De Donau is de langste rivier binnen de Europese Unie en, op de Wolga na, de langste van Europa.(Danube Basin) ICPDR - Internationale Commissie ter Bescherming van de Donau. Gearchiveerd op 18 april 2023. De Donau is een gemengde rivier, wat betekent dat de rivier gevoed wordt door smelt-, grond- en regenwater.
De Donau ontstaat in het Zwarte Woud, in Duitsland, vanuit de samenvloeiing van de Breg, de Brigach en de in Donaueschingen ontspringende Donaubach. De grootste watertoevoer van de bovenloop van de Donau komt echter vanuit de rechter-, alpiene zijrivieren, waarvan de Inn de belangrijkste is. De Donau stroomt oostwaarts door Zuid-Duitsland en verder door Centraal- en Zuidoost-Europa, om na 2829 kmgemeten vanaf het begin van de Breg in het grensgebied van Roemenië en Oekraïne via de Donaudelta uit te monden in de Zwarte Zee. De hoofdsteden Wenen, Bratislava, Boedapest en Belgrado liggen aan de Donau; aan geen enkele rivier ter wereld liggen zo veel hoofdsteden als aan de Donau.https://www.worldatlas.com/articles/which-river-passes-through-most-national-capital-cities.html Which River Passes Through Most National Capital Cities?. Gearchiveerd op 1 februari 2023.
Het economische belang van de Donau is groot. De belangrijkste economische activiteiten zijn scheepvaart, visserij en toerisme. In 1992 werd de Donau via het Rijn-Main-Donaukanaal met de Main en de Rijn verbonden. Hierdoor kwam een kortere vaarroute tussen de Noordzee en de Zwarte Zee tot stand.
Etymologie Net als in het Nederlands heet de rivier in het Duits Donau. In het Slowaaks heet hij Dunaj, in het Hongaars Duna, in het Kroatisch Dunav, in het Servisch en Bulgaars Dunav (Дунав), in het Roemeens Dunărea, in het Oekraïens Doenaj (Дунай) en in het Engels en Frans Danube. Deze namen zijn alle afkomstig van de aan het Keltisch ontleende Latijnse riviernaam Dānuvius. Daarnaast werd de rivier ook in traditioneel Latijn Ister genoemd, van het Griekse Ístros (Ἴστρος).
De Latijnse riviernaam gaat, net zoals die van andere rivieren als de Dnjepr, Dnjestr, Donets en Don, terug op de Iraanse talen van de Scythen en Sarmaten of op die van de Oost-Europese Kelten. Doordat zowel het Iraans als het Keltisch Indo-Europese talen zijn, het woord voor 'stroom' in het Oudiraans (bijvoorbeeld Ossetisch don, 'water', Oudperzisch danuvatiy, 'vloeit, stroomt') en in het Keltisch (bijvoorbeeld Welsh waternaam Donwy) overeenkomsten vertoont en beide volksstammen tot de Don en Donau waren doorgedrongen, valt de juiste etymologie niet met zekerheid te achterhalen.Robert S. P. Beekes, art. ‘River’, in: J.P. Mallory en D.Q. Adams (red.), Encyclopedia of Indo-European Culture, Londen/Chicago, Fitzroy Dearborn, 1997, p. 486-7.
Voor 1763 was de Duitse naam Tonach, Tuonowe en later ook Tonaw, Donaw. De huidige uitgang -au stamt van het Oudhoogduitse ouwa, 'water, stroom; land bij het water, vochtig land' (waaruit gewestelijk Au, Aue), dat in het Nederlands nog herkenbaar is in de zelfstandige naamwoorden landouw en ooibos.
Geschiedenis In de zevende eeuw v.Chr. voeren de Grieken van de Zwarte Zee stroomopwaarts de Donau op, na het passeren van Tomis, het huidige Constanța. Hun ontdekkingsreis eindigde bij de IJzeren Poort, waar de Donau enkele tientallen kilometers lang door een nauw ravijn stroomde en het daardoor te gevaarlijk werd voor de Griekse schepen om de reis voort te zetten naar de zuidelijke Karpaten en het Servische ertsgebergte, aan de grens tussen het huidige Roemenië en Servië.
Van het jaar 37 tot de regeringsperiode van keizer Valentinianus I (364-375) vormde de Donau, vrijwel vanaf de bron tot aan de monding, de natuurlijke noordoostgrens van het Romeinse Rijk. Deze grens kende echter enkele onderbrekingen zoals bij de Val van de Limes in 259. Tegelijk was de rivier de vaarroute voor zowel het leger als voor de bevoorrading van de aan de stroom gelegen nederzettingen.
De oversteek van de Donau naar Dacië lukte pas in 101 na de bouw van een brug ter hoogte van de stad Drobeta-Turnu Severin, dicht bij de IJzeren Poort, en het uitvechten van twee veldslagen, in 102 en 106. De overwinning op de Daciërs, aangevoerd door Decebalus, deed de provincie Dacia ontstaan, die in 271 weer verloren ging.
