thumb|Een EHBO-kastje thumb|Reanimatietraining, met de computer worden onder andere de snelheid en diepte van de reanimatie gemeten thumb|Een AED-apparaat op Schiphol Eerste hulp bij ongevallen of eerste hulp bij ongelukken (EHBO), ook bekend onder de naam spoedeisende hulpverlening bij slachtoffers, is hulp die door leken geboden kan worden in afwachting van professionele eerstehulpverleners, zoals de ambulancezorgverlening. EHBO wordt verleend in elke situatie waar (levensbedreigende) letsels en stoornissen zijn opgetreden, maar ook kleinere letsels kunnen door EHBO'ers worden behandeld.

Wereldwijd worden eerstehulpverleners door opleidingsinstituten getraind om dergelijke hulp te kunnen verlenen. Het opleidingsniveau kan variëren per organisatie en behoefte of noodzaak, van een basisreanimatiecursus tot een volwaardige en uitgebreide EHBO-cursus.

Werkgebied EHBO Eerstehulpverleners (EHBO'ers) verlenen eerste hulp bij levensbedreigende stoornissen zoals in de ademhaling, het bewustzijn en bij shock. Daarnaast kunnen ze plaatselijk letsel (wonden), warmte- en koudeletsels, vergiftigingen, elektriciteitsletsels bij slachtoffers behandelen en deskundige hulp alarmeren of het slachtoffer doorverwijzen naar huisarts of SEH.

Enige methoden en handelingen die hierbij gebruikt worden zijn onder andere: Zorgen voor de veiligheid van eerstehulpverleners en omstanders; Verplaatsen van het slachtoffer bij gevaar, eventueel met de noodvervoersgreep van Rautek; Goede alarmering bij de 112-alarmcentrale; Benaderen van het slachtoffer (indicatie van bewustzijn); Fixeren van het hoofd bij wervelletsels; Openen en openhouden van de lucht/ademweg; Zo nodig toepassen van de handgreep van Heimlich bij verslikking; Controleren van de ademhaling; Zo nodig stabiele zijligging; Zo nodig reanimatie bij ademhalingsstilstand (=borstcompressies en beademen); Stelpen van ernstige bloedingen; Handelingen bij shock; Vaststellen van het bewustzijnsniveau: De mogelijkheden zijn: bij kennis, verminderd bewustzijn, bewusteloos, diep bewusteloos; Verlenen van eerste hulp bij flauwte, epilepsie, suikerziekte en beroerte; Voorkomen van afkoelen van slachtoffers; Warm houden van slachtoffers met koudeletsel. Verbinden van verschillende wonden; Geven van eerste hulp bij andere (kleine) letsels; Bewaking van een slachtoffer; Overdragen van een slachtoffer aan deskundige hulp.

Internationale basisregels eerste hulp Wereldwijd werken eerstehulpverleners van eerstehulporganisaties, ambulancediensten en ziekenhuizen met basisregels waarin de evidence-based ABCDE-methodiek, AMPLE-, AVPU- en MIST-protocollen zijn opgenomen.

Over het algemeen werkt men als volgt: Veiligheid Benaderen slachtoffer; indicatie letsels en/of stoornissen en melding ABCDE-methodiek (w.o. AMPLE/AVPU) Secundaire en tertiaire letsels Bewaking Overdracht (MIST/SBAR)

Om het niveau van EHBO (internationaal) te kunnen vergelijken, is er een indeling gemaakt: Niveau 0 - Totaal geen kennis Niveau 1 - Zeer beperkt: uitsluitend reanimatie, tegenwoordig meestal gecombineerd met AED-bediening (BLS/AED niveau). Gezien de opleidingsvorm, beperkte lesstof en praktische oefentijd vallen hier ook de nieuwe internetcursussen onder. Niveau 2 - Beperkt: hieronder vallen bijna alle BHV- / LEH- (Levensreddend Eerste Hulp) opleidingen. Niveau 3 - Standaard: hieronder vallen de meeste traditionele eerstehulpopleidingen zoals van het Oranje Kruis, Rode Kruis, NIKTA en van oorsprong buitenlandse organisaties als MFA, MFFA Europe en EFR. Deze opleidingen zijn geschikt voor diegenen die een algemeen EHBO-diploma nodig hebben of iets van EHBO willen weten. Niveau 4a - Uitgebreid: Uitgebreide leken eerstehulpopleidingen bestemd voor diegenen waar uitgebreide kennis over eerstehulpverlening gewenst of noodzakelijk is. Niveau 4a eerstehulpopleidingen zijn uitermate geschikt voor eerstehulpverleners zoals bij politie, brandweer en waterschappen welke reddings-en bergingsdiensten moeten verrichten en eerstehulpverleners bij evenementen en sporten met verhoogd risico. Deze eerstehulpopleidingen worden meestal aangeboden als Gevorderd Eerstehulpverlener. Niveau 4b - Zeer uitgebreid: Onder deze categorie vallen, gezien de inhoud van deze opleidingen, onder andere de opleidingen tot Sigma-lid van het Rode Kruis, de opleiding MAHSE (Medisch Assisterende Handelingen in de Spoed- en Evenementenzorg) van NIKTA en de opleiding First Responder van de Stichting LPEV. Niveau 5 - Professionele eerste hulp: Ambulancezorgverlening, SEH-ziekenhuizen, traumacentra, huisartsen enz.

