Het Stedelijk Museum Amsterdam (ook wel kortweg het Stedelijk genoemd) is een museum in Amsterdam voor moderne en hedendaagse kunst en vormgeving, opgericht in 1874. In 1895 opende het museum in een nieuw gebouw aan de Paulus Potterstraat, nabij het Rijksmuseum.
Collectie Vanaf 1909 betrof het verzamelgebied de moderne en hedendaagse kunst en later ook fotografie en design. Het museum beheert per 31 december 2020 bijna 103.000 objecten die vanaf 1874 zijn verzameld. In de collectie zijn vrijwel alle belangrijke stromingen van de 20ste eeuw en 21ste eeuw vertegenwoordigd. Dit geldt zowel voor kunst als vormgeving. Zwaartepunten vormen De Stijl, het Bauhaus, CoBrA, popart, maar ook het oudere neo-impressionisme.
Schilderijen Het museum heeft een grote collectie tekeningen en schilderijen van Kazimir Malevitsj. Het einde van de 19de eeuw kan worden geïllustreerd aan de hand van werken van George Breitner, Édouard Manet, Cézanne en Vincent van Gogh. Voorts verkreeg het dankzij een legaat de omvangrijkste collectie werken van de Amsterdamse fijnschilder Melle Oldeboerrigter, waaronder 34 olieverfschilderijen, aquarellen en talloze tekeningen.Tentoonstelling Melle, legaat j.g. oldeboerrigter-van hilst, stedelijk.nl
De 20e eeuw is voorts vertegenwoordigd met schilderijen van bijvoorbeeld Serana Angelista, Karel Appel, Francis Bacon, Georg Baselitz, Max Beckmann, Georges Braque, Daniel Buren, Constant, Lovis Corinth, Enzo Cucchi, Jan Dibbets, Jean Dubuffet, Jean Fautrier, Alberto Giacometti, Philip Guston, Hans van Hoek, Jasper Johns, Asger Jorn, Ellsworth Kelly, Anselm Kiefer, Yves Klein, Willem de Kooning, Sol Lewitt, Robert Mangold, Brice Marden, Henri Matisse, Piet Mondriaan, Barnett Newman, Pablo Picasso, Sigmar Polke, Jackson Pollock, Robert Ryman, Julian Schnabel en Frank Stella.
Beelden In de collectie beeldhouwkunst zijn sculpturen opgenomen van onder meer Carl Andre, Jean Arp, Ernst Barlach, Marinus Boezem, Mark Brusse, Alexander Calder, Christo, John Chamberlain, Tony Cragg, Richard Deacon, Edgar Degas, Wim Delvoye, Pieter Engels, Henri Étienne Martin, Raymond Duchamp-Villon, Jan Fabre, Luciano Fabro, Dan Flavin, Lotti van der Gaag, Naum Gabo, Sigurður Guðmundsson, Henry Heerup, Georg Herold, Damien Hirst, Donald Judd, Ilja Kabakov, Anish Kapoor, Anselm Kiefer, Käthe Kollwitz, Willem de Kooning, Jeff Koons, Jannis Kounellis, Henri Laurens, Wilhelm Lehmbruck, Richard Long, Mark Manders, Marino Marini, Mario Merz, Henry Moore, Bruce Nauman, Claes Oldenburg, Julian Opie, Giuseppe Penone, Thom Puckey, Martial Raysse, Cornelius Rogge, Ulrich Rückriem, Niki de Saint Phalle, Wim T. Schippers, Richard Serra, Daniel Spoerri, Peter Struycken, Shinkichi Tajiri, Jean Tinguely, Carel Visser, Henk Visch, Leo Vroegindeweij, Lawrence Weiner en Ossip Zadkine.
Sieraden Het Stedelijk Museum is een van de belangrijkste instellingen in Nederland die zich bezighoudt met het verzamelen en tentoonstellen van werk van internationale sieraadontwerpers. De collectie is van de hand van onder meer Gijs Bakker, Nicolaas van Beek, Onno Boekhoudt, Pierre Degen, Paul Derrez, Iris Eichenberg, Warwick Freeman, Marion Herbst, Herman Hermsen, Beppe Kessler, Esther Knobel, Manon van Kouswijk, Otto Künzli, Emmy van Leersum, Lous Martin, Evert Nijland, Ted Noten, Ruudt Peters, Wendy Ramshaw, Philip Sajet, Lucy Sarneel, Robert Smit, Richard Walraven en Lam de Wolf.
De artistieke nalatenschap van Françoise van den Bosch, eigendom van de Stichting Françoise van den Bosch, wordt er beheerd.
