miniatuur|Spits in metrostation Nizjni Novgorod Moskovskaja De spits of het spitsuur is in het verkeer en vervoer de periode op de dag dat het verkeer het drukst is. De spits wordt vooral veroorzaakt door het woon-werkverkeer (forensisme). Er zijn dan ook op de meeste werkdagen twee spitsperioden: 's morgens is er de ochtendspits met mensen die naar hun werk gaan en later op de dag de avondspits (soms ook middagspits genoemd) met mensen op weg terug naar huis. Voor verkeersdrukte op andere tijden wordt het woord 'spits' minder gebruikt.
In het openbaar vervoer komen deze piekuren tot uiting door vollere coupés en perrons; openbaarvervoersbedrijven spelen hierop in met extra materieel, hogere rijfrequentie en aangepaste tarieven. In het wegverkeer zijn de spitsperioden de tijden waarop gemiddeld de meeste files voorkomen.
De ochtendspits valt doorgaans in de periode van 7.00 tot 9.00 uur en bij uitbreiding 06.00 tot 10.00 uur. De avondspits valt in de regel tussen 16.00 en 18.00 uur en bij uitbreiding 15.00 tot 19.00. uur.
Nederland In Nederland is de spitspiek (lengte van alle files van dat moment bij elkaar opgeteld) in de ochtend doorgaans hoger dan die in de avondspits. Dit komt doordat de mensen ongeveer om dezelfde tijd beginnen met werken maar gespreider stoppen en naar huis gaan. Dat betekent niet dat de ochtendspits ook zwaarder is, uitgedrukt in filedruk is de avondspits "winnaar".
Eind jaren zeventig waren de ochtendspits en de avondspits ongeveer even groot. Inmiddels is dat beeld veranderd. Groeide de avondspits eerst vooral in de breedte, in 2007 werd geconstateerd dat de avondspits in verhouding veel drukker werd dan de ochtendspits. Daardoor is de avondspits niet alleen drukker dan de ochtendspits, maar duurt deze ook langer. Een mogelijke verklaring is dat in de avondspits het woon-werkverkeer weliswaar meer gespreid is, maar dat dan het recreatief verkeer voor extra verkeersaanbod zorgt.
De Hemelvaartsdrukte is traditioneel de drukste avondspits van het jaar, het effect van het weer op het verkeer uitgezonderd. Dit komt doordat veel mensen het Hemelvaartsweekend benutten voor een korte vakantie in eigen land of in het buitenland, terwijl het woon-werkverkeer ook aanwezig is. Ondanks alle waarschuwingen vooraf blijven mensen toch de weg op gaan.
Verdeling filedruk (2007) 550px
Drukste spitsen in Nederland (autoverkeer) De tien drukste spitsen gemeten in Nederland, in file-km op het drukste tijdstip, vanaf 1998:
Meting VerkeersInformatieDienst Nr. Datum Dagdeel Lengte Reden1 8 februari 1999 ochtend 975 km gladheid door een dik pak sneeuw 2 15 januari 2013 ochtend 943 kmVerkeersInformatieDienst: Recordspits... of toch niet sneeuwval 3 29 november 2010 avond 884 kmDoor wijzigingen in de meetmethode vanaf 1 juli 2005 is het "gemeten' aantal kilometers hoger dan in de oude situatie. Hoeveel hoger valt niet te bepalen, wel is door de VerkeersInformatieDienst becijferd dat de trendbreuk in de Filedruk ongeveer 25% bedraagt.Avondspits een van de zwaarste ooit sneeuw4 25 maart 2008 ochtend 852 kmVerkeersInformatieDienst: Spits op een na drukste in lijst aller tijden sneeuw en hagel5 3 februari 2012 middag/avond 830 km sneeuw6 25 november 2005 avond 820 km sneeuw, regen en windstoten 7 26 februari 2004 ochtend 762 km een pak sneeuw 8 17 december 2010 avond 748 km een pak sneeuw 9 17 december 2009 ochtend 672 kmDrukste spits van 2009 door sneeuw gladheid door sneeuw 10 6 maart 2006 ochtend 663 km gladheid door sneeuw
Meting ANWB Nr. Datum Dagdeel Lengte Reden1 22 januari 2019 Avond 2296 km Sneeuwval2 11 december 2017 Avond 1500 km Sneeuwval 3 1 oktober 2019 Ochtend 1136 km Boerenprotest 20194 1 november 2018 Avond 1135 kmDrukste spits van het jaar: 1135 km file, ANWB Algemene drukte5 15 januari 2013 Ochtend 1007 km Sneeuwval6 8 februari 1999 Ochtend 957 km Gekantelde vrachtwagens7 25 maart 2008 Ochtend 888 km Winterweer8 29 november 2010 Avond 871 kmDrukste avondspits ooit door sneeuwval Winterweer9 3 februari 2012 Middag/avond 831 kmnu.nl Sneeuwval10 25 november 2005 Avond 811 km Sneeuwval
Openbaar vervoer In het openbaar vervoer gelden diverse dalurenregelingen, die betrekking hebben op kortingen, geldigheid, en mee mogen nemen van een fiets. Er zijn dalurenabonnementen voor treinvervoer in Nederland, waaronder het Dal Vrij abonnement dat aanzienlijk goedkoper is dan het Altijd Vrij abonnement. Van de sterabonnementen zijn er echter geen dalurenvarianten.
Zie ook Buzzer en (voor Noord-Brabant) Dalurendagkaartje. Hyperspits Het drukste deel van de ochtendspits wordt ook wel hyperspits genoemd. Grofweg tussen 7:30 en 8:30 uur.
Zie ook
Spitsmijden
Categorie:Verkeerskunde Categorie:Openbaar vervoer Categorie:Tijdseenheid