Oostduinkerke (Frans: Ostdunkerque) is een dorp aan Belgische Kust (meer bepaald de Westkust) en een deelgemeente van de gemeente Koksijde. Op 1 januari 1971 fuseerde Oostduinkerke met Wulpen en bij de gemeentelijke herindeling van 1977 gingen beide gemeenten op in de fusiegemeente Koksijde.
Geografie thumb|left|Duinencomplex Ter Yde, gezien vanaf de Zeebermduinen Het noordelijke deel van de deelgemeente, aan het strand gelegen, is een rustige badplaats middenin duinenrijen (240 hectare) die als natuurreservaat bestempeld werden.
Het zuidelijke gedeelte ligt aan de grens tussen de duinen en De Polders (landen onder het hoogwaterniveau die vroeger regelmatig overstroomd werden). Het was een vissersdorp waarvan de inwoners tussen twee viscampagnes hun moestuin bewerkten en weleens duinkonijntjes stroopten. Vandaag hebben de dorpelingen zich grotendeels op toerisme en horeca gericht.
Het strand is bij laag water een kilometer breed. De afmetingen van het strand (het strekt zich uit over 30 km tot het strand van Duinkerke) en zachte helling, alsook de afwezigheid van strandhoofden, zijn geschikt voor het zeilwagenrijden en het parakarten.
Wijken thumb|Modernistisch bootrestaurant Normandie Oostduinkerke kent naast de kernen Oostduinkerke-Bad en Oostduinkerke-Dorp verder nog de volgende wijken: Duinpark: Exclusieve wijk grenzend aan het natuurgebied Zeebermduinen. Bestaande uit kleine straatjes en pleintjes, waaronder het Rodenbachplein. Wordt ook weleens 'Klein Knokke' of de 'miljonairswijk' genoemd verwijzend naar de mix van charmante villa's en de peperdure villa-appartementen vlak bij het strand, waar tal van West-Vlaamse ondernemers en vrije beroepers uit vooral de streek rond Kortrijk en Roeselare hun vakantieresidentie hebben. Sint-André: Exclusieve wijk met luxueuze villa-appartementen gelegen aan natuurgebied Schipgatduinen. Hier liggen ook de twee geklasseerde restaurantboten "Hotel De Normandie" en "La Péniche" Groenendijk: Exclusieve wijk grenzend aan Nieuwpoort met villa-appartementen en villa's, deze wijk wordt door de Zeebermduinen gescheiden van de duinparkwijk. Witte Burg: Exclusieve wijk van villa's bij Oostduinkerke-dorp, te midden het gelijknamig natuurgebied. Mariapark: Rustige villawijk vlakbij het Hannecartbos en de Ter Yde Duinen, waardoor het een mooie overgang vormt tussen bebouwing en natuur. De wijk dankt haar naam aan Maria, de echtgenote van de oorspronkelijke verkavelaar.
Geschiedenis In 1135, toen de gemeente nog Dunacapella (duinkapel) heette werd ze voor het eerst een zelfstandige parochie. De naam evolueert later naar Dunckercka. Pas in 1246 wordt gewag gemaakt van de naam "Ostdunckercka". Dit om het onderscheid te maken met Duinkerke in het huidige Frankrijk. Op de Ferrariskaarten uit 1777 kunnen we zien hoe het dorp Ostdunkercke er toen uitzag. Van enige bebouwing in de duinen was helemaal geen sprake. Er was enkel bebouwing in het 'dorpscentrum'. Dat bestond uit de kerk, een paar huizen en slechts een twintigtal kleine boerderijtjes met moestuinen.
In de middeleeuwen bestond er een waddeneiland (zoals er nog nu in Friesland zijn) van Duinkerke tot Oostduinkerke met de Duinenabdij in het midden. Later (met gedeeltelijke verslibbing van de IJzerdelta) breidde het eiland zich verder uit naar het oosten, waar Nieuwpoort (novus portus = nieuwe haven) werd gesticht. In 1886 gaat de stoomtramlijn Oostende-Veurne rijden. Daarmee krijgt ook Oostduinkerke-dorp zijn eerste openbaar vervoer.
20e eeuw Aan het begin van de 20e eeuw begon het toerisme en de ontwikkeling van Oostduinkerke-Bad. Dit was vooral de verdienste van de twee hotels, waarvan Hotel Gauquié het langst overbleef. In 1899 werd de "Société civile des dunes d'Oostduinkerke et Coxyde" opgericht door vermogende Bruggelingen, die instond voor het bouwklaar maken van de duinengrond. Toch was het vooral na de Eerste Wereldoorlog dat het toerisme in Oostduinkerke echt begon. In deze tijd kwam ook Felix Timmermans hier op vakantie. De artiesten en de intellectuelen hadden afspraak in het "Hotel des dunes", terwijl de sportievelingen elk jaar terugkwamen voor de internationale zeilwagenwedstrijd.