Niveau 0 t/m 4 is altijd EHBO op lekenniveau. Niveau 5 omvat onder meer ATLS, PHTLS, ALS, PALS, APLS, EPLS, TNCC en andere specifieke medische opleidingen.

Nederland Wetgeving, rechten en plichten Het hebben van een EHBO-diploma betekent niet dat iemand medische plichten of bevoegdheden heeft. De wet beschouwt eerstehulpverleners als "leken". Voor hen, maar voor iedere andere Nederlandse burger, geldt de wettelijke verplichting om naar eigen vermogen (eerste) hulp te verlenen aan een medemens in nood.Artikel 450 van het Wetboek van Strafrecht

Medische (be)handelingen door "leken" (onder normale omstandigheden) zijn wettelijk verboden en worden beschouwd als een misdrijf. Alleen door de BIG-wet geregistreerde artsen en verpleegkundigen hebben speciale medische bevoegdheden en plichten, die bovendien beperkt zijn tot hun eigen medisch vakgebied; een tandarts mag bijvoorbeeld geen niersteen vergruizen. Zelfs medische eerstehulpverlening, zoals Advanced (Pediatric) Life Support (ALS/APLS) of Pre Hospital Trauma Life Support (PHTLS), mag alleen uitgevoerd worden door bevoegd en bekwaam ambulancepersoneel, (huis)artsen, SEH-personeel en gespecialiseerde verpleegkundigen. Met andere woorden: een dermatoloog of oogarts is ook een leek op eerstehulpgebied ondanks zijn uitgebreide medische kennis op zijn vakgebied.

Van iemand die in het bezit is van een eerstehulpdiploma, mag aangenomen worden dat hij/zij beter in staat is om bij levensbedreigende stoornissen en letsels eerste hulp te bieden totdat medische hulp gearriveerd is.

Hulpverleningsketen

EHBO'ers zijn de eerste schakel in de hulpverleningsketen. Direct starten met de eerstehulpverlening door omstanders (EHBO'ers) is van cruciaal belang, met name bij ademhalingsproblemen, circulatiestilstand of ernstige bloedingen. De EHBO'er roept bij levensbedreigende letsels en stoornissen direct professionele hulp in via het Europese alarmnummer 112. Voor niet-levensbedreigende letsels dient het slachtoffer altijd te worden doorverwezen naar de eerstelijnsgeneeskunde. In Nederland is dat de vaste huisarts, huisartsenpost met de avond- of weekenddienst of de afdeling spoedeisende hulp (SEH) van een ziekenhuis.

Basisregels eerste hulp Elke certificerende EHBO-organisatie kent haar eigen EHBO-richtlijnen en -eindtermen. In Nederland zijn er geen wettelijk voorgeschreven richtlijnen. Hierdoor is het mogelijk dat men niet verplicht het Oranje Kruisdiploma hoeft af te nemen, maar conform het gewenste niveau zoals een RI&E dat bepaalt, kan worden opgeleid naar eigen keuze.

Basisregels Het Oranje Kruis en daaraan gelieerden Bij het verlenen van EHBO volgens het Oranje Kruis-systeem houdt men rekening met vijf belangrijke punten: Let op gevaar. Zorg ervoor dat je zelf, omstanders en het slachtoffer geen gevaar lopen Ga na wat er gebeurd is en daarna wat iemand mankeert. Vraag aan het slachtoffer of de omstanders wat er is gebeurd of kijk wat er is op te maken uit de situatie ter plaatse Stel het slachtoffer gerust en zorg voor beschutting. Een slachtoffer is vaak geschrokken en heeft iemand nodig die hem opvangt en geruststelt; wees rustig en zorgzaam maar ook kordaat. Zorg voor beschutting tegen kou of hitte Zorg voor professionele hulp. Laat een omstander het alarmnummer bellen en laat onderstaande punten doorgeven. Vraag de beller daarna terug te komen, zodat u zeker weet dat er is gebeld. De volgende informatie is voor de hulpdiensten van belang: welke hulpdienst nodig is (ambulance) plaats waarheen de hulp moet komen wat er gebeurd is aantal slachtoffers de vermoedelijke leeftijd wat het slachtoffer mankeert. Vermeld ook expliciet of er een reanimatie plaatsvindt Help het slachtoffer op de plaats waar deze is aangetroffen. Door een slachtoffer onnodig te verplaatsen, kan zijn toestand verslechteren. Verplaats een slachtoffer alleen, indien er sprake is van acuut gevaar.

