De kerncentrale van Doel (KCD) is een Belgisch kerncentralepark met een kerncentrale (Doel 4) en drie productie-eenheden voor kernenergie die buiten gebruik zijn gesteld (Doel 1, Doel 2 en Doel 3). De kerncentrale is gelegen in de haven van Antwerpen, langs de linkeroever van de Schelde, nabij het dorpje Doel, deelgemeente van Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht in de provincie Oost-Vlaanderen. De centrale is eigendom van het energiebedrijf Engie Electrabel, dat op zijn beurt eigendom is van de multinational Engie. EDF Luminus heeft een aandeel van 10% in de twee jongste centrales. Deze bedrijven zijn tevens eigenaar van het enige andere Belgische kerncentralepark in Tihange.
Met negen miljoen inwoners in een straal van 75 kilometer ligt de kerncentrale in het dichtstbevolkte gebied in Europa.deredactie.be - Kerncentrale Doel in dichtstbevolkte gebied. Bezocht 30-05-2011. De Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken definieert een noodplanzone van 20 km rond de centrale waarin ruim 903.000 Belgische inwoners in 35 gemeenten vallen.
Geschiedenis De kerncentrales werden gebouwd door het publiek energiebedrijf Ebes dat in 1990 opging in Electrabel. Het ontwerp werd uitbesteed aan het Belgische ingenieursbureau Tractebel (dit maakt eveneens deel uit van Engie).
Doel 1 en Doel 2 zijn in gebruik genomen in 1975. Samen vormen ze de tweelingcentrale Doel 12. Doel 3 werd in bedrijf gesteld in 1982 en Doel 4 in 1985. Doel 1, Doel 2 en Doel 4 werden geleverd door het consortium ACECOWEN (ACEC-Cockerill-Westinghouse). Doel 3 werd geleverd door FRAMACEC (Framatome-ACEC-Cockerill).
De grondwerken van Doel 5, ook bekend als eenheid N8 (achtste centrale in België), een centrale van 1400 MW, werden in 1988 stopgezet. Dit vanwege protest van de Vlaamse meerderheidspartijen, de kernramp van Tsjernobyl (1986), de lage olie- en gasprijzen en ecologische bezorgdheden. Energy Information Administration Commercial Nuclear Power (1989) Gearchiveerd op 16 augustus 2023. De participatie in de Franse zustercentrale in Chooz werd echter wel verdergezet. De Franse industrie werd schadeloos gesteld voor de reeds bestelde componenten.
Eenheden Op de site bevinden zich vier PWR-centrales met samen een totaal vermogen van 2935 MW:
Eenheid Lussen Leverancier Kern-vermogen Bruto-vermogen Netto-vermogen Start bouw Criticaliteit Netkoppeling Ingebruikname Sluiting Doel 1 2 ACECOWEN 1312 MW 466 MW 445 MW 01.07.1969 18.07.1974 28.08.1974 15.02.1975 14.02.2025 Doel 2 2 ACECOWEN 1312 MW 466 MW 445 MW 01.09.1971 04.08.1975 21.08.1975 01.12.1975 30.11.2025 Doel 3 3 FRAMACEC 3064 MW 1056 MW 1006 MW 01.01.1975 14.06.1982 23.06.1982 01.10.1982 23.09.2022 Doel 4 3 ACECOWEN 3000 MW 1090 MW 1039 MW 01.12.1978 31.03.1985 08.04.1985 01.07.1985 Gepland 2035 De centrale van Doel stond in 2022 in voor ongeveer een kwart van de totale elektriciteitsproductie in België. Op de site met een oppervlakte van 80 hectare werken ongeveer 1000 Electrabel medewerkers en tot duizenden externe medewerkers per jaar.
Ontwerp thumb|De kerncentrale, gezien vanuit het zuiden thumb|De kerncentrale, gezien vanuit het oosten thumb|De kerncentrale, gezien vanuit Doel Het ontwerp van elke kerncentrale wordt om de tien jaar volledig aangepast. Deze tienjaarlijkse herziening (TJH) is een verplichting opgelegd door de Belgische staat en de omgevingsvergunning. De centrale wordt dan gemoderniseerd aan de hand van de meest recente internationale standaarden.
Meteorologische omstandigheden Verschillende weersomstandigheden werden geanalyseerd zoals regenval, seiches, tsunami's, overstromingen, aardbevingen, wind, tornado's, bliksem, sneeuw, hagel, extreme temperaturen, cyclonen, zandstormen en waterhozen.
