties uit de tsaristisch Russische periode.
Zie ook Bestuurlijke indeling van Georgië
Referenties