Archief Het archief van het museum is officieel overgedragen aan het Stadsarchief Amsterdam. In 2009 is het historisch archief (1895-1980) gedigitaliseerd. Hierin bevinden zich onder meer de correspondentie van de directeuren en tentoonstellings- en aankoopgegevens. Het gaat om 1.500.000 documenten, verdeeld over 7000 mappen.
Meesterwerken (selectie) Kunstenaar Titel Jaartal Techniek Afbeelding Marina Abramovic - Ulay Breathing out - Breathing in (performance 10) 1977] Video Vito Acconci Three Frame Studies. Circle, Jumps, Push 1969 Video Karel Appel Appelbar 1951 Muurschildering Ron Arad Oh void 2 2004 A.M. Cassandre Droste Cacao ca.1929 Geëmailleerd metaal Paul Cézanne La Montagne Sainte-Victoire ca. 1888 Olieverf op doek 150x150px Rineke Dijkstra Kolobrzeg, Polen, 26 juli 1992 1992 C-print op papier op aluminium Gerrit Willem Dijsselhof De Parelhoenders 1894 / ca. 1900-1902 Gesneden hout en gebatikt katoen Marcel Duchamp La boîte-en-valise. 1936-1941 / 1941-1949 Gemengde techniek Marlene Dumas Martha,Sigmund's Wife 1984 Olieverf op doek Edward Kienholz The Beanery 1965 Assemblage Kazimir Malevitsj Hiëratisch suprematistisch kruis. 1920-1927 Olieverf op doek 150x150px Henri Matisse La perruche et la sirène. 1952 / 1953 Collage op papier op linnen Piet Mondriaan Compositie no. IV , met rood, blauw en geel 1929 Olieverf op doek Barnett Newman Who's Afraid of Red, Yellow and Blue III 1967-1968 Olieverf op doek Satyendra Pakhalé Bird Chaise Longue 2002 Textiel en metaal Pablo Picasso Femme assise au chapeau en forme de poisson 1942 Olieverf op doek Jackson Pollock Reflection of the Big Dipper 1947 Olieverf op doek Man Ray Noire et blanche 1926-1928 Zilvergelatinedruk Gerrit Rietveld Rood-blauwe stoel 1918-1923 Geschilderd en gebeitst hout 150x150px Auguste Rodin Jean d'Aire 1884-1886 Brons, gegoten Ettore Sottsass Mi Accordo 1992 Gegoten en geglazuurd aardewerk Marcel Wanders Knotted Chair 1995-1996 Geknoopte en gefixeerde koorden 150x150px Andy Warhol Bellevue II 1963 Zeefdruk op doek
Geschiedenis thumb|Plattegrond van het ontwerp van A.W. Weissman thumb|Stedelijk Museum aan de Paulus Potterstraat, kort na de bouw thumb|Trapzaal, ca. 1900 1895-1908 Het museumgebouw opende zijn deuren in 1895, in een bakstenen neorenaissancegebouw van architect Adriaan Willem Weissman. De bouw werd gefinancierd door onder meer de nalatenschap van douairière S.A. Lopez Suasso-de Bruyn (1816-1890) en de erven van de koopman-bankier Piet van Eeghen. Omdat het museum onderdak gaf aan de Suasso-verzameling werd het in de volksmond het Suasso-museum genoemd.
In het gebouw waren uiteenlopende collecties gehuisvest, zoals de collectie-Lopes Suasso, militaire voorwerpen van de Amsterdamse schutterij, Aziatische kunst en het Geschiedkundig Medisch-Pharmaceutisch Museum. Daarnaast hield 'De Vereeniging tot het Vormen van eene openbare Verzameling van Hedendaagsche Kunst te Amsterdam' (VVHK) hier regelmatig tentoonstellingen.
In 1900 kwam de Suasso-vleugel gereed met de verzameling van Suasso. De gemeente kreeg toen de beschikking over waardevolle interieurs, namelijk stijlkamers uit herenhuizen aan de Heren- en Keizersgracht, die afgebroken waren voor de aanleg van de RaadhuisstraatDe Stijlkamers van het Stedelijk Museum. De heer Van Eeghen wist interieurdelen uit deze huizen te redden.
Na de dood van de eerste conservator Jan Eduard van Someren Brand in 1904, volgde Cornelis Baard hem in deze functie op. Aangevuld met objecten uit het Rijksmuseum en talrijke bruiklenen van het Koninklijk Oudheidkundig Genootschap richtte hij in 1906 een permanente presentatie in met objecten over de geschiedenis van Amsterdam.
1909-1945 Op 19 mei 1909 opende het Museum en Archief van Tijdmeetkunde in een zaal en later twee zalen.Stichting Museum en Archief voor Tijdmeetkunde, hettijdmuseum.nl Vanaf 1909 ging het museum zelf kunst verzamelen. Door de schenking van P.A. Regnault werd de collectie verrijkt met werken van belangrijke kunstenaars als Georges Braque, Marc Chagall, Wassily Kandinsky en Pablo Picasso.