In 1926 bereikt de NMVB-Kusttramlijn Oostduinkerke-bad als stoomtram, en in 1929 als de elektrische lijn 1; in moderne vorm rijdt die daar nog steeds. In 1930 gaat de elektrische lijn 9 van Oostduinkerke-bad via dorp naar Veurne rijden, terwijl de lijn Nieuwpoort(stad)-Oostduinkerke(dorp)-Koksijde(dorp)-Veurne een stoomtramlijn blijft. In 1941 werden lijn 7, 9 en de stoomtram door de bezetter opgeheven. Na de oorlog keerden zij niet meer terug.De Belgische Kusttram in beeld, A. ver Elst, uitgeverij Europese bibliotheek, 1981.
Demografische ontwikkeling
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwoneraantal op 31 december 1970-1976: Inclusief Wulpen Natuur De duinen De Oostduinkerkse duinen situeren zich langs weerszijden van de Leopold II Laan, die het dorp met het bad verbindt. Ten westen de Doornpanne en Schipgatduinen en ten oosten Duinen van Ter Yde, Hannecartbos en Oostvoorduinen.
Doornpanne Een panne of duinpan is een komvormige laagte tussen duinen. Het gaat hier dus om een depressie waarin veel struiken met doornen groeiden. In de Doornpanne bevindt zich de Hoge Blekker, die met zijn 33 meter het hoogste Belgische duin is. thumb|Depressie in de Doornpanne
Ter Yde Ter Yde is de naam van een oud vissersgehucht gesitueerd op de oevers van het vloedgat, een modderpoel in de IJzerdelta. Het vloedgat werd gesloten door een dijk, de Groenendijk en vormt de Lenspolder (van de familie Lens) op de actuele linkeroever van de IJzer. Voor de oude modderpoel, in het actuele Hannecartbos, bestaat nog een kleine depressie waardoor de "Beek zonder naam" loopt. thumb|Ter Yde Duinengebied
Het reservaat bestaat uit duinen van verschillende types:
De oudste duinen dateren uit de Hoge Middeleeuwen. Naast Oostduinkerke vindt men deze ook nog in Adinkerke, op de grens van de polders en de meest recente duinen. Men noemt ze ook "kopjesduinen". Het zijn zandbanken gevormd door de wind die over de oude IJzerestuarium vloog. Voorbij de kopjesduinen, meer naar zee op, strekken de Plaatsduinen en de Karthuizerduinen zich uit. Deze laatste stuifduinen, in paraboolvorm, verplaatsen zich van het westen naar het oosten door de dominerende windrichting. Men moest er helmgras op plaatsen en barrières aanleggen om de verzanding van de Lenspolder tegen te gaan. De Plaatsduinen daarentegen, hoewel ook stuifduinen, zijn restanten van een gestabiliseerde middeleeuwse vorming.
De Zeebermduinen zijn de meest recente duinen. Deze situeren zich tussen de Karthuizerduinen en de zee. Ze vormen een natuurlijke omwalling tegen overstromingen. Alle duingebieden zijn Europees beschermd als onderdeel van Natura 2000-gebied 'Duingebieden inclusief IJzermonding en Zwin' (BE2500001).
Bossen Het Hannecartbos: dit bos van 48 hectare werd in de jaren 1920 aangelegd door de familie Hannecart om er te kunnen jagen.
