De Hamburgische Bürgerschaft (Nederlands: Burgerschap van Hamburg) is het parlement van de Duitse deelstaat Hamburg.
De Bürgerschaft is naast parlement van de stadstaat Hamburg ook een gemeenteraad die zich bezighoudt met communale vraagstukken. Kleine lokale vraagstukken (kleinschalige bouwplannen) worden echter door deelraden (Bezirksversammlungen, 7 in totaal) behandeld.
De parlementsleden van de Bürgerschaft worden verkozen via algemeen, enkelvoudig kiesrecht. Verkiezingen vinden elke vijf jaar plaats (tot 2015 was dit elke vier jaar). Daarbij geldt een kiesdrempel van vijf procent. Conform de grondwet telt de Bürgerschaft een minimum van 120 zetels. Door Überhangmandaten en Ausgleichsmandaten kunnen er echter meer afgevaardigden zijn. Sinds de verkiezingen van 2025 telt het parlement 121 zetels.
Geschiedenis thumb|left|Erste Rezess (1410) De Bürgerschaft van de stadrepubliek Hamburg kent een lange geschiedenis. In 1410 kwamen stadsregering (Rath) en (mannelijke) burgers tijdens het Ersten Rezess overeen dat er een stadsparlement moest worden opgericht. Deze eerste stadsparlementen waren gewoon volksvergaderingen waar alle mannelijke ingezetenen van Hamburg stemrecht hadden. Op een inwonersaantal van 10.000 zielen (1350) was dit geen probleem, maar naarmate het bevolkingsaantal van de stad toenam werd er een Bürgerschaft met een beperkt aantal leden samengesteld.
Tijdens de Reformatie werd de roep om een democratischer bestel groter. In 1529 tijdens het zogenaamde Lange Rezess werd besloten dat de Rath verantwoording moest afleggen aan de Bürgerschaft.
thumb|Zitting Hamburgische Bürgerschaft in 1897 Na wat liberale experimenten in de eerste helft van de negentiende eeuw, werden er op 12 november 1859 voor het eerst verkiezingen gehouden voor een Bürgerschaft. Kiesrecht was weggelegd voor mannen die het burgerrecht bezaten, 25 jaar of ouder waren en regelmatig belasting betaalden. Ofschoon ook mensen met een klein inkomen mochten stemmen telde hun stem veel minder dan die van een rijke koopman of notabele. Het kiessysteem, een mengeling van klassenkiesrecht (Klassenwahlrecht) en censuskiesrecht was weinig democratisch. Vierenentachtig van de 192 zetels in de Bürgerschaft waren gereserveerd voor de elite. De Fraktion der Linken (linkse fractie), samengesteld uit vooruitstrevende kooplieden en vooral handwerkers, streefde naar uitbreiding van het kiesrecht. De Fraktion der Rechten (rechtse fractie), bestaande uit rijke kooplieden en het patriciaat, en de conservatief-liberalen waren voor handhaving van de status quo. Het Linksen Zentrums (linkse centrum) nam een middenpositie in. In 1901 deden de sociaaldemocraten in de persoon van Otto Stolten (SPD) hun intrede in de Bürgerschaft. Bij de verkiezingen van 1904 werden dertien sociaaldemocraten in de Bürgerschaft gekozen. Om de invloed van de hervormingsgezinde links-liberalen en vooral die van de sociaaldemocraten tegen te gaan werd de kieswet in 1906 aangescherpt. In 1919, na de Novemberrevolutie, werd het algemeen kiesrecht ingevoerd. Tijdens de periode van het nationaalsocialisme (1933-1945) vonden er geen verkiezingen voor de Bürgerschaft plaats en later werd de autonomie van de stadstaat door de nazi's opgeheven.
Op 13 oktober 1946 vonden de eerste naoorlogse verkiezingen voor de Hamburgische Bürgerschaft plaats. Sinds deze verkiezingen is de SPD, op enkele uitzonderingen na, meestal de grootste partij van Hamburg gebleven. Een voorbeeld waarbij deze trend doorbroken werd zijn de verkiezingen van 2004, toen de Christlich Demokratische Union (CDU) van toenmalig burgemeester Ole von Beust een meerderheid veroverde.
