miniatuur|Jan Frans Deckers. Allegorische figuur; De Geneeskunde. Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen. miniatuur|Een kinderarts onderzoekt een baby miniatuur|Eerste hulp na een ongeval miniatuur|Een sagittale MRI-scan van de hersenen miniatuur|Het uitvoeren van een keizersnede miniatuur|Het uitvoeren van een stresstest en opmaak van een elektrocardiogram miniatuur|Resultaat van een echografie bij een baby van 12 weken oud
Geneeskunde of medische wetenschap is het interdisciplinaire vakgebied dat zich richt op de invloed die verwondingen, ziektes of afwijkingen hebben op het menselijk functioneren, in fysieke, psychische en sociale zin. Specifieker is de studie en behandeling van verwondingen het domein van de traumatologie, de studie en behandeling van lichamelijke ziekte het domein van de verschillende medische specialismen en de hen ondersteunende pathologie, en behandelt de psychiatrie geestesziekten. De gezondheidszorg is het geheel van beleid en medische handelingen, waarin de beschikbare geneeskundige kennis wordt toegepast.
De geneeskunde heeft als doel het herstellen van de gezonde toestand, of het verzachten van symptomen van de patiënt, benevens het voorkomen (preventie) van ziekte. Mensen die medisch bekwaam zijn worden arts of geneesheer genoemd. De medische wetenschap is het geheel aan kennis op medisch, farmacologisch en biologisch terrein dat de geneeskunde mogelijk maakt.
Basis Moderne geneeskundige kennis wordt verworven via natuurwetenschappelijke onderzoeksmethoden: of evidence-based medicine (empirisch onderzoek): geneeskunde dient gebaseerd te zijn op empirisch bewijs. Er wordt daarbij gezocht naar een logisch verband tussen oorzaak en gevolg; verder moet ieder onderzoek identiek herhaald kunnen worden met identieke resultaten in identieke omstandigheden. De behandeling van zieken gebeurt met bewezen werkzame (evidence-based) therapie. Deze therapie kan toediening van geneesmiddelen, heelkunde (chirurgie), bestraling of revalidatie of psychotherapie inhouden. Deze methodiek is in de moderne westerse geneeskunde nog niet altijd van toepassing.. How much of orthodox medicine is evidence based?, 10 november 2007. bij de National Library of Medicine. Only one in ten medical treatments are backed by high‑quality evidence, 2 september 2020. voor de Universiteit van Oxford Het leveren van hard bewijs van de werkzaamheid van een methode of behandeling is in de geneeskunde meestal niet eenvoudig.
Geschiedenis van de geneeskunst
Geneeskunst is al eeuwenoud.W vd Mark. Geneeskunde vroeger, gearchiveerd. vrij naar J.A. Elvader; Heelmeesters en kwakzalvers door de eeuwen heen Sinds Claudius Galenus (150 n.Chr.) werd ziekte verklaard vanuit een veronderstelde verstoorde balans in de vier 'lichaamssappen': slijm, bloed, zwarte en gele gal, gebaseerd op de vier elementen van de humorenleer: water, vuur, aarde en lucht en de vereniging van hun eigenschappen; warm, koud, nat en droog. Therapieën tegen ziekten waren vooral gebaseerd op het weer in harmonie brengen van deze lichaamssappen, zoals door middel van aderlaten, braken of laxatie. Geneeskundige handelingen bestonden tot aan de 18e eeuw nog voornamelijk hieruit en uit primitieve operaties, het zetten van botten en wondbehandelingen.
Het ontstaan van de moderne geneeskunst wordt in de 19e eeuw geplaatst. Vooral door de ontwikkeling in de scheikunde, laboratoriumonderzoek, mede door het hernieuwde gebruik van de microscoop, en meer klinisch onderzoek, werden oude ideeën van het ontstaan van ziekten vervangen door de microbiologie en virologie.
Enkele pioniers: Avicenna, vooraanstaand medicus Hippocrates van Kos, introduceerde de eed van Hippocrates Claudius Galenus Andreas Vesalius, kennis van de anatomie Ambroise Paré, chirurg Paracelsus, pionier van de farmacologie Antoni van Leeuwenhoek, ontdekte de microscoop en deed daar onderzoek mee William Harvey, ontdekte de bloedsomloop Ignaz Semmelweis, grondlegger van de antiseptische methode Rudolf Virchow, grondlegger van de moderne ziekteleer Louis Pasteur, ontdekker van bacteriën, introduceerde vaccins Robert Koch, bestudeerde bacteriële infectieziekten
Er staan er meer in deze lijst van artsen.