Baard wilde graag een einde maken aan de onoverzichtelijkheid van de collecties in het museum. Met het plan om de historische collectie elders onder te brengen hoopte hij zich met het museum meer te kunnen richten op de moderne kunstcollectie. Door de Eerste Wereldoorlog duurde het tot 1925 voordat dit idee weer voldoende aandacht kreeg. Aanleiding was de grote herdenkingstentoonstelling bij het 650-jarig bestaan van Amsterdam. Op 2 november 1926 werd in de Waag het Amsterdams Historisch Museum geopend, mede dankzij een financiële donatie van de dames M.C. en C. van Eeghen. Het museum viel toen nog onder het beheer van de Gemeente Musea, maar had wel een eigen Commissie van Advies.
Vanaf 1932 wordt de collectie van de Vereniging van Vrienden der Aziatische Kunst opgesteld als Museum van Aziatische Kunst in enkele zalen van het Stedelijk Museum. In 1934 werd het 'Museum voor Moderne Toegepaste Kunst' opgericht en vond onderdak in het gebouw.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de collectie van het museum, samen met die van het Amsterdams Historisch Museum, overgebracht naar een bunker in de duinen bij Santpoort. Medewerkers van het museum hielden om beurten de wacht. Conservator Willem Sandberg ontsnapte ternauwernood aan een arrestatie. In 1943 vluchtte hij per fiets de duinen in toen de Duitsers hem daar kwamen opzoeken. Directeur David Röell zat een paar dagen vast. Gedurende de hele oorlog bleven er tentoonstellingen gehouden worden. Dit waren niet alleen tentoonstellingen van levende kunstenaars, maar ook nationaalsocialistische propaganda-tentoonstellingen georganiseerd door diverse nationaalsocialistische organisaties.
1945-1960 thumb|Filmpje van de Franse tentoonstelling Mode als spiegel der historie, 1947 thumb|Filmpje 'Draadloze rondleiding in het Amsterdamse Stedelijk Museum', 1952 thumb|Tuinzaal, ca. 1960 thumb|De in de jaren vijftig gebouwde 'Nieuwe Vleugel', in 2006 gesloopt Na de bezetting werd Sandberg directeur. Topstukken van Ernst Ludwig Kirchner en Henri Matisse kwamen vanaf eind jaren veertig en jaren vijftig van de twintigste eeuw binnen. In dezelfde periode werden kunstwerken van De Stijl en verwante internationale stromingen, zoals het Russisch constructivisme, en het Bauhaus verzameld. In 1952 verhuisde het Museum voor Aziatische Kunst naar het Rijksmuseum. In 1954 werd de 'Sandbergvleugel' gebouwd om ruimte te bieden aan experimentele kunst. De beroemde CoBrA-verzameling werd in de jaren vijftig opgebouwd en is nu een kerncollectie. In 1947 waren Agus en Otto Djaya de eerste niet-westerse hedendaagse kunstenaars die een solotentoonstelling kregen in het Stedelijk museum.
In 1958 kocht Sandberg een unieke groep werken van de Russische kunstenaar Kazimir Malevitsj. Dit was ook het jaar waarin door Sandberg een begin werd gemaakt met de aanleg van een fotografiecollectie. Het Stedelijk was het eerste West-Europese museum om dit verzamelgebied op te pakken. Tot de belangrijke foto's behoren de Nederlandse en internationale avant-garde tijdens het interbellum (onder anderen Erwin Blumenfeld, László Moholy-Nagy en Man Ray), een ruime selectie naoorlogse Nederlandse fotografie (onder anderen Eva Besnyö, Ed van der Elsken en Cas Oorthuys), kunstenaarsportretten, fotojournalistiek en autonome kunstfotografie vanaf de jaren zeventig.
1960-2004 Rond het midden van de jaren zestig was New York het centrum voor hedendaagse kunst en wendde het museum de blik naar Amerika. Onder directeur Edy de Wilde deden het abstract expressionisme (onder anderen Willem de Kooning), het colourfield painting (o.a. Barnett Newman) en de minimalistische sculptuur (o.a. Carl Andre en Sol LeWitt) hun intree in het museum. De popart kreeg een gezicht door aankopen van werk van onder anderen Robert Rauschenberg, Jasper Johns, Keith Haring, Roy Lichtenstein en Andy Warhol. Ook niet-Amerikanen kregen aandacht, zoals Joe Tilson, Gilbert & George, Georg Baselitz, Jean Fautrier, Sandro Chia en Enzo Cucchi.