In de negende eeuw was de Donau de trekroute van het Aziatische herdersvolk de Magyaren, die halt hielden in het huidige Hongarije en daar met de ginds reeds gevestigde Slavische bevolking onder Stefanus I van Hongarije het Hongaarse koninkrijk stichtten.
Ook de Route Charlemagne, die tussen 1096 en 1099 tijdens de Eerste Kruistocht gebruikt werd door het leger van Godfried van Bouillon, liep langs de Donau van Regensburg tot Belgrado. Zo'n 340 jaar later nam het Ottomaanse leger dezelfde weg maar in tegengestelde richting. De Donau was voor de Turken de hoofdroute voor de verplaatsing en bevoorrading van de troepen tijdens hun veldtocht door Zuidoost-Europa. De rivier maakte het voor de Ottomanen mogelijk om snel vooruit te gaan en in het jaar 1440 startte de belegering van Belgrado, zo'n 2000 km stroomopwaarts. De stad viel echter pas in 1521 en enkele jaren later, in 1526, veroverde het Ottomaanse leger het koninkrijk Hongarije bij de eerste Slag bij Mohács. Aangezien koning Lodewijk II van Hongarije daarin omkwam, werden Bohemen en Slowakije (toen delen van Hongarije) door Ferdinand I, zwager van Lodewijk II, in het Habsburgse Oostenrijk ingelijfd. Hierdoor ontstond de Donaumonarchie.
De Turken bereikten in 1529 de poorten van Wenen, in het hart van Centraal-Europa, maar werden daar verslagen. Zo werd de Ottomaanse opmars langs de Donau een halt toe geroepen en vanaf de tweede slag van Mohács, in 1687, verloren ze stukje per beetje terrein en invloed. De geleidelijke Turkse terugtrekking is grotendeels terug te voeren op Oostenrijks-Hongaars initiatief, dat zo aan macht won, hoewel het tegelijkertijd zelf uit het Heilige Roomse Rijk verdreven werd. Naast Oostenrijk bleef het Ottomaanse Rijk desalniettemin een van de voornaamste politieke spelfiguren op de Zuidoost-Europese scène tot het definitief verlies van de gebieden in de Balkan tijdens de Russisch-Turkse Oorlog (1768-1774) en de Balkanoorlogen van 1912-1913. De Donau diende zo niet alleen als militaire en commerciële slagader maar eveneens als politieke, culturele en religieuze grens tussen het Oosten en het Westen.
Verdragen Na de Tweede Wereldoorlog werd in 1946 een nieuwe regeling voor het scheepsverkeer aangenomen, die de uit 1921 stammende Akkoorden van Parijs moest vervangen. Alle landen aan de Donau, behalve de verliezers Duitsland en Oostenrijk, namen in 1948 deel aan de Conferentie van Belgrado. Bij de ondertekening van de overeenkomst werd ook beslist dat Oostenrijk lid van de daar opgerichte Donaucommissie mocht worden. Door verzet van de Sovjets kon de Bondsrepubliek Duitsland pas in 1998 toetreden tot de Commissie, bijna 50 jaar na de Conferentie van Belgrado. Nog steeds regelt de Donaucommissie de samenwerking tussen de Donaulanden inzake de scheepvaart.Website van de Donaucommissie (gearchiveerd)
In 1994 werd door verschillende landen de Conventie ter Bescherming van de Donau aangenomen, wat leidde tot de oprichting van de Internationale Commissie ter Bescherming van de Donau. Deze organisatie richt zich op de verbetering en bescherming van het leefmilieu in en rond de Donau.Website van de ICPDR (gearchiveerd)
Geografie thumb|450px|Loop van de Donau De Donau is de enige grote Europese rivier die in oostelijke richting stroomt. Na 2888 km bereikt hij de Zwarte Zee via de Donaudelta, in Roemenië en Oekraïne. In tegenstelling tot andere rivieren worden de kilometers van de Donau stroomopwaarts geteld: het officieel nulpunt is de vuurtoren van Sulina aan de Zwarte Zeekust. Aangezien de Donau ontspringt in het Zwarte Woud en uitmondt in de Zwarte Zee, wordt de rivier in de Duitse volksmond ook wel Schwarzer Fluss (Zwarte rivier) genoemd.
Tien landen hebben toegang tot de Donau, waarvan er vier slechts aan één oever liggen. Dit zijn Kroatië, Bulgarije, Moldavië en Oekraïne. Gedurende 1070,9 km, of 37% van de totale lengte, dient hij als staatsgrens.
