De Noorderhaven is een deel van de Diepenring en een straat in de Nederlandse stad Groningen, verdeeld in een noord- en zuidzijde. Het is gelegen waar de Aa overgaat in het Reitdiep. Ook het gedeelte van de gracht die aansluit op het Lopende diep wordt tot de Noorderhaven gerekend. De haven wordt afgesloten door de Visserbrug, de Kijk in 't Jatbrug en de Plantsoenbrug.
De Noorderhaven is de laatste vrijhaven van Nederland, wat inhoudt dat schepen er vrij kunnen afmeren zolang er plek is. Voor langdurige woonbootbewoners betekent dit echter dat na bijvoorbeeld onderhoud van hun woonboot op de werf het risico inhoudt dat ze daarna hun plek kwijt zijn. Vanwege aanhoudende verpaupering besloot de gemeente Groningen in 2010 dat de haven in de toekomst alleen nog zal worden opengesteld voor goed onderhouden historische schepen.
Vóór de afsluiting van het Reitdiep was de Noorderhaven de eerste haven van de stad als men van zee kwam. Het was daarmee in de 16e en 17e eeuw ook de belangrijkste haven, met name vanwege de handel op de West. De stadstimmerwerf bevond zich dan ook hier aan de noordzijde van de haven. Aan de zuidzijde bevindt zich het havenkantoor, met stadswapen in het timpaan. Dit gedeelte heet in de volksmond ook wel de Hoek van Ameland en ligt historisch net buiten de Groninger stadsmuur.
Ook de voormalige brouwerij De Sleutel (nu een café) bevindt zich aan de Noorderhaven. De brouwerij, die zijn water betrok uit de haven, was beroemd vanwege zijn kluinbier, waarvan men onder andere heet bier maakte.
In de Noorderhaven liggen doorgaans vooral varende woonschepen, 's winters liggen er ook wel schepen van de bruine vloot. De vele masten zorgen voor een schilderachtig gezicht.
Monumenten Langs de Noorderhaven staan 14 rijksmonumenten. De haven is zelf, als deel van de Diepenring, ook een rijksmonument. Naast de rijksmonumenten telt de Noorderhaven nog 16 panden die als gemeentelijk monument worden beschermd. De even nummers staan aan de zuidzijde, de oneven nummers aan de noordzijde.
Adres Bouwjaar Beschrijving Monument Afbeelding Noorderhaven 2 17e eeuw Woonhuis op de hoek met de Oude Kijk in 't Jatstraat, twee verdiepingen met zadeldak. Voorgevel aan de Oude Kijk in 't Jatstraat. GM 103024 Noorderhaven 3 17e eeuw18e eeuw Woonhuis, rechts op de foto voorhuis uit de 17e eeuw, achterhuis uit de 18e eeuw. GM 102797 100px Noorderhaven 5 Woonhuis (rechterdeel), vroeger een geheel met nummer 7 100px Noorderhaven 6 Woonhuis 100px Noorderhaven 7 Woonhuis 100px Noorderhaven 8 17e eeuw Woonhuis, twee verdiepingen met zadeldak, onderkelderd: het witte huis, rechts op de foto. GM 102817 100px Noorderhaven 9 1895 Woonhuis in neorenaissance stijl, links op de foto GM 102800 100px Noorderhaven 10 17e eeuw Woonhuis, twee verdiepingen met zadeldak, gedeeltelijk onderkelderd. GM 102818 100px Noorderhaven 11 1623 Woonhuis 100px Noorderhaven 12 17e eeuw Woonhuis, twee verdiepingen met zadeldak. GM 102819 100px Noorderhaven 13 Woonhuis, helft van een dubbelpand met nummer 11 100px Noorderhaven 14 17e eeuw Woonhuis, twee verdiepingen met zadeldak met achteraanbouw, onderkelderd. GM 102820 100px Noorderhaven 15-17 Woonhuis met verhoogde gevel in het midden 100px Noorderhaven 19-21 1854 (19)1925 (21) Voormalig graanpakhuis Engeland GM 102804 100px Noorderhaven 20 Woonhuis, middeleeuwse oorsprong met lijstgevel uit 19e eeuw. GM 102821 100px Noorderhaven 23-25 1729 Woonhuis, twee verdiepingen met dwars zadeldak met karakteristieke smalle Groninger vensters. 100px Noorderhaven 24 17e eeuw Hoek met de 4e Drift, woonhuis in oorsprong uit 17e eeuw met eclectische lijstgevel uit 19e eeuw. GM 102822 100px Noorderhaven 34 18e eeuw Woonhuis, vijf traveeën breed met timpaan 100px Noorderhaven 35 GM 102808 100px Noorderhaven 36 Smal pand met puntgevel 100px Noorderhaven 38 17e eeuw Woonhuis, twee verdiepingen en een mezzanino, met zadeldak met wolfseind. GM 102825 100px Noorderhaven 40 Pakhuis De koe 100px Noorderhaven 41 1899 Hoek met de Zoutstraat, bedrijfspand met bovenwoning. GM 102810 100px Noorderhaven 44 17e eeuw GM 102827 Noorderhaven 48 100px Noorderhaven 56 17e eeuw Hoek met de 5e Drift, woonhuis, twee verdiepingen met zadeldak en een diep, onderkelderd achterhuis. GM 106309 100px Noorderhaven 62 17e eeuw Woonhuis, twee verdiepingen. GM 102835 Noorderhaven 64-64a-64b Voormalig Havenkantoor, 19e eeuw 100px Noorderhaven 65 1909 Melkinrichting 'Stad en Lande' 100px Noorderhaven 72 Pakhuis de Sleutel 100px
Literatuur Brand, Anton & George Mulder (eindred.) (2003). Hoek van Ameland : de geschiedenis van een plek, een huis en zijn bewoners. Passage, Groningen. 167 p. . Over Noorderhaven 66/66a en omgeving.
Categorie:Oppervlaktewater in Groningen (gemeente) Categorie:Haven in Nederland Categorie:Gracht in Groningen (gemeente) Categorie:Straat in Groningen (gemeente)