Parlementsgebouw thumb|Het Hamburger Rathaus
Het parlementsgebouw van de Bürgerschaft, ofwel het Hamburger Rathaus, bevindt zich aan de Rathausmarkt in het centrum van Hamburg. Het huidige complex, een voorbeeld van neorenaissance, is waarschijnlijk het zesde raadhuis in de geschiedenis van de stad. Het werd tussen 1886 en 1897 gebouwd onder leiding van architect Martin Haller. Kenmerkend is de 112 meter hoge toren, die een belangrijk herkenningspunt in het stadsbeeld van Hamburg is.
Naast de parlementszalen en kantoren voor de verschillende fracties fungeert het Rathaus ook als zetel van de Senaat (de Hamburgse regering). Ook de burgemeester heeft er zijn kantoor.
Verkiezingsuitslagen (sinds 2004) 2004 thumb|Zetelverdeling na de verkiezingen voor de 18e Bürgerschaft (2004) Na de verkiezingen voor de 18e Bürgerschaft van 29 februari 2004 zag de samenstelling er als volgt uit: Partij Zetels Percentage Christlich Demokratische Union (CDU) 63 (+20) 52% Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) 41 (-5) 34% Die Grünen / Grün-Alternative Liste 17 (+6) 14% Totaal 121 100%
2008 Op 24 februari 2008 vonden de verkiezingen voor de 19e Bürgerschaft plaats. De CDU van eerste burgemeester Ole von Beust ging licht achteruit, maar bleef met 56 zetels de grootste. Wel verloor de partij haar absolute meerderheid. Een kleine winst (+4 zetels) was er voor de SPD van Michael Naumann, die op 45 zetels kwam. De grote winnaar was ongetwijfeld de links-socialistische / communistische partij Die Linke, die vanuit het niets acht zetels wist te veroveren. thumb|Zetelverdeling na de verkiezingen voor de 19e Bürgerschaft (2008) Na de verkiezingen vormde Von Beust een nieuwe regering (Senaat-Von Beust III), bestaande uit de CDU en de Grün-Alternative Liste (GAL), de afdeling van Bündnis 90/Die Grünen in Hamburg. Een dergelijke coalitie wordt ook wel Kiwi-coalitie of zwart-groene coalitie genoemd naar de partijkleuren van de beide coalitiepartners. De regering in Hamburg was het eerste voorbeeld van een kiwi-coalitie in een Duitse deelstaat.
Partij Zetels Percentage Christlich Demokratische Union (CDU) 56 (-7) 42,6% Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) 45 (+4) 34,1% Die Grünen / Grün-Alternative Liste 12 (-5) 9,6% Die Linke 8 (+8) 6,4% Totaal 121 100%
2011 Op 25 augustus 2010 trad Ole von Beust voortijdig af als eerste burgemeester. Hij werd opgevolgd door zijn partijgenoot Christoph Ahlhaus (zie: Senaat-Ahlhaus), die echter minder populair was en meermaals conflicten had met coalitiepartner Grün-Alternative Liste. De Groenen besloten de samenwerking met CDU dan ook te beëindigen en pleitten voor nieuwe verkiezingen, die uiteindelijk plaatsvonden op 20 februari 2011. De CDU kreeg bij deze verkiezingen een zware klap te verwerken: het zetelaantal van de partij werd gehalveerd (van 56 naar 28). Vrijwel alle andere partijen profiteerden hiervan; alleen Die Linke bleef stabiel op acht zetels. Onder leiding van Olaf Scholz trad op 7 maart 2011 een SPD-regering aan, waarmee die partij na tien jaar opnieuw aan de macht kwam in Hamburg.
Partij Zetels Percentage Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) 62 (+17) 51,2% Christlich Demokratische Union (CDU) 28 (-28) 23,1% Die Grünen / Grün-Alternative Liste 14 (+2) 11,6% Freie Demokratische Partei (FDP) 9 (+9) 7,4% Die Linke 8 (-) 6,6% Totaal 121 100%
2015 Bij de verkiezingen op 15 februari 2015 werd de SPD, ondanks licht verlies, wederom de grootste partij. Het in 2011 ingezette verval van de CDU hield aan en kostte die partij nog eens acht zetels. Nieuw in de Bürgerschaft kwam het rechtse Alternative für Deutschland (AfD), dat acht zetels wist te verzamelen. Eerste burgemeester Scholz vormde een regering met SPD en Grün-Alternative Liste, maar stapte in maart 2018 op om zitting te nemen in het federale kabinet-Merkel IV. Zijn opvolger werd zijn partijgenoot Peter Tschentscher.
