thumb|Romeinse steden, forten en nederzettingen in Germania Inferior, met langs de zuidoever van de toenmalige Rijn een opbouw van forten die de zwaar versterkte grenslinie vormden. Matilo is opgenomen als nummer 4 op de kaart. Forten zijn als vierkant weergegeven, steden als driehoek, nederzettingen als stip. Matilo of Matilone, bij de hedendaagse wijk Roomburg in Leiden, was een Romeinse nederzetting in de provincie Neder-Germanië (Germania Inferior). Matilo was een grensfort (castellum) aan de Oude Rijn, destijds de hoofdtak van de Rijn, langs de noordgrens van het Romeinse Rijk; de zogenaamde limes (Latijn voor "grens"). Matilo staat vermeld op de Peutingerkaart (Tabula Peutingeriana) tussen Albaniana (Alphen aan den Rijn) en Praetorium Agrippinae (Valkenburg).Tabula Peutingeriana, 2e segment (Pars II) In de 7e eeuw werd het vermeld door de Ravennatis Anonymi in de Cosmographia als Matellionem.Kosmograaf van Ravenna, Cosmographia, in: A.W. Byvanck (1931), Excerpta Romana. De Bronnen der Romeinsche Geschiedenis van Nederland. Eerste Deel, blz. 544, Martinus Nijhoff, Den Haag
Castellum Matilo thumb|Matilone op de Tabula Peutingeriana
Stichting Het fort Matilo lag op een strategische plaats waar verschillende waterlopen bijeenkwamen, namelijk de Rijn (nu Oude Rijn), het kanaal van Corbulo, de Zijl en de Warmonder Leede (Leithe). Naast de limes-weg die de forten langs de Rijn met elkaar verbond liep er ook een weg naar Forum Hadriani (Voorburg). Matilo werd waarschijnlijk gesticht rond 47, tijdens de aanleg van het kanaal van Corbulo.
Bataafse opstand thumb|Bij Matilo aangetroffen bronzen viziermasker van een ruiter Het fort werd in 69/70 tijdens de Bataafse Opstand verwoest, maar nadat deze was neergeslagen weer herbouwd. Bij het legerkamp lag een burgernederzetting. Het fort was in eerste instantie van hout, beschermd door een aarden wal en een palissade.
Begin 2e eeuw Een derde constructiefase heeft men kunnen dateren in het begin van de tweede eeuw (tussen 100-125). Er werden nu stenen gebruikt bij de heropbouw van het fort.Matilo op Livius.org, geschreven door Jona Lendering. Gearchiveerd op 6 juni 2023. Mogelijk stonden deze activiteiten in verband met de tocht van keizer Hadrianus langs de Neder-Germaanse limes rond 121/122 waarna hij overstak naar Britannia. Tijdens deze tocht verleende hij onder andere marktrechten aan Forum Hadriani. Ook daar vonden toen bouwactiviteiten plaats. Het fort van Matilo had toen een oppervlak van 95 bij 155 meter.
3e eeuw In 243 werd een stenen muur gebouwd. Matilo was tot ongeveer 275 in gebruik.
Opgravingen Al in het begin van de 16e eeuw (1502) werden Romeinse vondsten gedaan bij het klooster dat destijds in Roomburg stond. Drie bronzen beeldjes (twee leeuwen en afbeelding van de godin Minerva) werden in 1508 aan keizer Maximiliaan I aangeboden.
In de huidige wijk Roomburg zijn onder andere munten, aardewerk, paardentuigage en een bronzen gezichtsmasker uit de periode 80-125 gevonden. Dit in 1996 gevonden masker is te bezichtigen in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden. Twee Romeinse gevelstenen van Kasteel Duivenvoorde zijn afkomstig uit Matilo.
Het terrein (niet de reconstructie van het castellum) is aangemerkt als rijksmonument vanwege de aanwezigheid van archeologische sporen en overblijfselen uit verschillende perioden: sporen van het kanaal van Corbulo, overblijfselen van het Romeinse castellum Matilone en het naastgelegen kampdorp, mogelijke bewoningssporen uit de Vroege Middeleeuwen, en overblijfselen van het Middeleeuwse klooster van St. Margaretha der Tertiarissen O.L.V. in Jeruzalem tot St. Margarethenberch.
Werelderfgoed Het fort Matilo is een schakel in de Neder-Germaanse limes, de lijn van grensforten aan de noordgrens van het Romeinse Rijk. Op 27 juli 2021 zijn tijdens de vergadering van het Werelderfgoedcomité van de UNESCO in het Chinese Fuzhou onderdelen uit het nominatiedossier, waaronder het fort Matilo, de status van Werelderfgoed toegekend.
Het belang van het fort in het nominatiedossier wordt als volgt omschreven:
Archeologisch park Matilo Op 18 februari 2010 heeft de gemeenteraad van Leiden het uitvoeringsbesluit 2e en 3e fase Archeologisch park Matilo vastgesteld. Het castellum is bovengronds zichtbaar gemaakt in een thematisch park dat in samenspraak met de omwonenden is ingericht.
Archeologisch park Matilo na voltooiing (oktober 2013)
Archeologisch park Matilo in aanleg (maart 2012)
Archeologisch park Matilo voor de aanleg (april 2010)
Zie ook Lijst van Latijnse plaatsnamen
Externe links Park Matilo in Leiden Website over parkmatilo. Website over de gevonden schatten. Film over het Archeologisch park Matilo in Leiden op YouTube TimeTravel Matilo - VR-beleving over hoe Matilo eruit moet hebben gezien Matilo op www.livius.org
Categorie:Neder-Germaanse limes Categorie:Romeins leger Categorie:Romeinen in Nederland Categorie:Romeinse vindplaats in Nederland Categorie:Geschiedenis van Leiden Categorie:Park in Leiden