Zwitserland (Nederlandse uitspraak: [ˈzʋɪt.tsərˌlɑnt]; Duits: die Schweiz, Frans: la Suisse, Italiaans: la Svizzera, Reto-Romaans: Svizra, Latijn: Helvetia), officieel de Zwitserse Bondsstaat (ook wel Zwitsers Eedgenootschap of Zwitserse Confederatie; Duits: Schweizerische Eidgenossenschaft, Frans: Confédération suisse, Italiaans: Confederazione svizzera, Reto-Romaans: Confederaziun svizra, Latijn: Confœderatio Helvetica), is een land in het westen van Europa met als buren Duitsland in het noorden, Frankrijk in het westen, Italië in het zuiden, Oostenrijk en Liechtenstein in het oosten.
Zwitserland is een binnenstaat en Alpenland met een oppervlakte van 41.284 km²Ter vergelijking: Nederland heeft ongeveer dezelfde grootte, de omvangrijke binnenwateren meegerekend. België heeft ongeveer ¾ van de omvang van Zwitserland. en ca. 9 miljoen inwoners (2024). Bestuurlijk gezien is het een federale republiek bestaande uit 26 kantons. Zwitserland heeft officieel geen hoofdstad, maar Bern vervult in de praktijk die rol en wordt aangeduid als 'bondsstad'. Het is ook de plaats waar de bondsregering zetelt sinds het ontstaan van de federale staat in 1848. Zwitserland heeft een geschiedenis van neutraliteit: in 1815 werd op het Congres van Wenen de eeuwige neutraliteit van het land door de Europese grootmachten erkend. Het is geen lid van de Europese Unie (EU), maar de economie is sterk verweven met die van de EU.
Volgens de overlevering is het Oude Eedgenootschap – een confederatie die de voorloper was van de huidige bondsstaat Zwitserland – ontstaan in de 13e eeuw uit de Bondsbrief van 1291, een overeenkomst tussen de drie "oerkantons". Hoewel het land daarmee een lange geschiedenis als zelfstandige staat heeft, is de Zwitserse cultuur sterk beïnvloed door die van buurlanden Duitsland, Frankrijk en Italië. Duits, Frans en Italiaans zijn alle drie officiële talen in Zwitserland, evenals het Reto-Romaans. De 'neutrale' naam van het land is de Latijnse benaming Confœderatio Helvetica (CH).
Geschiedenis
miniatuur|250px|links|De bondsbrief van 1291. Traditioneel wordt 1 augustus 1291 gehanteerd als de datum waarop Zwitserland ontstond. Rond die datum verenigden de oerkantons Uri, Schwyz en Unterwalden zich in een confederatie, het Oude Eedgenootschap, door het afsluiten van de Bondsbrief van 1291, om hun onafhankelijkheid ten opzichte van de Habsburgse vorsten te verkrijgen en te bewaren. Daarnaast is er de Zwitserse stichtingsmythe van de Rütlischwur, een eed afgelegd door Arnold von Melchtal (uit het kanton Unterwalden), Walter Fürst (uit het kanton Uri) en Werner Stauffacher (uit het kanton Schwyz).
De autonomie van de Confederatie werd bewerkstelligd door Johann Rudolf Wettstein en werd bevestigd in de Vrede van Westfalen in 1648, die ook een einde maakte aan de Tachtigjarige Oorlog en de Dertigjarige Oorlog.
Na verloop van tijd sloten ook andere kantons zich bij hen aan. De Zwitserse Confederatie bestond uit een bonte mengeling van staten, die al dan niet met hun vazalstaten (Wallis, bijvoorbeeld, was een vazalstaat van Bern) bij de confederatie hoorden.
Begin 1798 vielen Franse troepen het gebied binnen dat vandaag de dag Zwitserland is. Het toen bestaande Oude Eedgenootschap, op dat moment de Confederatie van de XIII kantons, stortte in elkaar. Op 12 april 1798 werd de Helvetische Republiek opgericht als een bufferstaat, net zoals de Bataafse Republiek er ook een was, die de Fransen oprichtten om hun land te beschermen. De bezettende troepen organiseerden een gecentraliseerde staat, gebaseerd op de ideeën van de Franse Revolutie. Deze zogenaamd progressieve ideeën werden niet aanvaard door de lokale bevolking. De bezettende troepen plunderden vele dorpen en steden, waardoor het moeilijk werd om een nieuwe werkende staat te creëren. In combinatie met het plaatselijk verzet zorgden de economische problemen van de republiek dan ook voor het falen van de staat. De instabiliteit in de republiek bereikte een hoogtepunt tussen 1802 en 1803. De aanwezige Franse troepen werden versterkt en Napoleon wijzigde met de Mediationsakte opnieuw de structuur, waardoor de gecentraliseerde staat werd afgeschaft en de Confederatie van de XIX kantons ontstond. Deze Confederatie bestond tot 1815 en werd toen opgevolgd door de Confederatie van de XXII kantons, die in 1848 werd afgelost door de oprichting van de moderne Zwitserse Bondsstaat.