Basiseerstehulpregels van andere organisaties Diverse andere Nederlandse certificerende EHBO organisaties als LPEV e.d. hanteren eigen richtlijnen en eindtermen. Meestal zijn deze EHBO-regels gebaseerd op de internationale ABCDE-methodiek. Globaal zien deze eerstehulpregels er als volgt uit. Veiligheid Benadering en stelpen grote uitwendige bloedingen ABCDE-methodiek inclusief AVPU, AMPLE en MIST of SBAR Secundaire en tertiaire letsels Overdracht en vervoer

EHBO-verenigingen en EHBO-koepelorganisaties EHBO'ers kunnen zich aansluiten bij een lokale EHBO-vereniging of Rode Kruisvereniging. Deze verenigingen kunnen zijn aangesloten bij koepelorganisaties. Nederland kent drie grote koepelorganisaties voor EHBO.

EHBO Nederland EHBO Nederland is een koepelorganisatie waarbij ongeveer 70 EHBO-verenigingen aangesloten zijn. De koepelorganisatie is opgericht op 11 december 1991 door de eerste voorzitter Hans Groen in ’t Wout en Hans Lommerse en is een afsplitsing van KNV EHBO. Ook brigadegeneraal – arts b.d. Henk Beerstecher heeft een grote rol van betekenis gespeeld bij de oprichting van EHBO Nederland en later als medisch adviseur. De koepelorganisatie bevordert overleg en samenwerking met de andere EHBO-koepels in het Landelijk Overleg EHBO Koepels (LOEK) en zij organiseert landelijke wedstrijden. De eerste voorzitter, Hans Groen in ’t Wout, is in 2023 opgevolgd door de huidige voorzitter Hans Vos. Bron: website EHBO Nederland (https://www.ehbonederland.nl/)

KNV EHBO De Koninklijke Nederlandse Vereniging Eerste Hulp Bij Ongelukken (KNV EHBO) is een EHBO-koepelorganisatie, waarbij ongeveer 550 verenigingen zijn aangesloten. De KNV EHBO werd in 1893 opgericht door dr. C.B. Tilanus jr en ontving in 1953 het predicaat Koninklijk. In aantal leden is het de grootste EHBO-organisatie in Nederland. De aangesloten verenigingen heten allen: "Afdeling [plaatsnaam] van de Koninklijke Nederlandse Vereniging Eerste Hulp Bij Ongelukken". Wie lid is van een plaatselijke EHBO-vereniging, is ook automatisch lid van de KNV EHBO.

Nationale Bond De Nationale Bond voor EHBO is een koepelorganisatie waarbij ongeveer 300 plaatselijke EHBO-verenigingen zijn aangesloten. De Nationale Bond werd in 1949 (de tijd van de verzuiling) opgericht onder de naam Katholieke Nationale Bond voor EHBO en is sterk gelieerd aan het Rode Kruis. Sinds 1991 is het predicaat Katholieke komen te vervallen. In 2000 richtte de KNV EHBO en de Nationale Bond voor EHBO gezamenlijk de Federatie Nederlandse EHBO (FNE) op. In 2005 werd duidelijk dat een fusie geen kans van slagen had en gingen beide organisaties weer autonoom verder.

Overig Overige koepelorganisaties van EHBO-verenigingen zijn: EHBO Limburg (94 verenigingen), EHBO Noord-Brabant (94 verenigingen) en het Nederlandse Rode Kruis (meer dan 300 afdelingen). Ook reddingsbrigades kunnen gezien worden als een EHBO-vereniging; zij zijn vrijwel allemaal onderdeel van Reddingsbrigade Nederland.

Daarnaast zijn er "vrije" zelfstandige EHBO-verenigingen die niet zijn aangesloten bij een van bovengenoemde koepelorganisaties.

Opleidingen en richtlijnen EHBO-richtlijnen in Nederland