thumb|Bioscoopjournaal over de oprichting in 1963 van de Nederlandse Gasunie miniatuur|Merkteken Gasunie in Amsterdamse Bos De N.V. Nederlandse Gasunie is het overheidsbedrijf dat de zorg draagt voor het transport van het Nederlandse aardgas.
Gasunie is opgericht in 1963 en is een naamloze vennootschap, die 100% eigendom is van de Nederlandse Staat (vertegenwoordigd door het Ministerie van Financiën). Gasunies netwerk bestaat uit ruim 15.500 kilometer pijpleidingen in Nederland en Duitsland, aansluitingen op (inter)nationale pijpleidingsystemen en honderden installaties, waaronder een lng-installatie (peakshaver), ondergrondse gasopslag zoals in Zuidwending en twee importterminals voor vloeibaar aardgas, de Gate terminal en EemsEnergyTerminal.
Gasunie heeft twee dochters die het gastransportnet beheren. In Duitsland is dit Gasunie Deutschland en in Nederland is dit Gasunie Transport Services (GTS). GTS is de beheerder van het landelijk gastransportnet in Nederland. Gasunie is tevens oprichter van Vertogas, de certificeringsinstantie voor groen gas.
TenneT is de vergelijkbare Nederlandse organisatie voor het transport van elektriciteit.
Geschiedenis In 1959 werd door de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) aardgas gevonden in Groningen bij Slochteren. De productie uit dit veld kwam op gang in 1963. De Nederlandse Gasunie werd in datzelfde jaar opgericht als verkooporganisatie van het Nederlandse aardgas. In een periode van 10 jaar bouwde de Gasunie een groot gastransportnetwerk, waarvan de eerste locatie in Scheveningen werd gebouwd. Na deze bouwperiode waren bijna alle Nederlandse huishoudens op het gasnet aangesloten en belangrijke exportcontracten afgesloten met Duitsland, België, Frankrijk, Zwitserland en Italië.
Op 9 juli 1963 besloot de directie – met tegenzin en onder grote politieke druk – definitief dat het hoofdkantoor in de stad Groningen zou worden gevestigd. Het zou echter nog tot 1968 duren voor dat ook daadwerkelijk gebeurde. De Gasunie is sinds 1994 gevestigd in het Gasuniegebouw aan de zuidwest kant van de stad, ingeklemd tussen de A7, de westelijke rondweg en de voormalige paardenrenbaan in het Stadspark.
De Europese Unie was al vele jaren bezig met de liberalisering van de Europese gasmarkt. Een van de onderdelen is het bewerkstelligen van een onafhankelijk gastransportnet, waar iedere aanbieder gelijke kansen heeft om gas naar de markt te brengen en de concurrentie op die markt te bevorderen. Hiervoor zijn Europese richtlijnen opgesteld. Als gevolg hiervan is sinds 1 juli 2005 het gashandelsbedrijf GasTerra afgesplitst van Gasunie. Voortaan houdt de N.V. Nederlandse Gasunie zich bezig met het transport en de opslag van aardgas en GasTerra met de gaslevering en -handel. Bij de splitsing in 2005 zijn Shell, ExxonMobil en Energie Beheer Nederland uit de Gasunie getreden en heeft de Staat de volledige eigendom verworven.
Activiteiten Aardgas Gasunies hoofdtaak is het besturen, onderhouden en aanpassen (renovatie en nieuwbouw) van het gastransportsysteem. Gasunie heeft de activiteiten gesplitst in drie hoofddivisies: Gereguleerd Netbeheer Nederland en Duitsland: faciliteert gastransportdiensten. De belangrijkste diensten worden verricht door Gas Transport Services (GTS), de landelijke beheerder van het gasnetwerk. Daarnaast inventariseert deze divisie de toekomstige behoefte aan transportcapaciteit; Bouw, Beheer en Onderhoud: helpt bij de voorbereiding en uitvoering van nieuwbouw projecten en onderhoud; Deelnemingen & Ontwikkeling: is verantwoordelijk voor het ontwikkelen van nieuwe gasstromen naar Noordwest-Europa via lng-terminals en lange afstandspijpleidingen.