Cultuur Onroerend erfgoed thumb|Sint-Niklaaskerk Het voormalig stadhuis|thumb|right thumb|Garnaalvisser te paard thumb|Optocht van paardenvissers thumb|Het Nationaal Visserijmuseum - OD. 1 Martha De Sint-Niklaaskerk te Oostduinkerke-Dorp, van Jean Gilson uit 1952 is een moderne bakstenen kerk. Ze werd gebouwd in 1952-1956, ter vervanging van de oude kerk die in 1940 werd vernield. Tussen de kerktoren en het schip van de kerk ligt een atrium, dat omgeving is door wandelgangen. Aan de 36 meter hoge kerktoren hangt een terracotta Christusbeeld, dat 13,5 meter hoog is en vier ton weegt. Het werd gemaakt door Josef Arnost Gause. Een 3,5 meter hoog terracotta beeld hangt boven het altaar. De witte zomer- of Mariakapel, die gebouwd is in de hoogte, met daarachter, op de hoogste duin van Oostduinkerke-bad, de villa "Le belvédère" van de hand van architect Gaston Lejeune die zo het omgevende landschap domineert. Het oud stadhuis van Oostduinkerke, later OCMW-burelen en thans het erfgoedhuis van Koksijde-Oostduinkerke. Het Brits militaire kerkhof (1940-1945) is een stille getuige van de Britse doden die hier gevallen zijn gedurende de Slag om Duinkerke in 1940. Grafsteen van Louis Artan op de gemeentelijke begraafplaats ontworpen door Victor Horta. Modernistisch openluchtzwembad op de zeedijk. De mooiste duinenvilla van België bevindt zich volgens de kranten Het Belang van Limburg en De Gazet van Antwerpen in de Oostduinkerkse wijk Witte Burg. Het gebouw van architect Marc Corbiau werd in 2009 te koop gesteld voor 7,5 miljoen euro. Hoewel ze pas in 1990 gebouwd werd is ze toch al opgenomen in de erfgoedlijst van de gemeente.
Maritiem erfgoed en folklore Oostduinkerke is de enige plaats ter wereld waar nog te paard garnalen gevangen worden. Tot het midden van de twintigste eeuw gingen de paardenvissers voor de kost vissen langs het strand. Nu is dit meer folklore geworden en wordt deze door de gemeente gesubsidieerde visserij enkel als toeristische attractie beoefend. Daarnaast worden in Oostduinkerke ook nog steeds garnalen gevangen met een door mankracht voortgetrokken sleepnet door de kruiers of kruwers. Eerder werden de paardenvissers reeds erkend als Vlaams erfgoed. Sinds december 2013 werden ze ook opgenomen als UNESCO immaterieel werelderfgoed.UNESCO Elke vrijdagavond tijdens de zomer vindt er op het binnenplein van het Nationaal Visserijmuseum een folkloreavond plaats waar men oude ambachten zoals kantklossen, mandenvlechten, klompenmakers, hangmatwevers, nettenwevers, enz. kan bezig zien.
Monumenten Monument voor de gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog door Oscar Jespers Hugo Verriest gedenkteken van Mark de Bruyn Clooned Paardevissers van William Sweetlove Tegenwind van Gerrit
Musea en bezoekerscentra Oostduinkerke heeft verschillende musea. In het dorp ligt het Nationaal Visserijmuseum. Het geeft de geschiedenis weer van de Oostduinkerkse vissers, die bekend waren voor hun durf en vaardigheid tot bij de Duinkerkse visserijbazen, die hen kwamen ronselen voor de IJslandvaart. Het geeft eveneens een historisch overzicht van de Vlaamse kust- en zeevisserij aan de hand van maquettes van vissersboten (van AD 800 tot heden). In 2004 werd het oude visserijmuseum gesloopt en vervangen door een complete nieuwbouw waarin de vissersboot OD1 Martha, die voorheen op het binnenplein lag en die gerestaureerd werd, zijn laatste rustplaats vond. Op het vrij te bezoeken binnenplein ernaast ligt nog een origineel vissershuisje (deel van het museum) en een vissersherberg Estaminet De Peerdevisscher, alle met traditionele, wit gekalkte bakstenen, met rode dakpannen en witte dakranden en groen geschilderd schrijnwerk. Traditioneel is ook de zwarte, met teer beschilderde plint. Het museum voor sleutel en slot (een historisch overzicht van 3000 jaar sleutel en slot) Het heemkundig museum Florishof (dorps- en volksleven anno 1900). Bezoekers-en educatief centrum 'De Doornpanne'
Jaarfeesten In Oostduinkerke zijn er jaarlijks verschillende stoeten en parades. In de eerste week van de grote vakantie en ook in het weekend voor deze vakantie: de "garnaalfeesten", een hele week lang zijn er verschillende activiteiten die te maken hebben met de garnaal, met als afsluiter een grote stoet die in het teken staat van de visserij. Ook zijn er vooraf verschillende "markten" over oude beroepen zoals manden vlechten, kaas maken en natuurlijk alles omtrent de visserij. de "week van de zee", met elk jaar een uitvoering over het oude Oostduinkerke. zondag voor Aswoensdag: jaarlijkse carnavalsstoet met reuzen Ko en Liza. openingsmars van de Vierdaagse van de IJzer.
Inspiratieoord voor kunstenaars