Aardbevingen Sinds het ontwerp voor Doel 3 en Doel 4 en na de eerste tienjaarlijkse herziening voor Doel 12 zijn de kerncentrales van Doel voorzien op een aardbeving zoals die in Zulzeke-Nukerke in 1938. Met een intensiteit van 5,6 op de schaal van Richter en een afstand van 75 km tot het epicentrum de zwaarste historische aardbeving voor Doel. Deze aardbeving resulteerde in horizontale grondacceleratie van 0,058 g en vormde de ontwerpbasis van Doel 12. Doel 3 en Doel 4 werden ontworpen voor grondacceleraties van 0,1 g. Na de kernramp van Fukushima werden ook probabilistische studies uitgevoerd door de Koninklijke Sterrenwacht van België, hieruit bleek dat een aardbeving die leidt tot een maximale versnelling aan de oppervlakte van 0,081 g op de site in Doel zich slechts eens om de 10.000 jaar voordoet. Het ontwerp werd vervolgens ook geanalyseerd met grondacceleraties van 0,17 g wat overeenkomt met een 100.000-jaarlijkse aardbeving.
Overstromingen De centrale is oorspronkelijk ontworpen voor een 10.000-jaarlijkse vloed van 9,13 m ten opzichte van de Tweede Algemene Waterpassing (TAW). Het hoogst gemeten peil was 8,10 m TAW op 1 februari 1953. De site zelf werd bij de bouw hydraulisch opgehoogd tot 8,86 m TAW en voorzien van een zeedijk van 12,08 m TAW. De dijken rond de site zijn 11 m TAW hoog. Uit waarschijnlijkheidsstudies na de Kernramp van Fukushima bleek het 10.000-jaarlijkse Scheldewaterpeil licht gestegen tot 9,35 m TAW, 22 cm hoger dan het oorspronkelijke peil. De hoogst mogelijke tsunami is kleiner dan 0,5 m. Tijdens de stresstest werd een dijkbreuk op de site bij een waterpeil van 10,2 m TAW geanalyseerd, door de aanwezigheid van waterkeringsschotten en sokkels in de gebouwen werden geen veiligheidsfuncties in gevaar gebracht.
Bunker Naast de gebruikelijke eerste-niveau-veiligheidssystemen die aanwezig zijn in de meeste kerncentrales is KCD ook voorzien van tweede-niveau-veiligheidssystemen. Deze systemen kunnen de centrale autonoom veilig houden bij grote externe ongevallen zoals de val van een vliegtuig, externe explosies of verlies van het eerste niveau. Het eerste niveau is uitgevoerd met een redundantie van 3x100% of 4x50% voor alle veiligheidsfuncties. Het tweede niveau is uitgevoerd in 2x100% of 3x50%. Het tweede niveau is ook voorzien van een volledig onafhankelijke koudebron. In het geval van Doel 12 zijn dit luchtkoelers en in het geval van Doel 3 en Doel 4 zijn dit drie gemeenschappelijke koelvijvers.
Dubbel omhulsel Het ontwerp van kerncentrales voorziet meerdere, opeenvolgende barrières om het ontsnappen van splijtingsproducten in het milieu te minimaliseren. Bij een drukwaterreactor zijn dit er drie: de splijtstofhuls waarin de brandstofpallets zich bevinden, de primaire kring die de splijtstofhulzen omringt en het omhulsel waarin de primaire kring is opgebouwd. In België werd bij de bouw van de centrales een extra barrière voorzien, een zogenaamd dubbel containment. Rond het primair omhulsel dat bestaat uit een stalen bol bij Doel 1 en Doel 2 en uit voorgespannen beton bij Doel 3 en Doel 4 staat een secundair omhulsel gemaakt uit gewapend beton van 1,2 tot 1,3 m dik.
Turbovoedingspomp Iedere centrale is voorzien van minstens één hulpvoedingswaterpomp die aangedreven wordt door stoom naast de klassieke motorpompen aangedreven door elektromotoren. Deze pompen kunnen in afwezigheid van elektriciteit de centrale alsnog afkoelen tijdens een blackoutscenario zoals de kernramp van Fukushima. Bij een kokendwaterreactor kan een dergelijk systeem slechts een beperkte hoeveelheid warmte afvoeren gezien de stoom radioactief is. Bij een drukwaterreactor is de stoom niet radioactief dankzij de stoomgeneratoren en de stoom kan dus gewoon afgevoerd worden via een schouw. Er zijn voldoende watervoorraden beschikbaar om de centrale gedurende tientallen dagen af te koelen.
Kernafval Licht- en middelradioactief afval, wat 99% van het volume van kernafval vertegenwoordigt, wordt op de site zelf verwerkt in het water- en afvalbehandelingsgebouw (WAB). Afval van categorie A met halfwaardetijd korter dan dertig (30) jaar worden afgevoerd naar Belgoprocess in Dessel voor oppervlakteberging.
