De Tibeto-Birmaanse talen vormen een taalfamilie in Zuid-Azië. De groep omvat ongeveer 350 talen, die in Centraal-, Oost- en Zuid-Azië worden gesproken, bijvoorbeeld in Myanmar, Tibet, Thailand, Bhutan, Nepal, India en Pakistan.
Het totaal aantal sprekers bedraagt ca. 70 miljoen. Er zijn 32 miljoen mensen, die het Birmaans spreken, en het Birmaans is daarmee binnen de Tibeto-Birmaanse talen de taal, die het meest wordt gesproken. Andere Tibeto-Birmaanse talen, die door een miljoen of meer mensen worden gesproken, zijn het Tibetaans, Sgaw, Rakhain, Pwo, Tamang, Yangbye, Bai, de Karen-talen en het Meitei.
Classificatie Over de precieze classificatie van deze talen bestaat bij gebrek aan onderzoeksmateriaal geen overeenstemming en er zijn dan ook verschillende algemene indelingen gemaakt. De Tibeto-Birmaanse talen worden het meest als een deelgroep van de Sino-Tibetaanse talen beschouwd, maar sommige taalkundigen beschouwen het als twee volledig verschillende taalfamilies. De volgende indeling van George van Driem uit 2001 is algemeen aanvaard:
Tibetobirmaans Bodisch Tibetaans Dzongkha Tamang-Ghale Tshangla Takpa Dhimal-Toto West-Himalayaans Mahakiranti Kiranti Newari-Thangmi Magar-Chepang Noord-Assamees Tani Khowa-Sulung Mijuisch Idu-Digaru Hrusisch Bodo-Konyak-Jingpho Bodo-Koch Konyak Jingpho-Sak Kuki-Chin-Naga Mizo-Kuki-Chin Ao Angami-Pochuri Zeme Tangkhul Meithei Karbi Qiang-Gyalrong Xixia-Qiang Gyalrong Nungisch Karenisch Lolo-Birmaans Lolo Birmaans Overige talen: Pyu †, Dura †, Lepcha, Mru, Naxi, Tujia, Bai
Een groot deel van de Tibeto-Birmaanse protovormen is in 2003 door James Matisoff gereconstrueerd.Naarmate er meer lexicaal materiaal wordt vergeleken, wordt de informatie uiteraard betrouwbaarder.
Fonologie Het Proto-Tibeto-Birmaans had naar alle waarschijnlijkheid de volgende lettergreepstructuur, die in het Tibetaans het best bewaard is gebleven:
(M)-(M)-M(H)K(M) waarin M = medeklinker, K = klinker en H = halfklinker
M(H)K(M) is de eigenlijke stam, de eerste twee medeklinkers hoorden bij een prefix. In de meeste Tibeto-Birmaanse talen zijn deze stapelingen van medeklinkers aan het begin van een woord gereduceerd. De eindmedeklinker is altijd een van de klanken p, t, k, s, m, n, ŋ, l, r, w of j, en bijna alle lettergrepen hebben een coda. Klinkerlengte is fonematisch en tussen het prefix en de stam kan ook nog een sjwa staan.
Voor de beginmedeklinkers van de stam zijn de volgende klankovereenkomsten vastgesteld: § 8, blz 17 en 18
Tibetobirmaans Tibetaans Jingpho Birmaans Garo Mizo *p p(h) p(h), b p(h) p(h), b p(h) *t t(h) t(h), d t(h) t(h), d t(h) *k k(h) k(h), g k(h) k(h), g k(h) *b b b, p(h) p b, p(h) b *d d d, t(h) t d, t(h) d *g g g, k(h) k g, k(h) k *ts ts(h) ts, dz ts(h) s, ts(h) s *dz dz dz, ts ts ts(h) f *s s s s th th *z z z s s f *h h ø h ø h *m m m m m m *n n n n n n *ŋ ŋ ŋ ŋ ŋ ŋ *l l l l r l *r r r r r r *w ø w w w w *j j j j ts, ds z
Er treedt soms aspiratie van medeklinkers op. Dit verschijnsel is niet fonematisch van aard, zoals in bijvoorbeeld het Thai wel het geval is.
Het Proto-Tibetobirmaanse klinkersysteem wordt verondersteld /a, o, u, i, e/ te zijn geweest. Klinkers staan nooit aan het begin van een lettergreep en van de klinkers doet in het Proto-Tibetobirmaans vrijwel uitsluitend /a/ dienst als auslaut. Anderzijds eindigen lettergrepen zeer vaak op een combinatie 'klinker + halfklinker (/j/ of /w/)'.
Categorie:Sino-Tibetaanse taalfamilie Categorie:Taal in Bhutan Categorie:Taal in India Categorie:Taal in Myanmar Categorie:Taal in Nepal Categorie:Taal in Pakistan Categorie:Taal in Thailand Categorie:Tibet