De Pendolino is een kantelbaktrein die ontwikkeld en gebouwd werd door Fiat Ferroviaria. In 2000 werd Fiat Ferroviaria, onderdeel van Fiat, overgenomen door Alstom.
Geschiedenis Om de tijdens bochten optredende middelpuntvliedende kracht op reizigers te verminderen werden in eerste instantie als proef rijtuigen uitgerust met kantelende stoelen. Hierna volgde een van de serie dieselmotorrijtuigen ALn668 afgeleid type met kantelende stoelen.
Het eerste prototype met een kantelende rijtuigbak was het elektrische motorrijtuig Y 0160, in 1969 gebouwd door FIAT. In 1972 werd een overeenkomst gesloten tussen tussen FIAT en RENFE, de Spaanse spoorwegen, voor samenwerking op het gebied van kantelbaktechniek en werd een Spaans motorrijtuig uit de serie 432 uitgerust met kantelbaktechniek.
In 1975 volgde het prototype van een elektrisch treinstel, de ETR 401, gebouwd voor de Italiaanse staatsspoorwegen, Ferrovie dello Stato (FS). Een vergelijkbaar prototype voor breedspoor werd in 1976 geleverd aan RENFE. De ETR 401 werd vanaf 1976 ingezet op het bochtige traject tussen Rome en Napels. Op basis van dat prototype, heeft FS in 1987 15 stellen ETR 450 laten bouwen. In de jaren negentig volgde een geheel nieuw ontworpen ETR 460/480. Deze Pendolino was een groot succes en is buiten Italië verkocht aan de nationale spoorwegmaatschappijen van Finland (Sm3), Portugal (Alfa Pendular), Spanje (Alaris), Slovenië (310-serie), Tsjechië en Slowakije (serie 680). Ook spoorwegmaatschappij Cisalpino rijdt met Pendolino-treinstellen (ETR 470).
Constructie en techniek Het treinstel is opgebouwd uit een aluminium frame met luchtgeveerde draaistellen. De treinen zijn uitgerust met een actieve kantelbaktechniek bestaande uit onder meer een gyroscoop. In de bochten worden de rijtuigen middels een hydraulisch systeem gekanteld tot maximaal 8°. Hierdoor kunnen bochten sneller worden genomen.
Inzet Italië SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldBuiten dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving FIAT Y 0160 160px FS 1969 1 1 Gelijkstroom / Bovenleiding ETR 401 160px FS 1976 1 4 Gelijkstroom / Bovenleiding ETR 450 160px FS 1988 15 9 Wisselstroom / Bovenleiding ETR 460 160px FS 1993 6 9 Gelijkstroom / Bovenleiding ETR 470 160px CIS tot 13 december 2009 1996-1997 2015 9 9 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding ETR 480, ETR 463 160px FS 1996 3 9 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding ETR 485 160px FS 1997 15 9 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding ETR 600 160px FS 2008 12 7 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding ETR 610 160px FS vanaf 13 december 2009 2007 7 7 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding
Duitsland SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldBuiten dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving Baureihe 610 160px DB Regio 1992 2012-2014 20 2 Diesel elektrisch
Finland SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving Sm 3 160px VR 1996 18 6 Wisselstroom / Bovenleiding Sm 6 160px VR 2010 4 7 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding
Groot-Brittannië SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving Class 390 160px Virgin Trains 2002-2004 2009 2011 53 1 3 9+1*2011 Wisselstroom / Bovenleiding
Polen SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving ED 250 160px PKP Intercity 2013-2015 20 7 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding
Portugal SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving Alfa Pendular 160px CP 1999 10 6 Wisselstroom / Bovenleiding
Slovenië SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving SŽ 310 160px SŽ 1996 3 3 Gelijkstroom / Bovenleiding
Spanje SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving 443 160px RENFE 1976 1 4 Gelijkstroom / Bovenleiding 490 160px RENFE 1999 10 3 Gelijkstroom / Bovenleiding 104 160px RENFE 2005 20 4 Wisselstroom / Bovenleiding 114 160px RENFE 2009 13 4 Wisselstroom / Bovenleiding
Tsjechië SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving 680 160px ČD 2003-2005 7 7 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding
Zwitserland SerieAfbeeldingVervoerderIn dienst gesteldBuiten dienst gesteldAantalAantal rijtuigenAandrijving CIS ETR 470 160px CIS tot 13 december 2009 1996-1997 2014 9 9 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding CIS ETR 610 160px CIS tot 13 december 2009 2007 14 7 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding SBB ETR 610 160px SBB vanaf 13 december 2009 2007 2015 7 8 7 7 Gelijkstroom-Wisselstroom / Bovenleiding
China De China Railway High-speed (CRH) kocht technologieën van Alstom voor de assemblage van 60 treinen, die onder de naam CRH5 zijn gebaseerd op de Pendolino treinen gebruikt in Finland. De CRH5 treinen hebben geen kantelinstallatie.
Geannuleerde bestellingen De Poolse spoorwegmaatschappij Polskie Koleje Państwowe (PKP) bestelde in 1998 voor de sneltreindiensten 16 treinen van het type Pendolino. De bestelling werd in 2000 als gevolg van een financieel tekort geannuleerd.
Ook in 1998 kondigde de Roemeense spoorwegmaatschappij Căile Ferate Române (CFR) het voornemen aan twee treinen van het type Pendolino in dat jaar aan te schaffen en wilde een licentieovereenkomst voor de assemblage van 19 treinen. Deze plannen werden niet uitgevoerd.
De Slowaakse spoorwegmaatschappij Železničná spoločnosť Slovensko (ZSSK) nam in 2002 het besluit in samenwerking met de Tsjechische spoorwegmaatschappij ČD tot de aanschaf van vier treinen van het type Pendolino. De treinen zouden als ZSSK serie 650 in dienst komen. In 2004 werd wegens gebrek aan middelen het project geannuleerd.
Foto's
Literatuur Spoorwegen; diverse jaargangen. Gerrit Nieuwenhuis, Richard Latten. Uitgeverij de Alk BV, Alkmaar.
Categorie:Hogesnelheidstrein Categorie:Treinstel Categorie:Treinstel van Fiat Ferroviaria Categorie:Fins spoorwegmaterieel Categorie:Italiaans spoorwegmaterieel Categorie:Sloveens spoorwegmaterieel Categorie:Tsjechisch spoorwegmaterieel Categorie:Zwitsers spoorwegmaterieel Categorie:Brits treinstel