De Partij voor de Vrijheid (PVV) is een radicaal-rechtse Nederlandse politieke partij met een nationalistische en anti-islamitische signatuur.*
De PVV werd in 2005 onder de naam Vereniging Groep Wilders opgericht door Geert Wilders, een parlementslid dat zich het jaar daarvoor had afgescheiden van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) en sindsdien als eenmansfractie onder de naam Groep Wilders opereerde.
De Vereniging Groep Wilders heeft twee leden: Wilders en de Stichting Vrienden van de PVV. Wilders is het enige bestuurslid van de stichting. Wilders heeft dus juridisch, indirect, de volledige zeggenschap over de vereniging.Heel veel werk en maar één Geert Wilders: is de PVV wel in staat om te regeren? Wilders is ook fractievoorzitter in de Tweede Kamer, partijleider en voorzitter van het partijbestuur.Parlement & Politiek, parlement.com
Bij de Tweede Kamerverkiezingen 2006 kwam de PVV voor het eerst in de Tweede Kamer. Sinds 2011 is de partij vertegenwoordigd in de Provinciale Staten en in de Eerste Kamer. De PVV was vertegenwoordigd in het Europees Parlement van 2009 tot 2019, van 2020 tot 2022, en opnieuw vanaf 2024.
De partij maakte deel uit van het op 2 juli 2024 beëdigde kabinet-Schoof, tot zij op 3 juni 2025 haar bewindspersonen terugtrok en het kabinet demissionair werd.
Historie
2004-2006: Voorgeschiedenis en oprichting Op 3 september 2004 stapte het toenmalige VVD-lid Geert Wilders als gevolg van onenigheid over de mogelijke toetreding van Turkije tot de Europese Unie uit zijn partij. Hij kreeg van de partijtop geen toestemming om af te wijken van de fractiediscipline. Ook was in de fractie irritatie gegroeid door een reeks van interviews waarin Wilders harde uitspraken over moslims, zijn eigen partij en fractiegenoten had gedaan. Wilders behield zijn kamerzetel op persoonlijke titel en vormde vanaf dat moment een eenmansfractie, die hij de Groep Wilders noemde. Hij liet de pers weten een nieuwe beweging op te willen richten 'ter rechterzijde van het politiek spectrum, met mensen die hun muil niet laten korven'. Wilders richtte op 24 november 2004 de "Stichting Groep Wilders" (later: "Stichting Vrienden van de PVV") op, met als doel het uitdragen van standpunten en aantrekken van financiën.
In de periode 2004-2006 bestond de Groep Wilders uit het Kamerlid Wilders en zijn beleidsmedewerker Martin Bosma. Na de verkiezingen van 2006 ging de partij onder de naam "Partij voor de Vrijheid" door. De "Vereniging Groep Wilders" liet op 22 februari 2006 bij de Kiesraad de Partij voor de Vrijheid (PVV) registreren. Tot de Tweede Kamerverkiezingen 2006 werd de partij voor de herkenbaarheid aangeduid als "Groep Wilders - Partij voor de Vrijheid".
2006-2008: Beginjaren in de Tweede Kamer In maart 2006 werd het verkiezingsprogramma van de PVV bekendgemaakt, getiteld Klare wijn. In het programma stond onder meer dat de belastingen fors omlaag moesten, dat buitenlandse imams een spreekverbod zouden moeten krijgen en dat artikel 1 van de Nederlandse Grondwet kon worden vervangen door een artikel over "de dominantie van de joods-christelijke en humanistische traditie en cultuur". Het programma stelde: Zo lang niet duidelijk is dat de Nederlandse moslimgemeenschap de orde en spelregels van de Nederlandse rechtsstaat van harte accepteert, ontbreekt het fundament van vertrouwen dat noodzakelijk is om grondwettelijke rechten en vrijheden in dezelfde mate toe te kennen als aan andere groepen in Nederland."Partij voor