Brittannië of Brittanje is een historische aardrijkskundige benaming (toponiem) voor het eiland waarop Engeland, Wales en Schotland liggen.Verschueren. 1996. Groot encyclopedisch woordenboek. Den Haag: Sdu uitgevers. Brittan'nië, Brittan'je Engeland, Wales en Schotland.'Bertaenge' in het Vroegmiddelnederlands Woordenboek, Instituut voor Nederlandse Lexicologie. Geraadpleegd op 7 januari 2015. Hij komt hoofdzakelijk nog voor als deel van de samenstelling Groot-Brittannië, de huidige naam van dat eiland. Het voorvoegsel Groot is niet helemaal overbodig, zoals blijkt uit het Frans, waar het eiland Grande-Bretagne heet en onderscheiden moet worden van het Franse schiereiland Bretagne - dat is dus Klein-Brittannië. Zegt men echter in het Iers Klein-Brittannië, dan bedoelt men Wales.
Groot-Brittannië is het oostelijke hoofdeiland van de Britse Eilanden. Vaak worden ook de omliggende kleinere eilanden, zoals Wight en de Hebriden, ertoe gerekend. De term Groot-Brittannië wordt ook gebruikt als synoniem voor het Verenigd Koninkrijk, dat naast deze eilanden ook het noordoosten van het eiland Ierland omvat.
Etymologie en vroege geschiedenis thumb|Brittannië rond het jaar 500 In 325 v.Chr. bezocht de Griek Pytheas een eilandengroep die hij Πρετανική (Pretanikè) noemde.zeereis van Hanno Vincent Hunink, bezocht 6-8-2015. Gearchiveerd op 23 januari 2023. De belangrijkste eilanden hiervan waren Groot-Brittannië en Ierland. De stukken die deze reis beschrijven zijn van veel recenter datum, waardoor de gegevens ruimte bieden voor interpretatie. Taalkundigen suggereren dat de inwoners zichzelf Priteni noemden.
In de latere Angelsaksische kronieken wordt vermeld dat de bewoners uit Armenië zouden zijn gekomen. Historici gaan ervan uit dat dit een fout is in de beschrijvingen, en dat Armorica (het deel van Gallië tussen de Seine en de Loire) werd bedoeld.
In 55 en 54 v.Chr. werd door Julius Caesar een invasie op het eiland uitgevoerd, als antwoord op de steun van de Keltische aristocraten aan het verzet door de bewoners van Armorica tegen de Romeinse bezetting aldaar. Dit resulteerde echter niet in een bezetting van Brittannië. Pas in 43 na Christus werd een gedeelte van het eiland door de Romeinen veroverd en bij het Romeinse Rijk onder Claudius I ingelijfd. De Romeinse bezetters noemden hun veroveringen Britannia en de (Keltischtalige) inwoners Britten. In 407 werd Brittannië op bevel van Stilicho door de Romeinse overheid verlaten. De Germaanse Angelsaksen, afkomstig van de Duitse noordkust, vestigden zich hierna onder Hengest en Horsa in Brittannië, waarna hun Germaanse taal, het Engels, de eeuwen daarna meer en meer zou domineren op het eiland. Er werden verschillende Angelsaksische rijken als Kent, Essex, Mercia, Sussex en Wessex gesticht.
Enkele eeuwen na het vertrek van de Romeinse bezetters trok een deel van de Britstalige eilandbewoners naar het vasteland. Geoffrey van Monmouth gebruikte later de termen Britannia minor (Klein-Brittannië) voor het westelijk deel van Armorica waar deze Britstalige emigranten terecht waren gekomen (Bretagne) en Britannia major (Groot-Brittannië) voor het eiland.