Medisch proces Globaal, sterk vereenvoudigd en zeer in het kort: Iemand die een afwijking in zijn gezondheid meent te bespeuren komt bij een arts, die een anamnese zal afnemen: vragen wat de klachten zijn, waar ze zitten, hoelang de patiënt (zoals de hulpvrager nu wordt genoemd) er al last van heeft, etc. en ook wat de verwachtingen van de patiënt zijn ten aanzien van de arts met betrekking tot het probleem, bijvoorbeeld geruststelling, genezing, klachtenverlichting, uitsluiting van een ernstige aandoening, een verklaring dat hij ziek thuis mag blijven, een medicijn, een operatie. Daarna verricht de arts zo nodig lichamelijk onderzoek en/of ander hulponderzoek (bijvoorbeeld bloedonderzoek, röntgenfoto's, echografie) en probeert al nadenkend, pratend en onderzoekend een of meer hypothesen op te stellen die de klachten kunnen verklaren, en die hypothesen te testen, meestal door te trachten ze te bevestigen, een heuristische strategie die vooral op patroonherkenning is gebaseerd.Ridderikhoff J. Problem-solving in general practice. Theor Med 1993;14:343-63.Ridderikhoff J. Medical problem-solving: an exploration of strategies. Med Educ 1991;25:196-207 Uiteindelijk blijft er meestal 1 hypothese over: de diagnose. Daarmee wordt het mogelijk de vooruitzichten (prognose) te bepalen en eventueel een behandeling in te stellen. Diagnosen blijven overigens meestal hypothesen en zijn lang niet altijd juist.Ravakhah K. Death certificates are not reliable: revivification of the autopsy. South Med J. 2006 Jul;99(7):728-33.Zarbo RJ, Baker PB, Howanitz PJ. The autopsy as a performance measurement tool--diagnostic discrepancies and unresolved clinical questions: a College of American Pathologists Q-Probes study of 2479 autopsies from 248 institutions. Arch Pathol Lab Med. 1999 Mar;123(3):191-8. Het verloop van de behandeling en de ziekte kan eventueel worden vervolgd. Uiteindelijk is de patiënt genezen, houdt een beperking over aan de ziekte of komt te overlijden.
Ziekten
De meeste ziektebeelden binnen de geneeskunde worden mondiaal gerangschikt in de ICD-10. Dit is een uitgave van de WHO waarin allerlei mogelijke diagnosen zijn geclassificeerd in geordend systeem. Het systeem is aanvankelijk ontstaan als een classificatie van doodsoorzaken. Deze indeling is tamelijk grof, wordt ongeveer om de tien jaar herzien en loopt natuurlijk altijd een aantal jaren achter bij de werkelijke stand van de wetenschap. Praktisch nut heeft de ICD aan het ziekbed niet; het is een statistisch instrument om het vóórkomen van ziektes in verschillende landen te kunnen vergelijken, waarbij men dan maar moet hopen dat in die landen identieke definities worden gehanteerd.
Iedere mogelijke ziekte kan worden ondergebracht in minstens een van de volgende categorieën: infectieziekten (bijvoorbeeld tuberculose of aids) neoplasmata (nieuwvormingen, dus benigne of maligne tumoren) ziekten van het bloed, de bloedvormende organen (beenmerg) en het immuunsysteem (anemie, leukemie, sarcoïdose, of lupus erythematodes) endocriene ziekten, voedings-gerelateerde ziekten en stofwisselingsziekten (bijvoorbeeld diabetes mellitus, ondervoeding of albinisme) psychische ziekten en gedragsstoornissen (bijvoorbeeld depressie of ADHD) ziekten van het zenuwstelsel (bijvoorbeeld multiple sclerose of de ziekte van Huntington) ziekten van het oog (bijvoorbeeld glaucoom of staar) ziekten van het oor en het evenwichtsorgaan (bijvoorbeeld middenoorontsteking of de ziekte van Menière) ziekten van het hart en vaatstelsel (bijvoorbeeld hartinfarct of spataderen) ziekten van het ademhalingsstelsel (bijvoorbeeld COPD of longontsteking) ziekten van het spijsverteringskanaal (bijvoorbeeld maagzweer of galstenen) ziekten van de huid en het onderhuidse weefsel (bijvoorbeeld psoriasis of doorligplekken) ziekten van de spieren, de botten en het bindweefsel (bijvoorbeeld zweepslag of