Het bedrijf is eigenaar van en beheert een van de grootste gasleidingnetwerken in Europa (ruim 15.500 kilometer), waarvan circa 12.000 km in Nederland. Op 1 juli 2008 breidde Gasunie haar gastransportnetwerk fors uit door de aankoop van BEB Erdgas in Duitsland. Hiermee kreeg het bedrijf de beschikking over 3500 km pijpleiding in Noord-Duitsland, zich uitstrekkend van de Nederlandse grens tot aan Berlijn. Het overgenomen netwerk heeft bovendien aansluitingen op netwerken uit Noorwegen en Rusland en transporteert per jaar 30 miljard m³ aardgas. De Gasunie nam ook de 150 werknemers van BEB over.
In april 2022 heeft Gasunie voor een periode van vijf jaar een tanker ingehuurd om ladingen vloeibaar aardgas (lng) om te zetten in gasvorm, waarna het in het Nederlandse gasnet kan worden gepompt.Algemeen Dagblad Gasunie huurt tweede drijvende lng-terminal voor in de Eemshaven, 10 mei 2022, geraadpleegd op 15 mei 2022 Een maand later volgde een tweede contract voor een vergelijke schip, ook voor de periode van vijf jaar. De twee kunnen in het ruim vloeibaar gas opslaan en naargelang de behoefte het gas leveren. Beide installaties zijn in september 2022 in bedrijf en met deze capaciteit wordt de afhankelijkheid van Russisch aardgas gereduceerd. De twee schepen, van Exmar en New Fortress Energy, liggen in de Eemshaven bij de EemsEnergyTerminal en kunnen samen 8 miljard m³ aardgas leveren. Vanaf 1 oktober 2023 is Vopak aandeelhouder geworden met een belang van 50% en wordt de terminal door beiden beheerd. Offshore Energy Vopak becomes 50% shareholder in EemsEnergy Terminal, 4 december 2023, geraadpleegd op 9 maart 2024 Gasunie is al jaren mede-eigenaar, met Vopak als partner, van de Gate terminal in Rotterdam, een vergelijkbare installatie maar dan op het land.
In 2025 stroomde er 63 miljard m³ aardgas door het netwerk in Nederland. Het aanbod was min of meer gelijk verdeeld over gasvelden in Nederland, lng en buitenlands gas. Het geleverde gas had voor de helft een Nederlandse bestemming.
Warmtenetten In september 2019 werd bekend dat Gasunie twee leidingen gaat ontwikkelen op basis van onafhankelijk warmtetransportbeheer.Rijksoverheid Gasunie wordt onafhankelijk warmtetransportbeheerder, 9 september 2019, geraadpleegd op 12 oktober 2019 De leidingen worden aangelegd voor het transport van warmte vanuit de haven van Rotterdam naar de regio Den Haag. Gasunie neemt dit project over van Eneco. De warmtetransportleiding wordt een gereguleerd transportnet waarop verschillende aanbieders van bronnen en vragers van warmte op basis van transparante voorwaarden kunnen aansluiten, met Gasunie als onafhankelijk beheerder. In Zuid-Holland kan met de aanleg van een regionaal warmtenet de CO2-uitstoot worden gereduceerd.
Waterstofnetwerk In het kader van de energietransitie heeft de Gasunie van de Rijksoverheid opdracht gekregen het transport van waterstof te gaan verzorgen. Dochtermaatschappij Hynetwork Services gaat groene waterstof transporteren naar industriële eindgebruikers, grotendeels door overbodig geworden aardgasleidingen.https://www.gasunie.nl/expertise/waterstof/hyway-27
CO2-opslag Gasunie werkt, met partners, aan vier grote CO2-afvang en -opslag-projecten, Porthos, Aramis, CO next en Delta Rhine Corridor (DRC). Met de aanleg van Porthos wordt in 2024 begonnen en zal naar verwachting in 2026 gereed komen.Noordzeeloket Porthos gaat van start, het eerste grote project voor CO2 opslag in Nederland, geraadpleegd op 9 maart 2024.