In 1848 werd na een kleine godsdienstoorlog (de laatste van in totaal vijf godsdienstoorlogen) tussen katholieken en protestanten (zie Sonderbund) de staat definitief omgevormd tot een bondsstaat.
Tijdens de beide wereldoorlogen bleef Zwitserland neutraal, hoewel er wel gevechtshandelingen plaatsvonden. Zo werden er in 1940 elf Duitse gevechtsvliegtuigen neergeschoten die het Zwitserse luchtruim schonden.
Geografie
miniatuur|200px|De Matterhorn is met 4478 meter een van de hoogste bergen in Zwitserland. miniatuur|200px|Satellietbeeld. Bron: NASA (NO boven). Links: Jura. Midden onder: meer van Genève miniatuur|200px|Aletschgletsjer, Wallis
Zwitserland ligt ten noorden en voor een kleiner deel ten zuiden van de Alpen. Het land heeft een grote diversiteit aan landschappen en er heersen meerdere klimaatzones in het land. Het klimaat in Zwitserland varieert sterk, van een hooggebergteklimaat in de hogere delen van de Alpen tot een mediterraan klimaat in Ticino. Een groot deel van het land maakt deel uit van het gematigd naaldwoud van de Alpen, een WWF-ecoregio gecatalogeerd als bergbioom (orobioom) die de bergketen van de Alpen omspant.
De hoogste bergen in de Zwitserse Alpen liggen in het zuiden en oosten van het land. In het noordwesten ligt de Jura. De hoogste berg van Zwitserland is de Dufourspitze in het Monte Rosamassief (4634 meter). Een andere bekende berg is de Matterhorn (4478 meter). Het noorden en het midden zijn minder bergachtig en daardoor het dichtst bevolkt.
De grootste meren in Zwitserland, het Bodenmeer en het Meer van Genève, worden gedeeld met andere landen. Het grootste geheel in Zwitserland liggende meer is het Meer van Neuchâtel. De meren hebben toeristische waarde en worden jaarlijks door honderdduizenden mensen bezocht. Van de kleinere meren zijn het Meer van Zürich, het Vierwoudstrekenmeer, het Meer van Thun, het Meer van Brienz, het Maggioremeer en het Meer van Lugano de bekendste. De laatste twee genoemde wateren worden geografisch gedeeld met Italië. Het Vierwoudstrekenmeer is met drie miljoen toeristen per jaar het drukst bezochte meer van Europa.
De voornaamste rivieren zijn de Rijn (met zijrivier de Aare), de Rhône en de Inn, die alle in Zwitserland ontspringen.
In Zwitserland bevindt zich de waterscheiding tussen de Noordzee, de Zwarte Zee, de Adriatische Zee en de Middellandse Zee.
Zwitserland beschikt over het Zwitsers Nationaal Park in het kanton Graubünden. Het ligt in de Engadinvallei bij de grens met Italië. Het is het enige Nationale Park in Zwitserland en is met een oppervlakte van 174,2 km² het grootste beschermde gebied van het land. Het land telt daarnaast verschillende natuurparken. Er zijn in het land zo'n 31 botanische tuinen en plantenverzamelingen, sinds 1996 verenigd in de Hortus Botanicus Helveticus (HBH), een vereniging van botanische tuinen en plantenverzamelingen in Zwitserland. De vereniging is in 1996 opgericht. Een van de bekendere tuinen is het natuurpark Papiliorama.
Bern is de bondsstad van Zwitserland. Hier zetelt de bondsregering sinds 1848, toen in Zwitserland de federale staat werd gesticht.
Buiten Bern zijn Zürich (de grootste stad), Genève, Bazel, Lausanne, Luzern en Lugano de belangrijkste steden van het land.
Demografie Bevolking
miniatuur|rechts|300px|Bevolkingsverloop van Zwitserland tussen 1970 en 2010 Zwitserland is geen natiestaat, er bestaat geen 'Zwitserse etniciteit'. In plaats daarvan is Zwitserland een samenleving van in hoofdzaak vier inheemse etnische groepen: Zwitserduitsers (65%), Romandiërs (18%), Italiaans-Zwitsers (10%) en Reto-Romanen (1%).