de Vrijheid publiceert programma; Radicale moslims weg, radicale moskeeën dicht; Wilders: artikel 1 uit de Grondwet", in dagblad Het Parool, 21 maart 2006"Wilders wil af van grondwetartikel 1; Kamerlid staat alleen in roep om intrekking discriminatieverbod", in dagblad De Telegraaf, 22 maart 2006, p. 3 Als belangrijkste doel noemde hij dat "Nederlanders weer trots moesten worden op hun cultuur"."Wilders: artikel 1 moet uit Grondwet", in NRC Handelsblad, 21 maart 2006, p. 1 "Wilders wil trots, vrijheid en morele orde", in NRC Handelsblad, 21 maart 2006, p.3 Ook kondigde hij aan dat zijn partij organisatorisch een andere opzet zou hebben dan de traditionele politieke partijen.Wilders wil een partij zonder hiërarchische lijnen, nrc.nl
thumb|Wilders (links) tijdens het slotdebat van de Tweede Kamerverkiezingen 2006. Bij die verkiezingen behaalde de PVV 9 zetels. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 behaalde de PVV 9 zetels. De partij scoorde vooral in delen van Limburg aanzienlijk meer stemmen dan in de rest van Nederland. Op sommige plekken behaalde ze hier rond de 17% van de stemmen. Wilders benadrukte dat het niet op een "herhaling van de LPF" zou uitlopen, daarmee doelend op de deceptie gevolgd door een kabinetscrisis na het aanvankelijke succes van de Lijst Pim Fortuyn bij de verkiezingen in 2002. "'Niet bang voor LPF-toestand'; Geert Wilders over zijn toekomstige rol in de Tweede Kamer", in NRC Handelsblad, 23 november 2006, p. 3
In januari 2007 ging het gerucht dat enkele aanhangers van de PVV via als extreemrechts beschouwde websites als Polinco om steun zouden hebben gevraagd in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen. Wilders ontkende dat dit waar was, maar erkende tegelijk dat zijn partij enkele tientallen steunverklaringen uit extreemrechtse hoek had ontvangen. Hij distantieerde zich van deze steunbetuigingen.
Bij de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2007 deed de PVV niet mee, omdat er naar eigen zeggen nog geen tijd was geweest om lijsten met kandidaten samen te stellen.
In 2007 kwam de Tweede Kamerfractie van de PVV tweemaal in actie tegen de dubbele nationaliteit voor bewindslieden. Als voornaamste argument hiervoor voerde de PVV aan dat mensen met twee nationaliteiten zich zouden moeten houden aan de wetgevingen van twee verschillende landen, die niet op alle punten met elkaar overeenkomen. Aanleiding was de (aanstaande) beëdiging tot staatssecretaris van Nebahat Albayrak en Ahmed Aboutaleb (die naast de Nederlandse de Turkse respectievelijk Marokkaanse nationaliteit bezitten). De PVV diende een motie in tegen het van oorsprong Marokkaanse PvdA-Kamerlid Khadija Arib vanwege haar lidmaatschap van een adviescommissie voor de Raad van de Mensenrechten in Marokko. De PVV vond dat zij moest kiezen tussen haar Kamerlidmaatschap en haar advieswerk voor de Raad.Harde botsing Wilders en Kamer over Arib, RTL De PVV vond in geen van deze moties steun bij andere partijen.
Op 5 december 2007 noemde de PVV in een motie in de Tweede Kamer de Nederlandse Antillen een grotendeels corrupt boevennest en pleitte ervoor deze autonome onderdelen van het Koninkrijk der Nederlanden aan de hoogste bieder te verkopen. Alle overige partijen distantieerden zich van dit voorstel. Antilliaanse parlementariërs gaven te kennen geen Nederlandse delegatie van de Tweede Kamer te ontvangen, als daar een PVV-lid bij aanwezig zou zijn.
In maart 2008 kwam Wilders' islamkritische film Fitna uit.