Na de middeleeuwen Tijdens de regeringsperiode van koningin Elizabeth I van Engeland (1533-1603) werd door haar astroloog en alchemist John Dee voorspeld dat er een groot Brits rijk zou ontstaan,Discourse on History, Geography, and Law: John Dee and the Limits of the British Empire, 1576-80, Canadian Journal of History, 1 april 2001. Geraadpleegd op 7 januari 2015. waarbij hij de termen "Great Britain" en "Britannia" gebruikte. Toen Elizabeth overleden was, werd de Schotse koning Jacobus VI als Jacobus I ook koning van Engeland. Op 20 oktober 1604 riep hij zichzelf uit tot "koning van Groot-Brittannië", dus inclusief Wales. In 1707 werd deze titel geformaliseerd toen het koninkrijk Groot-Brittannië werd gevormd.
In 1801 werd het eiland Ierland, dat reeds door de Britse monarchie gedomineerd werd, aan het koninkrijk toegevoegd, zodat het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland ontstond. In 1922 werd het grootste gedeelte van Ierland weer onafhankelijk en ontstond de Ierse Vrijstaat (Saorstát Éireann), sinds 1937 de Republiek Ierland (Poblacht na hÉireann). Dienovereenkomstig werd de naam van het koninkrijk in 1927 gewijzigd in Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland.
Verenigd Koninkrijk De naam Groot-Brittannië wordt vaak gebruikt als synoniem voor het hele Verenigd Koninkrijk, inclusief Noord-Ierland. In het Engels wordt de informele term Britain, ook in officiële publicaties, op dezelfde manier gebruikt, zonder het voorvoegsel Great.UK and Britain. Londen: Foreign & Commonwealth OfficeBritain 2001: The Official United Kingdom Yearbook. Londen: Office for National Statistics. Augustus 2001. Key facts about the United Kingdom. Direct.gov.ukBBC style guide (zie Great Britain). BBC News, 19 augustus 2002. Geraadpleegd op 7 januari 2015.Guardian and Observer style guide (zie Britain/UK, Great Britain en United Kingdom) Guardian News and Media Limited, 2 januari 2015. Geraadpleegd op 7 januari 2015. Als niet het hele koninkrijk maar slechts een of enkele landen (Engeland, Schotland, Wales en/of Noord-Ierland) bedoeld wordt, worden deze landen echter altijd bij naam genoemd en wordt nooit 'UK' of 'Britain' gebruikt. De afkorting 'GB', zoals die bijvoorbeeld tijdens de Olympische Spelen of als landcode achterop voertuigen gebruikt wordt, slaat vaak op het hele koninkrijk.
Een aan Britain gerelateerde term is het bijvoeglijk naamwoord British (Brits). De regering van het hele koninkrijk is de Britse regering en de nationale munt heet het Brits pond (ISO-code: GBP). De inwoners van het koninkrijk zijn Brits staatsburger. Gezamenlijk worden zij Britten genoemd. Echter, als de inwoners van de losse landen bedoeld worden, wordt bijvoorbeeld 'Engelsen' of 'Schotten' gebruikt. Een Schot met 'Engelsman' aanduiden is niet alleen onjuist, maar zal bovendien niet altijd in goede aarde vallen.
Namen in verschillende talen Onderstaande tabel toont dat het woord Brittannië in verschillende talen voor andere gebieden wordt gebruikt. Verder toont de tabel dat er nog meer variaties in de talen zijn. NederlandsEngelsFransIersSchots-GaelischWelshBretonsLatijnGroot-BrittanniëGreat BritainGrande BretagneAn Bhreatain (Mhór) Breatainn MhòrPrydain FawrBreizh-VeurBritannia Maior, Britannia Magna, AlbionBretagneBrittanyBretagneAn BhriotáinBreatainn BheagB(h)eag betekent klein, m(h)ór of m(h)òr betekent grootLlydawBreizhBritannia MinorWalesWales (Pays de) Galles An Bhreatain Bheag CuimrighCymruKembreCambriaSchotlandScotlandÉcosseAlbainVan Latijn Albion, een naam die dateert uit een tijd toen de splitsing tussen Schotland en Engeland nog niet bestondAlbaYr AlbanBro-SkosScotia, CaledoniaEngelandEnglandAngleterreSasana (verouderd Sacsana)De taal heet BéarlaSasainnLloegrBro-SaozAnglia
Categorie:Brits eiland