thumb|Xiuhtecuhtli thumb|Beeld van Xiuhtecuhtli in het British Museum.Website van het British Museum.
Xiuhtecuhtli (Nahuatl: Heer van het vuur) is een godheid uit de Azteekse mythologieFernández 1992, 1996, p.104. Matos Moctezuma & Solis Olguín 2002, p.476. Miller & Taube 1993, 2003, p.189.. Hij werd ook wel Cuezaltzin ("vlam") en Ixcozauhqui genoemd,Sahagún 1577, 1989, p.47. (Book I, Chapter XIII). en men gaat ervan uit dat hij dezelfde is als Huehueteotl ("Oude God"),Fernández 1992, 1996, p.104. al wordt hij meestal als een jonge god afgebeeld.Matos Moctezuma & Solis Olguín 2002, p.476.
Hij was de god van het hiernamaals, het vuur, de dag en hitteMatos Moctezuma & Solis Olguín 2002, p.433..
Xiuhtecuhtli wordt vaak afgebeeld met een geel, rood of groen gezicht.
Eenzelfde godheid kwam voor in meerdere religies in Meso-Amerika. Zo aanbaden de Mixteken een god genaamd Yahui met soortgelijke kenmerken.
Hij was de heer van vulkanenCoe & Koontz 2002, p.55. de personificatie van leven na de dood, warmte in kou, licht in de duisternis en voedsel tijdens hongersnood. Zijn vrouw en wederhelft was het rivier- en bronwater, Chalchiuhtlicue. Xiuhtecuhtli is een manifestatie van Ometecuhtli, de heer van Dualiteit en volgens de Florentijnse Codex was Xiuhtecuhtli de vader en moeder van alle goden,Fernández 1992, 1996, p.104. León-Portilla 2002, pp.25, 26. die rond dwaalde in een turquoise gewaad in het centrum van de aarde.Matos Moctezuma 1988, p.94.
Het Nahuatl woord xiuhuitl betekent "jaar" alsook "turquoise" en "vuur", en Xiuhtecuhtli was ook de god van het jaar en van de tijd. In het 260-dagen ritueel van de Azteekse kalender, was hij de beschermheilige van de dag Atl ("Water") en met de trecena 1 Coatl ("1 Slang").Miller & Taube 1993, 2003, p.190. Smith 1996, 2003, pp.246-7. Díaz & Rodgers 1993, p.xix. Xiuhtecuhtli was ook een van de negen Heren van de Nacht en heerste over het eerste uur van de nacht, genaamd Cipactli ("Alligator").Díaz & Rodgers 1993, p.xix. Smith 1996, 2003, p.248 Xiuhtecuhtli was de beschermheilige van Azteekse keizers.Matos Moctezuma & Solis Olguín 2002, p.447. De god was ook een van de beschermheiligen van de pochteca handelaars klasse.Coe & Koontz 2002, p.197.
Stenen beelden van een oude god die identiek aan Xiuhtecuhtli zou kunnen zijn, werden ritueel begraven als een offer en verschillende beelden zijn dan ook gevonden bij de grote tempel van Tenochtitlan waarmee hij nauw was verbonden.Matos Moctezuma & Solis Olguín 2002, pp.172, 476. Een heilig vuur werd altijd brandend gehouden in de tempels van Xiuhtecuhtli.Matos Moctezuma & Solis Olguín 2002, p.414. Als dank voor de vuurgift werd de eerste mond vol eten van ieder maal in het haardvuur gegooid.
Vreemd genoeg verwijst de offercontext van de zojuist genoemde beelden echter niet naar vuur en as, maar naar zeewater en zeezand. Dit hangt vermoedelijk samen met de verbondenheid van de vuurgod met de dag Water en diens in enkele bronnen vermelde verblijf te midden van wolken en aardse wateren, in een voor de Azteken kenmerkende dialectiek van water en vuur.
Referenties
Literatuur Matos Moctezuma, Eduardo, en Felipe Solis Olguín, Aztecs. Royal Academy of Arts, Londen 2002.
Categorie:Azteekse god