osteoporose) ziekten van het urinewegsysteem en de geslachtsorganen, ook wel het urogenitaalstelsel (bijvoorbeeld blaasontsteking, geslachtsziekten) ziekten van de zwangerschap, de geboorte en het kraambed (bijvoorbeeld HELLP-syndroom, zwangerschapsvergiftiging, schouderdystocie of kraamvrouwenkoorts) ziekten van de pasgeborene (bijvoorbeeld hyperbilirubinemie) aangeboren misvormingen, aangeboren afwijkingen en chromosoomafwijkingen (bijvoorbeeld spina bifida, klompvoetje of syndroom van Down) klachten, symptomen, laboratoriumafwijkingen en klinische afwijkingen, niet anders gespecificeerd (bijvoorbeeld onbegrepen koorts of hoofdpijn) letsel, vergiftigingen of andere gevolgen van externe oorzaken (bijvoorbeeld onderkoeling, koolstofmonoxidevergiftiging of caissonziekte) externe oorzaken van overlijden en permanente schade (bijvoorbeeld auto-ongelukken of automutilatie of medische complicaties) factoren die de gezondheid beïnvloeden (bijvoorbeeld contact met infecties) nieuwe ziekten, nog niet anders gespecificeerd (voorheen bijvoorbeeld SARS, inmiddels ondergebracht in de categorie infectieziekten)
Geneesmiddelen
Geneesmiddelen of medicijnen (ook wel farmaca) zijn chemische verbindingen die op biologische entiteiten (zoals eiwitten, celmembranen of DNA) inwerken en die gebruikt worden in de therapie, de preventie en de diagnostiek van aandoeningen.
Geneesmiddelen kunnen synthetisch (bijv. paracetamol) of natuurlijk zijn. Natuurlijke geneesmiddelen worden bereid uit grondstoffen afkomstig van planten (bijv. morfine) of schimmels (bijv. penicillines). In veel landen mogen medicijnen, vooral de sterk werkzame of potentieel gevaarlijke, alleen door een arts worden voorgeschreven. Andere geneesmiddelen kunnen zonder recept worden aangeschaft. Welke medicijnen in welke categorie vallen, wordt bij wet bepaald en kan van land tot land verschillen.
Voor traditionele kruidengeneesmiddelen, waaronder Chinese en ayurvedische kruidengeneesmiddelen, bestaat in de Europese Unie een vereenvoudigde registratieprocedure. Daarbij volstaat een lange gebruikstraditie voor de onderbouwing van kwaliteit, veiligheid en werkzaamheid. Er zijn geen veiligheidstests of klinische studies vereist voor registratie van dergelijke geneesmiddelen.
Voor homeopathische geneesmiddelen bestaat sinds 2002 een dergelijke vereenvoudigde registratie binnen de Europese Unie. Hierbij dient alleen de farmaceutische kwaliteit en de veiligheid van het middel te worden aangetoond. De werkzaamheid behoeft niet te worden bewezen. Op de verpakking wordt vermeld dat de werkzaamheid niet volgens wetenschappelijke criteria is beoordeeld.
Alternatieve geneeswijzen
Specialisaties in België In Vlaanderen maken studenten geneeskunde na het zesde jaar een keuze: huisartsengeneeskunde sociale geneeskunde (verzekeringsgeneeskunde, schoolgeneeskunde, ... ) wetenschappelijk onderzoek specialistische gezondheidszorg (kindergeneeskunde, psychiatrie, orthopedie, oogheelkunde enz.).
In Vlaanderen staat de studie geneeskunde open voor al wie een diploma secundair onderwijs (of gelijkwaardig) bezit en slaagt in een toelatingsproef. De toelatingsproef gaat over kennis en inzicht in de wetenschappen, communicatievaardigheden en de vaardigheid om informatie te verwerken.Algemene informatie toelatingsexamen geneeskunde 2014
De erkenning van een geneeskundige specialisatie gebeurt door middel van de vermelding ervan in een koninklijk besluit. Dit wordt in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd. De in België erkende geneeskundige specialisaties dragen de titel van geneesheer-specialist in de desbetreffende specialisatie.
Erkende specialisaties in België Anesthesie-reanimatie - Arbeidsgeneeskunde - Cardiologie - Dermato-venereologie - Endocrino-Diabetologie - Functionele en professionele revalidatie van gehandicapten - Fysische geneeskunde - Gastro-enterologie