Nationale parken in Noorwegen hebben een relatief korte geschiedenis. Het eerste nationale park is in 1962 gesticht. Nu zijn er in Noorwegen 48 natuurgebieden die de status van nationaal park hebben, waarvan 7 op Spitsbergen.
Nationale parken in Noorwegen worden relatief strikt beheerd en zijn sterk op behoud van 'wildernis' gericht. Tegelijk geldt het allemansrecht, wat betekent dat iedereen het recht heeft om het gebied te betreden. Men mag er bijvoorbeeld wandelen, skiën en zwemmen, althans zolang de natuur niet wordt aangetast. Faciliteiten zoals wegen, accommodaties en bezoekerscentra liggen vrijwel altijd buiten de parken. Het beheer van de parken valt deels onder het Noorse Ministerie voor Klimaat en Milieu (Klima- og miljødepartementet), waarbij natuurbescherming is ondergebracht, deels onder de lokale autoriteiten.https://web.archive.org/web/20160817194257/http://www.miljodirektoratet.no/en/Areas-of-activity1/Conservation-Areas/
De meeste parken liggen op het vasteland maar de nationale parken Ytre Hvaler, Jomfruland en Raet zijn zeeparken, terwijl ook alle parken op Spitsbergen zeegebied omvatten. Op Spitsbergen ligt tevens het grootste nationale park van het land met een oppervlakte van 13.286 km², waarvan 5.141 km² landoppervlakte is. Het grootste park op het vasteland van Noorwegen is Hardangervidda met een oppervlakte van 3.422 km². Gutulia is het kleinste park met een omvang van 23 km².
Geschiedenis thumb|350px|Nationale parken in Noorwegen (vasteland en Spitsbergen), zonder het in 2023 opgerichte Nationaal park Østmarka Vergeleken met veel andere landen en zeker met Zweden zijn in Noorwegen pas laat nationale parken gesticht. De eerste initiatieven om natuur te beschermen vonden echter al plaats omstreeks 1900, onder anderen door Yngvar Nielsen van de Noorse vereniging voor toerisme (Den Norske Turistforening, DNT).
In 1954 werd de Natuurbeschermingswet aangenomen die een kader bood voor het aanwijzen van beschermde natuurgebieden, waarna in 1962 het eerste park werd gesticht, (Rondane)Europarc (eds) (2009), Living Parks, Oekom, Munchen. Deze wet voorzag ook in de oprichting van een Natuurbeschermingsraad (Statens naturvernråd) die de regering adviseerde in natuurbeschermingszaken. In 1970 werd een paragraaf aan de wet toegevoegd speciaal gericht op nationale parken.H. Biebelriether & R.L. Schreiber (1989), De nationale parken van Europa, Pro Natur, Frankfurt aM. De raad suggereerde om 16 nationale parken te stichten. Hoewel dit advies werd overgenomen duurde het tot 1989 voordat deze gebieden als park of (in een geval) als reservaat werden aangewezen.
In 1986 adviseerde de raad om een tweede serie parken te stichten.. Ook dit advies werd overgenomen door het parlement dat in 1993 een nieuw nationale parkenplan vaststelde. Dit was gericht op uitbreiding van het aantal nationale parken en op vergroting van de bestaande parken.
In april 2021 stelde de Noorse Milieudienst voor om (naast de bestaande plannen voor nationaal park Østmarka ) vier nieuwe nationale parken (Sunnmørsalpene, Hornelen, Masfjordfjella, Øystesefjella) te creëren Noorse milieudienst, acht bestaande nationale parken (Rohkunborri, Dovre, Jotunheimen, Jostedalsbreen, Blåfjella-Skjækerfjella, Raet, Femundsmarka, Skarvan og Roltdalen) uit te breiden en zes bestaande beschermde landschapsgebieden (Lyngsalpan, Sylan, Trollheimen, Ålfotbreen, Oksøy-Ryvingen, Flekkefjord) de status van nationaal park te geven Noorse stattsomroep NRK. Er zijn ook concrete plannen voor een nationaal park in Borgan og Frelsøy in gemeente Nærøysund.<ref<NRK</ref>
Doel en omvang De Noorse nationale parken dienen om in de bewuste gebieden te komen tot regulering van menselijke activiteiten zoals toerisme en recreatie, wegenaanleg, jacht en visserij opdat bijzondere milieus niet aangetast worden. Ook fungeren de parken als onderzoekslocaties en referentiepunten voor hoogwaardige natuur- en milieukwaliteit. Het doel is om natuur te beschermen, daarbij inbegrepen de biodiversiteit, voor de huidige generatie mensen, voor 'de natuur zelf' en met het oog op toekomstige generaties.
Naast de nationale parken, die samen 21.650 km² beslaan, zijn er 153 beschermde landschappen (14.071 km²), 1701 natuurreservaten (3.418 km²), 102 natuurmonumenten en 98 kleine beschermde gebieden. Dit betekent dat ongeveer 12% van het vasteland van Noorwegen beschermd is.
Overzicht Hieronder volgt een overzicht van de nationale parken in Noorwegen.
Nationale parken (vasteland)
NaamOpgericht inOppervlakte ProvincieFotoNationaal park Ytre Hvaler2009354 ØstfoldNationaal park Fulufjellet201282,5Hedmark Nationaal park Gutulia196822,5Hedmark Nationaal park Femundsmarka1971597Hedmark, TrøndelagNationaal park Forollhogna20011.064Hedmark, TrøndelagNationaal park Rondane1962969Hedmark, OpplandNationaal park Dovre2003290Hedmark, Oppland Nationaal park Dovrefjell-Sunndalsfjella20021.698Oppland, Møre og Romsdal, TrøndelagNationaal park Reinheimen20061.974Oppland, Møre og RomsdalNationaal park Jotunheimen19801.155Oppland, Sogn og FjordaneNationaal park Breheimen20091.671Oppland, Sogn og FjordaneNationaal park Langsua2011537Oppland Nationaal park Hallingskarvet2006451Buskerud, Hordaland, Sogn og Fjordane Nationaal park Hardangervidda19813.444Buskerud, Telemark, HordalandNationaal park Færder2013340VestfoldNationaal park Folgefonna2005545Hordaland Nationaal park Jostedalsbreen19911.310Sogn og FjordaneNationaal park Skarvan og Roltdalen (Tjohkeli jïh Råalten)2004441TrøndelagNationaal park Blåfjella-Skjækerfjella20041.924TrøndelagNationaal park Lierne2004333Trøndelag Nationaal park Børgefjell (Byrkije)19631.447Trøndelag, NordlandNationaal park Saltfjellet-Svartisen19892.102NordlandNationaal park Lomsdal-Visten (Njaarke)20091.102NordlandNationaal park Sjunkhatten (Dávga)2010417,5Nordland Nationaal park Jomfruland2016117Telemark Nationaal park Junkerdal2004682NordlandNationaal park Lofotodden201899Nordland Nationaal park Møysalen200351Nordland Nationaal park Rago1971171Nordland Nationaal park Láhko2012188Nordland Nationaal park Ånderdalen1970125Troms Nationaal park Raet2016608Aust-Agder Nationaal park Rohkunborri2011571Troms Nationaal park Reisa1986803TromsNationaal park Øvre Dividal1971770TromsNationaal park Stabbursdalen (Rávttošvuomi)1970 747FinnmarkNationaal park Varangerhalvøya (Várnjárgga)20061.804FinnmarkNationaal park Anárjohka (Anárjoga)19761.390FinnmarkNationaal park Seiland (Sievju)2006316Finnmark Nationaal park Øvre Pasvik (Báhčaveaji) 1970119Finnmark Nationaal park Østmarka202353,9Viken
Nationale parken op Spitsbergen thumb|200px|Nationale parken Spitsbergen (zie nummers tussen haakjes in de tabel)
Naam Grootte (km²) Opgericht in Informatiecentrum Foto Forlandet (5) 4.647 totaal; 616 land; 4.031 water 1973 Nee Indre Wijdefjorden (6) 1.127 totaal; 745 land; 382 water 2003 Nee Nordre Isfjorden (4) 2.954 totaal; 2.050 land; 904 water 2003 Nee Nordvest-Spitsbergen (7) 9.914 totaal; 3.683 land; 6.231 water 1973 Nee Sassen-Bünsowland (3) 1.230 totaal; 1.157 land; 73 water 2003 Nee Sør-Spitsbergen (1) 13.282 totaal; 5.025 land; 8.257 water 1973 Nee Van Mijenfjord 2021 (uitbreiding van het in 2003 opgerichte nationaal park Nordenskiöldland (2)) Nee
Externe links officiële website Noorse nationale parken beschrijving nationale parken Noors Milieudirectoraat - overzicht nationale parken officiële interactieve kaart Noorse nationale parken
Noorwegen Nationale