Eind 2005 woonden er 17.055 mensen met de Nederlandse nationaliteit en 9.822 mensen met de Belgische nationaliteit in Zwitserland.Ausländerinnen und Ausländer in der Schweiz Bericht 2006, pagina 66
Getallen in 2024https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung/stand-entwicklung.htmlWoonbevolking9.048.900Man/vrouw verdeling 98,9 mannen per 100 vrouwenBuitenlanders27,4%Levensverwachting mannen82,5 jaarLevensverwachting vrouwen86,0 jaarAantal kinderen per vrouw1,3Scheidingen per 100 trouwerijen49,0
Taal
thumb|De verspreiding van het Duits in West- en Midden-Europa thumb|Zwitserland, een meertalig land De nationale en officiële talen van Zwitserland zijn:Die Sprachen - Fakten und Zahlen Duits, als hoofdtaal gesproken door 63,0% van de bevolking Frans, als hoofdtaal gesproken door 22,6% van de bevolking Italiaans, als hoofdtaal gesproken door 8,1% van de bevolking Reto-Romaans, als hoofdtaal gesproken door 0,6% van de bevolking Dit houdt in dat 5,7% van de bevolking in Zwitserland een andere eerste taal spreekt dan de landstalen. Servo-Kroatisch is daarvan met 1,4% de belangrijkste, gevolgd door Albanees, Portugees, Spaans, Engels, Turks, Tamil, Arabisch en Nederlands. Het Nederlands wordt door 0,2% van de Zwitserse bevolking als eerste taal gesproken.
Het Duits dat door de Duitstalige Zwitsers gesproken wordt is Zwitserduits, dat op veel punten afwijkt van het Hoogduits en ook grote verschillen kent tussen de verschillende steden en dorpen. Het Zwitserse Frans wijkt in details ook af van het Frans uit Frankrijk. Het Reto-Romaans wordt gesproken in een deel van het kanton Graubünden.
In de verschillende landstalen noemt men Zwitserland Schweiz (Duits), Suisse (Frans), Svizzera (Italiaans) en Svizra (Reto-Romaans).
Religie
miniatuur|Bazel met het Munster In Zwitserland domineren de christelijke godsdiensten, hoewel de secularisatie zeker in de steden ver is voortgeschreden. Volgens de recentste volkstelling (2000) was destijds 42% van de Zwitsers rooms-katholiek, 40% gereformeerd, 2,5% lid van een zogeheten Freikirche (protestantse kerk zonder bijzondere band met de overheid) en 4% islamitisch. 1% behoorde tot een andere religie, 11% was niet aangesloten bij enige religie en 4% deed geen opgave.
Van de buitenlanders in Zwitserland is 44% rooms-katholiek, 5% gereformeerd, 17% orthodox, 18% islamitisch en 2% is niet aangesloten bij enige religie. De snelst groeiende religie in Zwitserland is de islam. De kantons zijn vrij om aan een kerkgenootschap een bijzondere status toe te kennen, namelijk die van Landeskirche (Landskerk). In de meeste protestantse kantons bezit de Evangelisch-Gereformeerde Kerk de status van Landeskirche en in de meeste katholieke kantons bezit de Rooms-Katholieke Kerk de status van Landeskirche. Soms is aan de Oudkatholieke Kerk eveneens de status van Landeskirche toegekend. In enkele West-Zwitserse kantons kent men geen Landeskirche, omdat daar de scheiding van kerk en staat volledig is doorgevoerd.
Overwegend protestants zijn de West-Zwitserse kantons (in het bijzonder Genève), Bern, delen van Schaffhausen, Zürich en de beide halfkantons van Bazel. Overwegend katholiek zijn de oerkantons in Centraal-Zwitserland, Fribourg, Ticino, Jura, Wallis en delen van Oost-Zwitserland. In Noord-Zwitserland is de Oudkatholieke Kerk van betekenis. Daarnaast kan ook het boeddhisme met 0,33% van de bevolking als aanhangers worden genoemd. Zwitserland kent het grootste aantal boeddhisten in Centraal-Europa.
Politiek en bestuurlijke indeling miniatuur|Embleem van de Zwitserse Confederatie.
Federale overheid
Bondsvergadering miniatuur|Het Federaal Paleis in Bern, zetel van het federaal parlement (de Bondsvergadering) en de federale regering (de Bondsraad).