Resultaten De omzet is in 2011 gestegen door de ingebruikname van de ondergrondse gasopslag bij Zuidwending, de Gate terminal en de uitbreiding van het Nederlandse gastransportnetwerk. Het verlies van € 602 miljoen is vooral veroorzaakt door opgelegde aanpassingen van de tarieven door de toezichthouders. Deze verlagingen hebben geleid tot een afwaardering van € 900 miljoen, waarvan € 221 miljoen op het gastransportnetwerk in Nederland en € 679 miljoen aan goodwill. In Duitsland werd om vergelijkbare redenen een afboeking gedaan van € 400 miljoen waarmee het totaal aan bijzondere afwaarderingen is gekomen op € 1300 miljoen. Het bestuur heeft besloten geen dividend uit te keren.
In 2016 daalde de winst naar € 183 miljoen. Hiervan was € 450 miljoen een gevolg van extra afschrijving op de bezittingen nadat toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) de tarieven voor de periode 2017-2021 had verlaagd.NU.NL Lagere winst en omzet in 2016 voor Gasunie, 16 maart 2017, geraadpleegd op 23 maart 2017 Zonder deze bijzondere last kwam de winst uit op € 521 miljoen.
In 2022 besloot Gasunie de waarde van het belang in de Nord Stream gasleiding tot nul af te schrijven. Na de explosies op 26 september 2022 zijn beide transportleidingen niet meer bruikbaar. Per jaarultimo 2021 stond de waarde van dit belang voor € 508 miljoen op de balans en eind 2022 werd dit belang tot nul afgewaardeerd.
Hieronder een overzicht van financiële en operationele gegevens van de Gasunie sinds 2004. JaarDiverse jaarverslagen van GasunieOmzetBedrijfs-resultaatOperationeel resultaat dus exclusief bijzondere en buitengewone postenNetto-resultaatDividendTransport GasunieIdem Gasunie Deutschland(× € miljoen)(× miljarden m³) (idem in TWh)20041418 447 97 20051277 431 95 20061251 383 96 20071319 435 96 20081506 394 296108920091669 122 41699 2420101523726454 1821112420111726860−6020 1022420121506672359 2151052420131527798464 3251162420141651893603 362100 (976)26 (257)20151631786553 33296 (926)25 (244)20161548733183 11098 (971)27 (265)20171241448259 25998 (960)26 (253)20181247413325 22896 (939)20 (197)20191278504412 288 20201372859600 26279 (834)26 (250)20211862415311 21879 (841)27 (267)20222258729555 20074 (784)33 (324)20232061615483 26665 (701)28 (272)2024129410770 0 60 (639)25 (248)2025160210285 0 63 (685)28 (271)
Regulering De activiteiten van de Gasunie zijn grotendeels gereguleerd. In 2022 was 85% van de omzet afkomstig van gereguleerde activiteiten.
Nederland Bij de wet geregeld, is Gasunie een monopolist; zij beheert als enige het Nederlandse gasnet. Voor de vaststelling van haar tarieven heeft de overheid de Autoriteit Consument & Markt (ACM) als toezichthouder aangewezen. De ACM bepaalt via zogenaamde Methodebesluiten de hoogte van de tarieven die Nederlandse netbeheerder Gasunie Transport Services (GTS) in rekening mag brengen. Tussen toezichthouder en GTS bestaat een spanningsveld. Voor de uitvoering van haar taak wil GTS een netwerk van hoge kwaliteit en met voldoende capaciteit. De ACM toetst, onder andere, de investeringsvoorstellen op noodzaak en de organisatie van GTS op efficiency. Er is overleg tussen beide partijen, maar het is de toezichthouder die beslist over de tarieven die GTS in rekening mag brengen. Deze structuur is in Europa niet uniek; onder andere Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk kennen vergelijkbare regelingen. Een belangrijk verschil met deze drie Europese landen is wel, dat de aandelen van de netbeheerders in private handen zijn; in Nederland is de Staat de enige aandeelhouder.