Partij Zetels Percentage Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) 58 (-4) 45,6% Christlich Demokratische Union (CDU) 20 (-8) 15,9% Die Grünen / Grün-Alternative Liste 15 (+1) 12,3% Die Linke 11 (+3) 8,5% Freie Demokratische Partei (FDP) 9 (-) 7,4% Alternative für Deutschland (AfD) 8 (+8) 6,1% Totaal 121 100%
2020 Bij de verkiezingen op 23 februari 2020 werd de SPD ondanks fors verlies wederom de grootste partij. Grote winnaar waren de Grünen. De CDU verloor opnieuw, waarbij de lijsttrekker zelfs geen zetel wist te bemachtigen. De rechtse AfD verloor voor het eerst bij een deelstaatsverkiezing en ging een zetel achteruit. Ook de FDP deed het slecht: de partij miste de 5%-grens en wist slechts een zetel te behalen via een districtszetel. Na de verkiezingen vormde de SPD een Senaat met Bündnis 90/Die Grünen onder leiding van Peter Tschentscher.
Partij Zetels Percentage Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) 54 (-4) 39,2% Bündnis 90/Die Grünen 33 (+18) 24,2% Christlich Demokratische Union (CDU) 15 (-5) 11,2% Die Linke 13 (+2) 9,1% Freie Demokratische Partei (FDP) 1 (-8) 4,9% Alternative für Deutschland (AfD) 7 (-1) 5,3% Totaal 123 100%
2025
De recentste verkiezingen voor de Hamburgische Bürgerschaft werden gehouden op 2 maart 2025. Op de liberale FDP na (die geen enkele zetel behaalde) boekten alle oppositiepartijen (AfD, Die Linke en vooral de CDU) een aanzienlijke winst. Dit ging ten koste van de linkse regeringspartijen SPD en Bündnis 90/Die Grünen, die beide een flink aantal zetels verloren. De SPD bleef desondanks met overmacht de grootste partij. De Senaat van eerste burgemeester Tschentscher behield een comfortabele meerderheid (70 van de 121 zetels) en kon daarmee worden voortgezet.
Partij Zetels Percentage Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) 45 (-9) 33,5% Christlich Demokratische Union (CDU) 26 (+11) 19,8% Bündnis 90/Die Grünen 25 (-8) 18,5% Die Linke 15 (+2) 11,2% Alternative für Deutschland (AfD) 10 (+3) 7,5% Totaal 121 100%
Lijst van voorzitters van de Bürgerschaft De volgende personen dienden als parlementsvoorzitter: thumb|Johannes Versmann, de eerste gekozen voorzitter van de Bürgerschaft
Termijn Naam Partij 1859–1861 Johannes Versmann 1861–1863 Isaac Wolffson 1863–1865 Hermann Baumeister 1865–1868 Georg Kunhardt 1868–1869 Hermann Baumeister 1869 Johann A. T. Hoffmann 1869–1877 Hermann Baumeister 1877–1885 Gerhard Hachmann 1885–1892 Otto Mönckeberg 1892–1902 Siegmund Hinrichsen 1902–1913 Julius Engel 1913–1919 Alexander Schön 1919–1920 Berthold Grosse SPD 1920–1928 Rudolf Roß SPD 1928–1931 Max Hugo Leuteritz SPD 1931–1933 Herbert Ruscheweyh SPD 1933 Fritz Meyer NSDAP Op 14 oktober 1933 werd de Bürgerschaft ontbonden. 1946 Herbert Ruscheweyh 1946–1960 Adolph Schönfelder SPD 1960–1978 Herbert Dau SPD 1978–1982 Peter Schulz SPD 1982–1983 Martin Willich CDU 1983–1986 Peter Schulz SPD 1986–1987 Martin Willich CDU 1987 Elisabeth Kiausch SPD 1987–1991 Helga Elstner SPD 1991–1993 Elisabeth Kiausch SPD 1993–2000 Ute Pape SPD 2000–2004 Dorothee Stapelfeldt SPD 2004–2010 Berndt Röder CDU 2010–2011 Lutz Mohaupt onafhankelijk 2011 Dorothee Stapelfeldt SPD sinds 2011 Carola Veit SPD
Zie ook Hamburg Politiek in Hamburg Hamburger Rathaus Senaat (Hamburg) Bremische Bürgerschaft Lübecker Bürgerschaft
Externe links Officiële website van de Hamburgische Bürgerschaft CDU-Fractie in de Bürgerschaft SPD-fractie in de Bürgerschaft GAL-fractie in de Bürgerschaft
Categorie:Politiek in Hamburg Categorie:Wetgevende macht in Duitsland