2009: Europees Parlementsverkiezingen, oppositie miniatuur|Verkiezingsevenement van de PVV voor de Europese verkiezingen 2009 Aan de Europees Parlementsverkiezingen van 2009 nam de PVV wel deel. Op 5 april 2009 werd de kandidatenlijst voor de Europese Parlementsverkiezingen 2009 van de partij bekendgemaakt. Barry Madlener was de lijsttrekker. Geert Wilders fungeerde als lijstduwer, maar mocht hij door middel van voorkeurstemmen toch gekozen worden, zou hij naar eigen zeggenGeert Wilders geeft aan dat hij geen zitting zal nemen in het Europees Parlement, De Telegraaf, 5 april 2009 geen zitting nemen in het Europese Parlement. Bij de verkiezingen behaalde de PVV 4 zetels, waarmee de PVV de op een na grootste Nederlandse partij werd.Wilders wint Europese verkiezingen in Nederland, Het Laatste Nieuws, 5 juni 2009 Wilders werd inderdaad met voorkeurstemmen gekozen, maar kondigde meteen aan zijn zetel niet te zullen innemen. In het parlement behoorde de partij tot de niet-ingeschrevenen. Op 9 oktober 2009 maakte staatssecretaris Ank Bijleveld bekend dat de extra Nederlandse zetel in het Europees Parlement (onder het verdrag van Lissabon) naar de PVV zou gaan. Hiermee kwam de PVV op vijf zetels.PVV krijgt vijfde zetel in Europarlement, NU.nl, 9 oktober 2009
Op 16 mei 2009 vroeg de PVV aan toenmalig premier Balkenende actief mee te werken aan de opheffing van de staat België, onder meer door het sturen van een aparte ambassadeur naar het Vlaamse gewest. Directe aanleiding hiertoe was een onderzoek waaruit zou moeten blijken dat het imago van België in de wereld zeer slecht is. Wilders en Bosma pleitten voor een Nederlandse ambassadeur in Vlaanderen in plaats van in België."PVV wil ambassadeur in Vlaanderen", Herenig Nederland en Vlaanderen, 15 mei 2009
De PVV liet NYFER een onderzoek verrichten naar de kosten van niet-westerse immigratie. De resultaten zag Wilders als een bevestiging van de noodzaak van de door de PVV gewenste immigratiebeperking. "PVV: Wat kost ons de allochtoon? Partij Wilders eist van bijna alle ministeries uitgebreide kosten-batenanalyse", in dagblad Trouw, 22 juli 2009, pag. 1 "Allochtoon is voor PVV een kostenpost; Fritsma: wat kost immigratie?", in NRC Handelsblad, 22 juli 2009, pag. 3Kant steunt PVV, De Telegraaf, 6 september 2009 "Kabinet weigert extra rekenwerk voor PVV", in dagblad Trouw, 5 september 2009"Kabinet weigert overzicht kosten en baten allochtonen", in NRC Handelsblad, 5 september 2009, pp. 1/2 "Geen optelsom migratiekosten", in dagblad de Volkskrant, 5 september 2009, pag. 1"Kabinet weigert PVV-immigratievragen te beantwoorden"
In september 2009 stelde Wilders het heffen van een belasting op het dragen van hoofddoekjes voor, die hij aanduidde als de "kopvoddentaks". In april 2011 diende de Noord-Hollandse fractie van de PVV een motie in om voortaan geen provincieambtenaren meer in dienst te nemen als zij hoofddoekjes droegen, als afgezwakte versie van een eerder aangekondigde motie voor een hoofddoekjesverbod dat voor het hele Noord-Hollandse provinciehuis zou gelden. De motie werd echter verworpen.
2010-2012: Gedoogpartner van minderheidsregering De partij deed bij de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2010 alleen in Den Haag en Almere mee.Wilders laat gemeenteraadsverkiezingen lopen, De Telegraaf, 15 augustus 2009 In Almere werd de PVV met negen zetels de grootste partij, in Den Haag de tweede met acht zetels. Ondanks deze lokale winsten trad de PVV niet toe tot de colleges.
thumb|Maxime Verhagen (links) en Mark Rutte (midden) presenteren het regeer- en gedoogakkoord met Wilders (2010) Tijdens deze Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni won de PVV, mede dankzij de Henk en Ingrid-campagne, toch nog vrij onverwacht 24 zetels en werd hiermee de derde partij van Nederland. Eind september 2010 sloten het CDA en de VVD een regeerakkoord, maar ze hadden geen meerderheid in de Tweede Kamer. Daarom werd daarnaast met de PVV een zogeheten gedoogakkoord gesloten, om vanuit de Tweede Kamer steun te leveren zonder deel te nemen aan het kabinet. Dat was een nieuw verschijnsel in de Nederlandse politiek. In het gedoogakkoord waren alle programmapunten van de PVV opgenomen die de coalitiepartijen tijdens hun regeerperiode op zouden pakken. Daarnaast werd gezamenlijk afgesproken dat de PVV de regeringscoalitie niet mocht laten vallen op de punten die in het regeerakkoord werden vermeld.Gedoogakkoord VVD-PVV-CDA (pdf) via open.overheid.nl Wilders had ervoor gezorgd dat er delen uit het verkiezingsprogramma van de Dansk Folkeparti in dit gedoogakkoord waren overgenomen.Gedoogakkoord: made in Denmark, De Pers, 26 juni 2011 Tijdens de regeringsverklaring ontstond er een meningsverschil tussen coalitie en gedoogpartner door het dubbele Zweeds-Nederlandse paspoort van CDA-staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten. De PVV wilde per motie in de Tweede Kamer dat Veldhuijzen dit Zweedse paspoort opgaf, waarvoor ze geen steun van andere partijen kreeg en daarop besloot geen motie in te dienen.