De bijdrage per land tot het debiet van de DonauBron: Internationale Commissie ter Bescherming van de Donau: Facts and Figures about the Danube River Basin is de volgende: Oostenrijk (22,1%), Roemenië (17,6%), Duitsland (14,5%), Servië (11,3%), Bosnië en Herzegovina (8,8%), Kroatië (6,4%), Hongarije (4,3%), Oekraïne (4,3%), Bulgarije (3,7%), Slovenië (3,1%), Slowakije (1,9%), Tsjechië (1,2%) en Moldavië (0,7%). Bosnië en Herzegovina, Slovenië en Tsjechië liggen zelf niet aan de Donau.
+ Aandeel van de Donaulanden Land Totaal aantal km Linkeroever Rechteroever Beide oevers km % km % km % Duitsland 687,00 687,0 24 658,6 23 658,6 36 Oostenrijk 357,50 321,5 11 357,5 12 321,5 18 Slowakije 172,06 172,1 6 22,5 1 22,5 1 Hongarije 417,20 275,2 10 417,2 14 275,2 15 Kroatië 137,50 0,00 137,5 5 0,0 0 Servië 587,35 358,0 12 449,9 16 220,5 12 Roemenië 1075,00 1020,5 35 374,1 13 319,6 18 Bulgarije 471,55 0,0 0 471,6 16 0,0 0Moldavië 0,57 0,6 0 0,0 0 0,0 0 Oekraïne 53,94 53,9 2 0,0 0 0,0 0(Bron: Donaucommissie, Boedapest, januari 2000-maart 2004)
RechteroeverkilometerLinkeroeverLandLengte in kmLengte in kmLand658,62888,77687,02230,20357,52201,77321,51880,26172,11872,7022,51850,20417,21708,20275,21433,00137,5358,020px Servië1295,5020px Servië449,91075,00940,9845,65471,6374,10374,1134,140,6133,5753,979,6379,60,00
Steden De Donau stroomt onder meer door de volgende steden:
Zijrivieren De Donau zelf stroomt door Duitsland, Oostenrijk, Slowakije, Hongarije, Kroatië, Servië, Bulgarije, Roemenië, Moldavië en Oekraïne. Haar zijrivieren breiden dit stroomgebied nog verder uit met Polen, Tsjechië, Zwitserland, Italië, Slovenië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro, Noord-Macedonië en Albanië. Het Donaubekken heeft een totale oppervlakte van 795.686 km².
De belangrijkste zijrivieren van de Donau komen met de stroomrichting mee gezien van rechts, met name uit de Alpen. Sommige van deze zijrivieren zijn op zichzelf al belangrijke stromen. Zowel in Tsjechië als in Servië is er een zijrivier die Morava heet, met dezelfde etymologie. Van bron tot mondingIn deze paragraaf staan de zijrivieren gerangschikt volgens de richting bron-monding van de Donau. Bij de bespreking van de loop van de Donau worden ze geplaatst bij het land waarin hun monding ligt, opgesplitst in linker- en rechterzijrivieren. zijn het:
thumb|De bovenloop van de Donau thumb|De Donau bij Fridingen, Duitsland thumb|De Donau in Ulm, Duitsland thumb|De Donau in Regensburg, Duitsland thumb|Vereniging van de Inn, Donau en Ilz in Passau, Duitsland thumb|Krems an der Donau, Oostenrijk thumb|De Donau in Wenen, met op de achtergrond UNO-City thumb|Donau-oever in Bratislava, Slowakije thumb|Esztergom, Hongarije thumb|De Donauknie bij Visegrád, Hongarije thumb|Zicht over Boedapest, Hongarije thumb|Batina, Kroatië thumb|De Donau bij Belgrado, Servië thumb|Golubacvesting, Servië thumb|IJzeren Poort, Roemenië thumb|De haven van Orjachovo, Bulgarije
Duitsland De Donau ontstaat op 1,4 km ten oosten van Donaueschingen door de samenvloeiing van twee uit het Zwarte Woud komende riviertjes, de Brigach en de Breg. In Donaueschingen zelf ontspringt de Donaubach, zodat er drie Donaubronnen zijn. De bron van de Breg bij Furtwangen geldt ondertussen als officiële omdat zij het verst verwijderd is van de monding.
De waterscheiding met de Rijn verloopt zeer grillig, hetgeen voor een belangrijk deel samenhangt met de ontwikkelingsgeschiedenis van beide rivieren. De stroomgebieden in Zuid-Duitsland grijpen op verschillende plaatsen in elkaar.
Van de bron tot aan de Oostenrijkse grens legt de Donau in Duitsland 687 km af en is daarmee de op twee na grootste rivier van het land. Aan zijn oevers liggen steden als Tuttlingen, Sigmaringen, Ulm, Neu-Ulm, Ingolstadt, Regensburg, Straubing en Passau. Vanaf Kelheim wordt de rivier bevaarbaar.
Rechter zijrivieren zijn: