miniatuur|Replica van de Workumer el op de muur van het stadhuis in Workum miniatuur|Oud houten el-meetstok Een el is een oude lengtemaat die vooral gebruikt werd om stoffen te meten. Ze kwam voor in Duitsland, Vlaanderen, Denemarken, Zweden, Holland, Engeland en Spanje.
De oorspronkelijk idee van de el als lichaamsmaat (afstand van elleboog tot top van de middelvinger) verschilde van persoon tot persoon en lag meestal rond 45 à 46 cm, maar was natuurlijk niet gestandaardiseerd.
Oudste bronnen De allereerste bekende en gestandaardiseerde "el" waarvan we archeologisch bewijs hebben, is de Egyptische koninklijke el (royal cubit), die al in het 3e millennium v.Chr. werd gebruikt. Zij mat ongeveer 52,5cm.
Er zijn ook zeer oude Mesopotamische (Sumerische) el-maten bekend. De beroemde Nippur-el, waarvan een metalen standaard uit ca. 2650 v.Chr. bewaard is gebleven, mat ongeveer 51,85 cm.
Naderhand is die afstandsmaat blijkbaar steeds vergroot.
Lokale verschillen De el werd lokaal, in ieder belangrijk handelscentrum, vastgesteld.
Vaak waren er bijkomende verschillen tussen detail- en groothandel. In de Oudenaardse kleinhandel gebruikte men bijvoorbeeld 70,3cm, terwijl men voor de groothandel 73,4cm hanteerde.
In de zuid-Belgische plaats Chimay gebruikte men dan weer een grote el (97,43cm) en een kleine el (73,12cm).
Een greep uit de verschillende afspraken voor deze lengtemaat: {| |Amsterdams | 68,8cm |- |Antwerpen | 69,5cm |- |Brabantse el: | 69,2cm of 16 tailles |- |Brugse el: | 70,1cm |- |Delftse el: | 68,3cm |- |Dendermondse el: | 70,3cm in winkels, 73,? cm in de Halle |- |Gentse el: | 70,0cm in winkels, 72,8cm stof, 77,0cm ruwe stof |- |Goesse el: | 69cm |- |Haagse of gewone el: | 69,4cm |- |Rigase el: |53,3 cm |- |Sint-Niklase el: | 70,0cm |- |Twentse el: | 58,7cm |- |Wase el: | 69,8cm in winkels, 72,8cm stof, 76,5cm ruwe stof |- |Workumer el: | 70,9cm
El als meter Niet zelden werd voor de el een algemeen gemiddelde genomen van 68cm. In verband met de heffing van accijns werd de Haagse el (69,4cm) in 1725 de nationale standaard. Bij de invoering van het Nederlands metriek stelsel in 1820 werd de el gelijkgesteld aan een meter. Met de Wet van 7 april 1869 (Staatsblad nr. 57) werden oude benamingen, waaronder de el, afgeschaft en vervangen door de tegenwoordig gebruikelijke aanduidingen. In de periode 1820-1870 was een el gelijk aan 10 palmen (decimeter) of 100 duimen (centimeter) of 1000 strepen (millimeter).
Bijbelse el Het is onduidelijk hoe lang de el is die in de Bijbel en hadithboeken (ziraa) ter sprake komt, bijvoorbeeld bij de afmetingen van de ark van Noach. Volgens de Siloaminscriptie was de Siloamtunnel die koning Hizkia liet graven om Jeruzalem van water te voorzien 1200 el lang. Er bestaan een aantal recente metingen van deze tunnel, die variëren tussen de 512,5 en 533 meter. , Hezekiah in History and Tradition (BRILL, 2012) Dat zou betekenen dat een el 45 centimeter is. Er zijn ook beweringen dat de gebruikte el in de Bijbel 49,5 of 52,5 centimeter was. Jewish Encyclopedia: Weights and measures
Categorie:Niet-SI-eenheid Categorie:Lengtemaat