Hoogradioactief afval, namelijk de brandstof, werd oorspronkelijk gerecycleerd tot MOX-brandstof, deze brandstof werd opnieuw gebruikt in Doel 3. In 1993 plaatste de regering een moratorium op nieuwe opwerkingscontracten om andere methodes te onderzoeken. Tot op heden is hieromtrent nog geen beslissing gevallen. In afwachting wordt de gebruikte brandstof opgeslagen in droge opslagcontainers op de site. De eindopslag van het afval wordt verder onderzocht en gedemonstreerd in een ondergronds labo 225 m onder de grond in de Boomse kleilaag. Ook transmutatie van het afval wordt onderzocht met het MYRRHA-project.
In oktober 2013 trok NIRAS de vergunning om twee soorten afval, namelijk concentraten en harsen, te conditioneren in. Dit nadat schuimvorming op enkele vaten was aangetroffen door een alkali-silicareactie die zich kan voordoen bij bepaalde mengsels. Ondertussen is de procedure gestart om het procedé dat gebruikt wordt in Tihange ook te vergunnen in Doel. Dit proces kan twee jaar in beslag nemen, in de tussentijd wordt er geen afval meer afgevoerd naar Dessel.
Kernuitstap
Onder de regering-Verhofstadt I werd de gebruiksduur van de kerncentrales door de Wet op de kernuitstapZie Wet van 31 januari 2003 houdende de geleidelijke uitstap uit kernenergie voor industriële elektriciteitsproductie vastgelegd op 40 jaar.
Op 4 juli 2012 besloot de regering-Di Rupo Tihange 1 tien jaar langer open te houden dan oorspronkelijk voorzien en Doel 1 en Doel 2 in 2015 te sluiten zoals voorzien in de wet van 2003.demorgen.be Tihange I 10 jaar langer open, Doel I en II dicht in 2015. Bezocht 4-7-2012 De volgende regering-Michel I besliste Doel 1 en Doel 2 alsnog 10 jaar langer open te houden. Doel 1 en Doel 2 kunnen zo tot 2025 in bedrijf blijven. Daarvoor zijn forse investeringen nodig die pas in 2018 en 2019 uitgevoerd worden.'Openhouden Doel 1 en 2 is onnodig, gevaarlijk en duur' standaard.be, 18 december 2014. Gearchiveerd op 21 mei 2022. Op 15 februari 2015 werd Doel 1 stilgelegd, zoals de wet op de kernuitstap van 2013 dit voorziet.Doel 1 is ontkoppeld van het net deredactie.be, 15 februari 2015
In november 2015 sloot Electrabel een overeenkomst met de Belgische regering om Doel 12 de komende 10 jaar verder te exploiteren en zo de energiebevoorrading op lange termijn te garanderen.Standaard Nieuwe politieke goodwill tegenover Electrabel, 1 december 2015, geraadpleegd op 6 december 2015 Electrabel zal aan de Staat een zogenaamde nucleaire rente betalen. In 2015 is dit zo’n 200 miljoen euro en 130 miljoen euro in 2016. In de daaropvolgende drie jaar betaalt Electrabel minstens 150 miljoen euro per jaar. Voor de jaren 2020 tot 2026 zijn geen bedragen vastgelegd. In voorgaande jaren betaalde Electrabel rond de 400 à 500 miljoen euro per jaar, maar door de lagere elektriciteitsprijzen zijn ook de opbrengsten gedaald. Engie zal alle juridische procedures die zijn opgestart staken en zal in de komende 10 jaar ook 4,3 miljard euro investeren in België. Eerder werd al bekendgemaakt dat Electrabel 700 miljoen euro zal investeren in Doel 12. Op 30 december 2015 werd Doel 1 opnieuw gekoppeld aan het net, na een stilstand van 10 maanden. Op 23 september 2022 werd Doel 3 definitief stilgelegd.
Incidenten INES In de kerncentrale van Doel werd in 2011 één incident van niveau 2 op de INES-schaal veroorzaakt. Een van de drie voedingswaterpompen van het eerste niveau bleek in bepaalde omstandigheden te weinig debiet te leveren. Zowel de twee andere voedingswaterpompen van het eerste niveau als de drie noodvoedingswaterpompen van het tweede niveau waren beschikbaar. Het voorval werd geclassificeerd als INES-2 omdat de uitbater iets te lang wachtte om het voorval te melden.Nieuw incident in Kerncentrale Doel, Het Nieuwsblad, 31 maart 2011, geraadpleegd 3 juni 2011 Alle andere incidenten werden geclassificeerd volgens niveau 1, een anomalie.